HÀNH TRÌNH VIKING

Suốt 76 năm cuộc đời, tỉ phú người Na Uy Tor Hagen đã làm việc ở nhiều vị trí, từ nhà tư vấn cho McKinsey đến giám đốc điều hành du thuyền trên biển, bị sa thải, mất hàng triệu đô la Mỹ, chiến thắng bệnh ung thư, rồi gầy dựng một doanh nghiệp vĩ đại bằng cách thiết kế lại kỳ nghỉ lý tưởng ở châu Âu.

LAUREN DEBTER
Hành trình con tàu Viking nhiều sóng gió - ảnh 1

rên làn nước trong xanh lấp lánh và giữa những thị trấn mái ngói đỏ của Croatia đang dần trôi qua, Torstein Hagen vừa đi dọc hành lang tối giản theo phong cách Scandinavia của tàu du lịch Viking Jupiter, vừa giải thích hành trình thành công của Viking. Bí mật nằm ở những gì mà con tàu không có. Không sòng bạc, không trẻ em, không đồ uống trang trí cầu kỳ, không đêm tiệc trang trọng, không máng trượt nước và hoàn toàn không có quản gia riêng phục vụ. Hagen đã làm việc trong ngành du lịch biển đủ lâu để biết mình không thích gì.

Vài phút sau, Hagen tiếp tục nói về một điều khác mà ông không thích: không được tham gia điều hành. Đây là điều đã thôi thúc ông thành lập đội du thuyền: vào thời điểm ông đang điều hành một tàu du lịch biển cũng như chuẩn bị hoàn tất thương vụ mua lại dự kiến sẽ giúp ông có cổ phần sở hữu và không cần đến vị trí giám đốc điều hành nữa, bất ngờ có một người mua khác chặn lại và đuổi ông đi nơi khác. Ông đã giành mười năm tiếp theo, cố gắng để lấy lại quyền kiểm soát nhưng không thành công. Vì vậy, ở tuổi 54, ông lập một công ty tương tự.

“Đây là cách tốt nhất mà tôi có thể lấy lại những gì đã mất,” Hagen vừa nói vừa ngồi vào vị trí yêu thích của mình trên tàu, một chiếc ghế da ở sảnh tầng một, nơi ông thường ngồi uống rượu gin và tonic vào buổi tối, nghe nhạc cổ điển trực tiếp và ngắm tác phẩm nghệ thuật của Edvard Munch. Ông đã giành lại được vinh quang ngày cũ của mình và còn hơn thế nữa. Hiện giờ ông có 78 du thuyền và 9.000 nhân viên, doanh thu ròng 1,6 tỉ đô la Mỹ. Công ty được định giá 3,4 tỉ đô la Mỹ sau đợt bơm vốn cổ phần tư nhân gần đây nhất. Ông sở hữu 3/4 công ty.

“Chúng tôi đang tái tạo du thuyền trên biển,” Hagen nói với đôi mắt lấp lánh. Mặc dù doanh nhân gốc Na Uy này nổi tiếng chủ yếu với vai trò giúp cho du thuyền trên sông của châu Âu trở nên phổ biến đối với người Mỹ, nhưng những con tàu nhỏ trên sông lại chỉ là bước đệm để ông quay trở lại biển cả.

Suốt những năm tháng này, Hagen kiên trì đợi thời cơ. Ông quan sát khi các hãng du thuyền trên biển lớn chạy đua để tăng kích thước tàu và thêm vào những tiện nghi giải trí như tường tập leo núi, đua xe tốc độ Go-Karts, sân chơi bowling và trung tâm mua sắm nhiều tầng để hành khách không bao giờ phải rời đi. Ông ghi lại và bình tĩnh chờ đợi.

Trong lúc đó, ông mua bốn chiếc du thuyền trên sông nhỏ và tạo ra “hành trình của người thông thái”, với các bài diễn thuyết, nhạc opera và trình diễn nấu ăn, đồng thời chế giễu những chuyến du lịch biển khác như “hành trình của những hũ chìm nốc rượu”. Sau đó, ông tận dụng thương hiệu và cơ sở hành khách của mình để phát triển mạnh. Kể từ năm 2015, ông đã giới thiệu sáu du thuyền trên biển có sức chứa 930 hành khách.

Hành trình con tàu Viking nhiều sóng gió - ảnh 2

Du thuyền trên sông của Viking hướng đến Schaffenburg, Đức. Ảnh: Viking Cruises.

Hagen nhớ lại: “Mọi người đều nói tôi sẽ không thể tìm được nguồn vốn để chuẩn bị tàu, đóng tàu, tuyển dụng thủy thủ đoàn hoặc đưa các tiện nghi giải trí lên tàu.” Ngay cả gia đình ông cũng phản đối việc mạo hiểm và tốn kém khi chuyển hướng sang các chuyến du lịch biển. Ông đã có động lực để chứng minh rằng họ sai. Năm ngoái, công suất đặt phòng của đội tàu Viking là 98% của tổng số 9.000 phòng, với gần một nửa là các chuyến du lịch trên biển.

Du thuyền trên sông và trên biển của Viking chú trọng mạnh mẽ vào cảng đến, cho dù đó là Prague, Kotor ở Montenegro hay quần đảo Shetland của Scotland. Hành khách nộp giấy vào cảng mỗi ngày để đến thăm nhà của các gia đình người bản địa, các buổi biểu diễn riêng tư hoặc các chuyến tham quan bảo tàng sau giờ làm việc. (Hành trình phổ biến nhất: tham quan lâu đài Highclere, nơi quay bộ phim Downton Abbey.) Vào ban đêm, họ thưởng thức món ăn địa phương hoặc nghe kể về lịch sử khu vực.

Hagen, 76 tuổi, phục vụ cho một lượng khách nhất định: giàu có, có học thức và trên 55 tuổi. “Tôi có thể thực hiện nghiên cứu thị trường bằng cách nhìn vào gương,” ông nói đùa. Trong khi một hành trình trên tàu biển Caribe của đối thủ có giá 399 đô la một người, du thuyền Viking lại có giá khởi điểm là 1.899 đô la (cho bảy đêm) và thường bán hết trước một năm. Giá của Viking bao gồm Wi-Fi, bia và rượu vang kèm với các bữa ăn, và một chuyến tham quan trên bờ/ một ngày.

Hagen khó có thể đáp ứng kịp nhu cầu. Ông đang điên cuồng vay tiền mặt (khoản nợ của công ty là 2,5 tỉ đô la Mỹ) để đóng thêm tàu và cũng đã huy động vốn cổ phần từ hội đồng hưu trí Canada và quỹ đầu tư tư nhân TPG của Hoa Kỳ.

“Tôi phải nói rằng tính kiên trì khá quan trọng,” Hagen nói. Ông lập Viking ở cùng độ tuổi mà cha ông qua đời và ba năm sau khi ông được chẩn đoán mắc bệnh ung thư tuyến tiền liệt. “Chúng tôi đã tiến xa. Không ai có thể cho chúng tôi cơ hội để làm những gì chúng tôi đã làm khi mới bắt đầu.”


Hành trình con tàu Viking nhiều sóng gió - ảnh 3

agen sinh ra ở vùng ngoại ô Nitedal, thành phố Oslo, sống trong ngôi nhà màu đỏ và trượt tuyết đến trường vào mùa đông. Cha ông làm kế toán, và năm 14 tuổi, Hagen theo nghiệp cha, làm công việc kế toán tại một nhà máy chế biến gỗ. Ông có bằng vật lý tại viện Công nghệ Na Uy và sau đó đến Mỹ để lấy bằng M.B.A. tại Harvard.

Tốt nghiệp Harvard, ông làm tư vấn tại McKinsey, giúp Holland America Line tránh được tình trạng phá sản sau khi giá dầu tăng vọt. Lời khuyên của ông: Bán doanh nghiệp vận chuyển hàng hóa đang sinh lợi và dùng số tiền kiếm được mua lại đội du thuyền đang gặp khó khăn. Lời khuyên đó là chính xác. Năm 1989, doanh nghiệp du thuyền Hà Lan đã được công ty Carnival của Ted Arison mua lại với giá 625 triệu đô la Mỹ.

 “Đó là thành tích khi làm tư vấn. Còn có một thành công khác khi tôi tham gia điều hành,” Hagen nói. Ở tuổi 33, tràn đầy tự tin, ông lên kế hoạch cho một công ty vận tải Na Uy đang gặp khó khăn có tên là Bergen Line và được thuê làm giám đốc điều hành. Ông xoay xở để đạt được lợi nhuận, sa thải rất nhiều công nhân và bán rất nhiều tàu đến nỗi trụ sở của công ty đã bị thu hẹp từ năm tầng thành một.

Năm 1980, Hagen tiếp quản vị trí giám đốc điều hành của một trong những công ty con của công ty này, Royal Viking Line. Kế hoạch của ông có nhiều cắt giảm nhưng theo kiểu khác: ông thêm một phần vào giữa thân tàu để làm cho chúng dài hơn, tăng số lượng hành khách từ 525 lên 740. Điều đó làm giảm tỉ lệ sử dụng phòng để đạt mức hòa vốn từ 93% xuống còn 63%.

Năm 1984, ông có ý tưởng mua lại cổ phần để nắm quyền quản lý với số tiền 240 triệu đô la Mỹ cùng sự hỗ trợ của công ty cổ phần tư nhân J.H. Whitney. Ông gần như đã chốt thỏa thuận vào thời điểm nghe thông tin trên truyền hình rằng đối thủ cạnh tranh, Knut Kloster, không biết từ đâu xuất hiện, đã mua công ty này. Hagen đổ lỗi cho đối tác J.H. Whitney vì quá bận rộn tại lễ khai mạc Thế vận hội Mùa hè 1984 ở Los Angeles, không kịp chuyển năm triệu đô la Mỹ cuối cùng cho người bán.

Hagen quan sát Royal Viking rơi vào thời điểm khó khăn. Năm 1994, ông đồng ý giúp tăng cường tài chính để đổi lấy cơ hội mua công ty. Ông đã xếp sẵn 300 triệu đô la Mỹ tiền bán trái phiếu ở Hoa Kỳ và sẵn sàng chốt thỏa thuận tại thời điểm chủ sở hữu Royal Viking quyết định không bán.

Cuối năm đó, Hagen cố gắng thuyết phục một trong những hãng tàu biển lớn mua trái phiếu mất khả năng thanh toán của công ty đang gặp khó khăn, nắm quyền kiểm soát và bổ nhiệm ông làm giám đốc điều hành. Điều đó cũng không xảy ra. Cuối cùng, các tàu Royal Viking được bán hết và đổi thương hiệu.

Trong lúc đó, Hagen tham gia vào một cuộc phiêu lưu khác. Ông và một số nhà đầu tư khác đã chi 157 triệu đô la Mỹ để tích trữ 27% cổ phần của Royal Nedlloyd, một công ty vận tải Hà Lan. Họ đã cố gắng tiếp quản theo kiểu Carl Icahn (thâu tóm – chiếm quyền kiểm soát). Một cuộc chiến cay đắng, kéo dài nhiều năm đã xảy ra. Hagen, người đã sử dụng tiền vay để mua cổ phiếu, gần như thành công bằng một cuộc gọi ký quỹ. Ông tập hợp các tài sản còn lại của mình và dồn vào các cổ phiếu như Gazprom, giúp tăng số tài sản đó lên 5,5 triệu đô la Mỹ. Năm 1997, với số tiền đó, cộng thêm 2,5 triệu đô la Mỹ từ hai người bạn, Hagen đủ tiền để mua bốn chiếc du thuyền trên sông từ hai hãng hàng đầu của Nga. Đó không phải là những chiếc du thuyền trên biển, nhưng đấy là những gì ông có thể mua được. Ông đã đúng thời điểm: năm 1992, một con kênh được làm xong ở Đức giúp mở ra thêm 2.200 dặm đường thủy và liên kết 15 quốc gia. Theo lời của George “Skip” Muns, cựu giám đốc của Royal Caribbean, từng làm việc tại Viking từ năm 2000 đến 2008 thì “Du thuyền trên sông đã sẵn sàng để khuấy động cuộc chơi.”

Trong mười năm đầu thành lập, Viking vẫn ở ngoài rìa. Vụ tấn công khủng bố ngày 11.9.2001 làm ảnh hưởng nhiều tới việc đặt chỗ du lịch đến nỗi Hagen phải hỏi vay 20 triệu đô la Mỹ từ CEO của Carnival, Micky Arison, nhưng luật sư lại tranh cãi về các điều khoản chi tiết và ông không bao giờ vay được số tiền này. Cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008 đã đẩy Hagen vào tình thế khó khăn. Tuyệt vọng, ông đồng ý bán phần lớn cổ phần cho công ty cổ phần tư nhân Waterland của Hà Lan với mức định giá được công bố là 130 triệu đô la Mỹ. Nhưng các cuộc đàm phán cứ kéo dài. Năm tháng sau, việc kinh doanh đã kịp phục hồi đủ để Hagen có thể rút lại quyết định bán cổ phần. Ông cũng đã mua quyền kiểm soát cổ đông thiểu số của mình.

Điều gì đã cứu Viking? Kỹ năng tiếp thị của Hagen. Ông lấp đầy hộp thư của những người Mỹ giàu có độ tuổi trung niên và lớn tuổi bằng các tài liệu quảng cáo. Ông nói với họ, một chuyến du thuyền trên sông là cách du lịch mới đến châu Âu, và du khách chỉ cần dỡ đồ một lần. Trong khi nhiều công ty du lịch không muốn gửi thư quảng cáo trực tiếp vì tâm lý e ngại các đại lý du lịch, nơi bán phần lớn vé cho họ, Hagen đã đi tiên phong. Ông mong muốn có thể tạo ra nhu cầu tại thời điểm mọi người đọc quảng cáo. “Chúng tôi nhận thấy có chỗ hở trong việc đặt chỗ du lịch và chúng tôi tận dụng điều đó,” Hagen cho biết. Từ năm 2000, Viking chi 1,5 tỉ đô la Mỹ cho tiếp thị, sắp xếp cơ sở dữ liệu của 37 triệu hộ gia đình. “Khách hàng của chúng tôi tuần nào cũng nhận thông tin từ họ qua email,” Rosenkrantz, đại lý du lịch ở San Diego cho biết.

Năm 2012 Viking bắt đầu chạy quảng cáo trên bộ phim Downton Abbey. Từ kinh nghiệm kéo dài con tàu khi còn làm cho Royal Viking, ông yêu cầu chỉnh sửa để các tàu mới có sức chứa 190 người, thay cho sức chứa thông thường là 164 người. Ông dùng các khoản vay được chính phủ Đức hỗ trợ để chi trả cho 57 du thuyền trên sông.

Theo Paul Hackwell, một đối tác của TPG, đầu tư lần đầu vào Viking năm 2016 và sở hữu 11% công ty, “Tor mang trong mình dòng máu Viking. Ông ấy đầu tư rất nhiều vào việc chế tạo các chuyến du lịch trên sông – mạnh dạn tiến hành trước khi xu hướng thị trường trở nên rõ ràng và kiên trì qua các giai đoạn khó khăn – và vì thế, hiển nhiên trở thành người dẫn đầu thị trường.”

Quan điểm của Hagen về điều này: “Tôi thích mạo hiểm. Cực thích.”

Hành trình con tàu Viking nhiều sóng gió - ảnh 4

Một ngày thứ Bảy tại London năm 2012, Hagen ăn trưa với người bạn Manfredi Lefebvre d’Ovidio, CEO của Silversea Cruises, nói về việc ông có ý định quay trở lại với những chuyến đi biển. Lefebvre, sinh ở Rome, giới thiệu hãng đóng tàu Fincantieri của Ý cho ông. Ba ngày sau, tám nhân viên của xưởng đóng tàu xuất hiện trong văn phòng ở Basel của Viking. Hagen đang thiếu tiền mặt, Fincantieri thì đang tìm kiếm khách hàng. Vì thế, họ đã hỗ trợ tài chính, chịu 96% chi phí cho các con tàu, ở mức 340 triệu đô la Mỹ mỗi chiếc.

Fincantieri hiện đã kín lịch đặt hàng trong bảy năm tới. Trong số các đơn hàng có thêm sáu tàu biển từ Hagen, và có khả năng sẽ thêm bốn tàu nữa. Ông muốn sở hữu 20 tàu biển trước khi hoàn thành.

Nguồn vốn đang đổ vào ngành kinh doanh du lịch biển. Năm 2014, người Na Uy chi ra ba tỉ đô la Mỹ cho Regent và Oceania. Năm 2015, Genting mua Crystal với giá 550 triệu đô la Mỹ. Năm 2018, Royal Caribbean ký thỏa thuận mua 2/3 cổ phần trong Silversea Cruises với giá 1 tỉ đô la Mỹ, điều mà CEO Richard Fain dự doán từ trước, là “phúc đáp cho một thỉnh cầu” giúp giải quyết được “khoảng trống trong danh mục của chúng tôi”. Ritz Carlton cũng sẽ ra mắt một hãng tàu du lịch.

Hagen sở hữu hãng tàu lớn nhất thuộc phân khúc xa xỉ trong ngành, và đội tàu của ông cũng mới nhất. Trong khi tất cả các hãng cạnh tranh về những dịch vụ được bao gồm trong mức giá, Hagen tự tách mình ra. Hầu hết các hãng tàu cao cấp đều mô tả khách của họ là VIP được chiều chuộng, thưởng thức rượu sâm banh và trứng cá muối do những người quản gia riêng đeo găng trắng phục vụ, nhưng cách đó khiến Hagen thấy không thoải mái. (Khi ở khách sạn cao cấp Savoy tại London, ông từng được một quản gia riêng phục vụ và cảm thấy vô cùng khó xử.) Không, mục tiêu chính của Hagen là làm cho tàu của ông đem đến sự thoải mái.

Trên chiếc Viking Jupiter, Hagen nói về việc phân biệt cũng như mở các chai dầu gội và xả dễ dàng như thế nào và làm mẫu. Ông rút kinh nghiệm từ việc chính mình từng bị bực bội với các sản phẩm tắm Hermès tại một khách sạn Monte Carlo sang trọng, có những chữ vàng vô cùng khó đọc và chỉ có thể dùng răng để mở. Tiếp đến, ông đi vào phòng ngủ và lấy điều khiển từ xa cho TV, chỉ có chín nút bấm lớn. “Đây là thiết kế của tôi. Không cần phải yêu cầu thiếu niên nào vận hành nó,” Hagen, mặc áo vest đen yêu thích, đi đôi giày lười màu nâu và quần chạy bộ được may riêng, có xếp ly trước và nếp gấp ở lai quần để trông giống như quần tây, giải thích ý tưởng của mình.

Cơ sở dữ liệu của Viking đang phát huy tác dụng. Hai phần ba hành khách trên các chuyến du lịch trên biển của công ty là khách hàng cũ từng du lịch trên sông. Hagen nhìn thấy không gian cho 100 chiếc du thuyền trên sông trong hạm đội Viking. Ông đang cho chế tạo hai tàu thám hiểm, có thể sẽ hướng đến các vùng ít được viếng thăm ở Việt Nam và Nam Cực. Ông đã mất nhiều năm cố gắng để tàu của mình có mặt trên sông Mississippi – có một đạo luật tồn tại gần thế kỷ được gọi là Jones Act, quy định các tàu vận chuyển hàng hóa hoặc người qua lại giữa các cảng của Mỹ phải thuộc sở hữu của công dân Mỹ – và tuyên bố ông rất tin vào việc này, chỉ là vấn đề sớm hay muộn mà thôi. Ông mở rộng đội tàu của mình trên các con sông châu Âu, có đội ngũ nhân viên nói tiếng Quan thoại với khách du lịch Trung Quốc.

Hagen dự tính sẽ nắm quyền trong một thời gian dài và con gái ông là phó chủ tịch điều hành. Mặc dù ông đã nhận được lời đề nghị mua lại (ông không tiết lộ người đề nghị mua), nhưng ông tuyên bố mình chưa bao giờ có ý định bán. Không thể trách ông được, ông đã mất công ty một lần rồi. Ông muốn giữ lại công ty này.

*Hành trình Viking - tựa theo tạp chí in Forbes Việt Nam, số 72, tháng 05.2019.

Tàu Viking qua những con số

1 / 8
Hành trình con tàu Viking nhiều sóng gió - ảnh 5
433
Số thành phố tàu Viking
sẽ cập bến trong năm 2019
2 / 8
Hành trình con tàu Viking nhiều sóng gió - ảnh 6
5.700
Số đồng phục phải giặt ủi
mỗi ngày trên tàu Viking
3 / 8
Hành trình con tàu Viking nhiều sóng gió - ảnh 7
32.800
Số lượng gối được làm sạch
mỗi ngày trên tàu Viking
4 / 8
Hành trình con tàu Viking nhiều sóng gió - ảnh 8
183.000
Số chai rượu được tiêu thụ
mỗi tháng trên tàu Viking
5 / 8
Hành trình con tàu Viking nhiều sóng gió - ảnh 9
7.389
Số bánh mì được nướng
mỗi ngày trên tàu Viking
6 / 8
Hành trình con tàu Viking nhiều sóng gió - ảnh 10
20.560
Số cân (pounds) trái cây được tiêu thụ
mỗi ngày trên tàu Viking
7 / 8
Hành trình con tàu Viking nhiều sóng gió - ảnh 11
1.003
Số cuốn sách xếp vào thư viện
mỗi chuyến đi của tàu Viking
8 / 8
Hành trình con tàu Viking nhiều sóng gió - ảnh 12
1.040.376
Tổng số dặm
tàu Viking đã đi trong năm 2018