Làm khác trong nông nghiệp - ảnh 1

ean – Luc có vẻ ngoài của một vận động viên kết hợp nông dân, cao lớn và nhanh nhẹn. Sau hơn 25 năm làm kỹ sư thực phẩm, chuyên gia nông nghiệp và giảng dạy ở châu Mỹ Latinh, châu Phi và châu Á, năm 2000, ông sáng lập và điều hành công ty Les Vergers du Mekong (công ty CP Vườn Trái Cửu Long), có nhà máy đặt tại Cần Thơ. Lý giải về việc lựa chọn làm chủ doanh nghiệp ở tuổi không còn trẻ, tại một nơi mới mẻ, ông nói: “Động cơ để tôi nỗ lực làm việc là muốn chứng minh rằng chúng ta có thể làm khác đi trong nông nghiệp.”

Jean – Luc muốn thực hiện mô hình kinh doanh đem lại lợi ích cho xã hội và môi trường, trong đó tập trung vào canh tác, phát triển bền vững và sản xuất dựa trên nguyên liệu địa phương. Ông nói mình đã giải quyết được một phần của thách thức ông tự đặt ra: đưa sản phẩm địa phương từ quốc gia đang phát triển tới khách hàng cao cấp ở Việt Nam và các thị trường khó tính. 

Doanh thu năm 2018 khoảng 5 triệu đô la Mỹ, và ước tính 6,5 triệu đô la Mỹ cho năm 2019, với các sản phẩm gồm cà phê (thương hiệu Folliet), trà, mứt, nước uống trái cây (thương hiệu Le Fruit) và mứt sệt xuất khẩu dạng thùng lớn. Tài sản quý giá sau 20 năm qua của ông là mối quan hệ với khoảng 2.000 nông dân ở đồng bằng sông Cửu Long, những người đang cung cấp cho ông khoảng 2.000 tấn trái cây mỗi năm. Họ đồng ý hợp tác, qua đó, ông hướng dẫn canh tác, và họ cung cấp thông tin để ông có thể truy xuất nguồn gốc sản phẩm từ khâu xuống giống tới khi thu hoạch và đưa vào sản xuất.

Cách nay hai năm, ông Nguyễn Văn Bé, 48 tuổi, ở ấp Đông Hòa B, xã Thới Tân, huyện Thới Lai (Cần Thơ) quyết định dành một phần đất gần bốn héc ta (40 công) để trồng ổi ruột hồng, và ký hợp đồng bao tiêu với Les Vergers du Mekong. Ông kể, trước đây ông trồng lúa, thu nhập mỗi công đất khoảng bốn triệu đồng/năm. Giờ đây, trồng ổi ruột hồng đem lại thu nhập 15 triệu đồng/năm. “Giờ làm vườn thấy ham quá,” ông nói. Ông Bé nhớ lại, thời điểm ông tham gia hợp tác xã để trồng ổi, ai cũng cười vì khi đó ổi đang ế, không có người thu mua. “Giờ cả xóm xin vô, có cả trăm công rồi, nhưng công ty lựa người có diện tích đất gần nhà để dễ chăm sóc.” 

Ưu tiên chỉ sản xuất từ nguyên liệu địa phương đòi hỏi Jean – Luc phải có quan hệ tốt với các hộ nông dân, một điều không dễ dàng. Năm 1997, Jean – Luc làm tư vấn xây dựng nhà máy chế biến sữa cho một doanh nghiệp nội địa tại Việt Nam. Dự án thất bại, ông được một người quen gợi ý chuyển hướng sang trái cây. Sau 10 ngày rong ruổi ở đồng bằng sông Cửu Long, ông nhận thấy bên cạnh thời gian đi lại tốn hơn tám tiếng từ Cần Thơ về TP.HCM, các vườn trái ở đây có thể cung cấp hơn 30 loại trái, có giống ở vùng nhiệt đới (thơm, xoài, chanh dây…), và cả giống ở vùng khí hậu ôn hòa như dâu tây, phúc bồn tử. Thách thức lớn mà ông phải vượt qua nếu muốn bán sang các thị trường quốc tế là phải truy xuất được nguồn gốc, nhưng các hộ nông dân canh tác trên những mảnh đất nhỏ, do đó việc quản lý rất khó khăn. 

Năm 2000, Jean – Luc nhanh chóng nhận được giấy phép đầu tư khi đặt cơ sở ở Cần Thơ, do đúng vào thời điểm châu Á đang khủng hoảng tài chính, rất ít doanh nghiệp nước ngoài đến Việt Nam làm ăn. Từ địa điểm thuê ban đầu trong nhà máy Proconco, ông lắp máy móc, năm tháng sau bắt đầu sản xuất mẻ cà phê đầu tiên lấy từ Lâm Đồng, sau đó làm trái cây và mứt. Trong thời gian này, ông mua hàng trên thuyền ghe, và dù không thể truy xuất nguồn gốc “nhưng việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật khi đó rất hiếm,” theo lời ông kể. Sau sáu năm kể từ khi đưa nhà máy vào hoạt động, ông ký được hợp đồng bao tiêu đầu tiên với nông dân. “Nhà tôi xuất thân là nông dân, nên tôi hiểu, nông dân thường hay nghi ngờ và không dễ hợp tác. Nhưng không lo, tôi là vận động viên marathon, tôi bền sức, và họ sẽ mệt sớm hơn tôi,” Jean – Luc hài hước nói. Họ bắt đầu từ những mối quan hệ hợp tác với các hợp tác xã, cùng sự hỗ trợ của phòng Nông nghiệp địa phương, và rất nhiều cuộc họp với nông dân để chia sẻ kế hoạch của công ty muốn phát triển trồng trọt với nông dân để họ có thể an tâm canh tác, cải thiện thu nhập, với cách làm bền vững.

Làm khác trong nông nghiệp - ảnh 2

VỚI KHOẢN VỐN BAN ĐẦU 350 ngàn đô la Mỹ, cú đánh cược mạo hiểm của Jean – Luc được tiếp sức từ hai người con trai của gia tộc sở hữu hãng cà phê nổi tiếng từ năm 1880 của Pháp, Cafes Folliet Tropico. Có cùng đam mê leo núi, cả ba người chia sẻ niềm tin vào tương lai của Việt Nam. Gia đình Folliet đầu tư vào công ty, hỗ trợ kỹ thuật và máy móc để sản xuất nước ép, mứt, cà phê và trà, các món thường dùng trong một bữa sáng theo tiêu chuẩn phương Tây và trở thành cổ đông giữ đa số (52%),  đồng sở hữu với gia đình Jean – Luc (48%).

Các thị trường quốc tế như Singapore (nơi con gái ông Jean – Luc phụ trách phát triển thị trường), Hong Kong, Macau, Úc, Hàn Quốc, Malaysia, Các tiểu vương quốc Arab... và mới nhất là Nhật Bản, đem lại khoảng 20% tổng doanh thu công ty. Ở thị trường nội địa, 80% sản phẩm của công ty được tiêu thụ tại nhà hàng, khách sạn và dịch vụ thực phẩm, 20% còn lại ở các bán lẻ hiện đại đang mở rộng nhanh chóng tại Việt Nam, nhắm vào đối tượng phụ nữ từ 15-35 tuổi quan tâm tới chất lượng sản phẩm. Nhưng việc Jean – Luc chủ trương không đẩy mạnh tiếp thị – một cách quan trọng giúp thương hiệu được nhận biết trong ngành hàng tiêu dùng nhanh – có thể là rào cản để sản phẩm tăng trưởng nhanh chóng.  Nguyễn Diệp Nhật Phương, giám đốc mua hàng của chuỗi cửa hãng tiện lợi 7-Eleven cho biết lý do để chuỗi này bán sản phẩm nước ép của Le Fruit là tươi và ngon, đáp ứng tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm. Nhưng người tiêu dùng tại các chuỗi tiện lợi – đa phần là bà nội trợ, khách vãng lai, nhân viên văn phòng, sinh viên – ít chọn do giá cao và  họ cũng chưa thực sự quan tâm tới chất lượng, mà thường chọn thức uống quen tên nhờ quảng cáo.  Nhưng Jean – Luc vẫn duy trì quan điểm dành ngân sách tiếp thị để đầu tư vào việc phát triển chuỗi cung ứng và quan hệ với nông dân – là thành phần quan trọng nhất trong mô hình của ông. Đơn giản là vì “không có nông dân thì không có sản phẩm, không có hàng để bán,” theo ông suy tính. Tuy nhiên đang có những thay đổi. Nếu trước năm 2015, công ty chi chưa đến 1% doanh thu vào tiếp thị, và giờ mới tăng lên khoảng 3%, so với trung bình 5-10% công ty tiêu dùng nhanh.

Làm khác trong nông nghiệp - ảnh 3

Jean - Luc và cộng sự. Ảnh: Forbes Việt Nam.

Phát triển bền vững đang trở thành “mốt” khi con người chứng kiến nông nghiệp, một mặt đem lại cuộc sống no đủ, nhưng cũng là lĩnh vực tàn phá môi trường lớn nhất nếu người sản xuất chỉ tập trung chạy theo lợi nhuận. Trên thị trường nước giải khát trái cây của Việt Nam, mô hình và sản phẩm có nguồn gốc hoàn toàn từ tự nhiên, không chất bảo quản, hay phẩm màu nhân tạo mới bước đầu thu hút được người tiêu dùng quan tâm tới chất lượng sản phẩm và tác động tới môi trường trong quá trình sản xuất và tiêu thụ. Cách làm của Jean – Luc nhằm giữ cho người nông dân ở lại với mảnh đất của mình mà không di cư lên thành phố lớn kiếm sống đã khiến tổ chức đầu tư DEG (Đức) chú ý. Từ năm 2016, Les Vergers du Mekong nhận được khoản tài trợ 190 ngàn euro cho một chương trình đầu tư 400 ngàn euro trong 3 năm để phát triển chuỗi cung ứng. Ông cho biết sẽ dùng một phần vào cung cấp điện thoại thông minh cho nông dân để sử dụng ứng dụng giúp tăng cường khả năng truy xuất nguồn gốc sản phẩm.  

Làm khác trong nông nghiệp - ảnh 4

Jean - Luc và các nhân viên công ty. Ảnh: Forbes Việt Nam.

Ba thanh viên đầu tiên của công ty vẫn đang giữ vị trí quản lý sau 20 năm, bên cạnh khoảng 150 nhân viên 

của công ty. Sản phẩm của họ đoạt giải thưởng Great Taste Awards ở London 4 lần, và món đồ uống ổi trộn thanh long và củ dền lọt vào vòng cuối giải International Drink Innovation Awards 2017, Jean – Luc cho biết đang thực thi các sáng kiến giảm thải ra môi trường, từ cung cấp phân bón organic (từ bã trái cây), tới vỏ capsule cà phê tự hủy, thu lại và tái chế chai thủy tinh. Công ty cũng đẩy mạnh phát triển chương trình cung ứng trái cây bền vững, với tên gọi Làng Le Fruit, thu hút thêm nhiều nông dân hơn và cả chính quyền địa phương, đảm bảo giá mua vào ổn định cả năm. Họ thực hiện các khoản đầu tư ban đầu ở Campuchia, nơi còn rất nhiều đất đai nhưng cũng gặp nhiều vấn đề về chất lượng đất và thái độ lao động. 

Có lãi từ năm 2004, tỉ lệ tăng trưởng mỗi năm khoảng 10-20%, và  biên lợi nhuận khoảng từ 3% đến 10% tùy vào năm, Jean – Luc nói mình muốn chứng minh là có chỗ cho doanh nghiệp vừa và nhỏ, cho nông dân. “Có sự khác biệt rất lớn giữa một công ty tốt và một công ty tiếp thị tốt,” ông nói.

Làm khác trong nông nghiệp - ảnh 5

Cách thâm nhập thị trường: sản vật Việt Nam kết hợp với hình ảnh Pháp. Ảnh: Forbes Việt Nam.

Jean – Luc leo núi chuyên nghiệp và chạy việt dã thường xuyên. Tháng 10.2017, ông chinh phục đỉnh bắc Ashwin cao 6.030m ở dãy Himalaya (Nepal). Đích đến tiếp theo? Đỉnh của những ngọn núi “trinh nguyên” chưa được đặt tên ở đầu nguồn sông Mekong và một nhà máy mới chế biến lượng trái cây  dự kiến khoảng 4 ngàn tấn/năm.

* Bài trên tạp chí in của Forbes Việt Nam số 71, tháng 04.2019

Đọc thêm >>>
Toàn cảnh thị trường: Doanh nghiệp nông nghiệp Việt Nam lớn hay nhỏ?
Chanh Việt: Đi cùng nhà khoa học
Phan Minh Thông: Tìm lối đi riêng cho cà phê
Làm khác trong nông nghiệp
CEO Ngô Văn Tụ: Người đưa VinaSoy đi lên từ bờ vực
Người trồng hoa ở Đà Lạt Hasfarm: Hoa từ trái tim Việt
Chủ tịch SSI Nguyễn Duy Hưng: Nhà đầu tư khôn ngoan