Trong cuộc phỏng vấn độc quyền, tổng giám đốc mới của ExxonMobil chia sẻ kế hoạch cung cấp thêm năng lượng cho một thế giới đang tăng trưởng mà không hủy hoại chúng.

 

Darren Woods bước trên những tấm vải nhựa lót sàn dọc hành lang dài trong trung tâm nghiên cứu của ExxonMobil ở Clinton, bang New Jersey. Được bổ nhiệm giữ vị trí Tổng giám đốc Exxon từ tháng 01.2017, kỹ sư điện 53 tuổi này cảm thấy thoải mái ở nơi vốn dành cho những kẻ cuồng công nghệ này. Trung tâm nghiên cứu nép mình trên hơn 300 hecta, phía sau những cánh cổng, lực lượng bảo vệ có vũ trang và máy quét X quang.

Đội ngũ các nhà khoa học của Exxon, bao gồm cả 300 người làm việc ở New Jersey, dành một tỉ đô la Mỹ mỗi năm nhằm tìm cách giải quyết một trong những thách thức lớn nhất của thời đại này: làm cách nào để giảm phát thải khi gia tăng nguồn năng lượng cung cấp cho một thế giới mà Exxon dự đoán sẽ tăng lên chín tỉ người vào giữa thế kỷ này.

Woods đồng ý trò chuyện với Forbes Magazine cho một cuộc phỏng vấn độc quyền tại một nơi cách trụ sở được mệnh danh God Pod bên ngoài Dallas của Exxon hàng ngàn dặm. Trọng tâm là nhằm nhấn mạnh rằng ông nhận ra carbon dioxide (CO2) thực sự gây ra mối đe dọa ô nhiễm không khí toàn cầu. "Chúng tôi hiểu thấu mối nguy này và rằng chúng cần phải được giải quyết", Woods nói. "Chúng tôi thành thật với điều đó, chúng tôi tin sẽ làm được."

Exxon Mobil chuẩn bị cho một tương lai ít khí thải - ảnh 1

Darren Woods, vị tổng giám đốc mới của hãng dầu mỏ khổng lồ ExxonMobil. Ảnh: Jamel Toppin/Forbes

 

Nhưng điều đó thực sự có ý nghĩa gì? Xét cho cùng, Exxon cũng sẽ không bỏ lại những mỏ dầu trong lòng đất, như những gì giới phản đối khí thải đòi hỏi. Thực tế, công ty dự định sẽ tăng sản lượng dầu Mỹ lên hơn 600.000 thùng mỗi ngày vào năm 2025 và sẽ khai thác thêm 200.000 thùng nữa từ những mỏ dầu khổng lồ mới phát hiện ngoài khơi bờ biển Guyana. Các nhà quan sát xu hướng của Exxon tính toán chúng ta sẽ cần thêm mỏ dầu khi giới trung lưu trên toàn cầu tăng gấp đôi và nhu cầu năng lượng tăng trưởng 25% vào năm 2040. "Đi tới những nơi gặp phải tình trạng thiếu năng lượng, nó thúc đẩy bạn phải làm. Bạn không thể chỉ bỏ đi và nói, 'hãy đóng van ở đây'."

Nhưng Exxon cũng đang nhìn vào những cơn bão lớn gây áp lực về pháp lý, xã hội và cổ đông để thay đổi hành động của mình. Vijay Swarup, giám đốc điều hành của Exxon, người vận hành trung tâm nghiên cứu Jersey, nói điều cần thiết là sự đổi mới phải đáp ứng được bốn tiêu chí "giá cả hợp lý, có quy mô, đáng tin cậy và bền vững".

Thái độ của ông lớn trong ngành năng lượng có quy mô doanh thu ước tính 260 tỉ đô la Mỹ trong năm 2017 này đang hoàn toàn thay đổi. Lee Raymond, vị CEO của Exxon trước Rex Tillerson, người nổi tiếng khi gọi hiện tượng nóng lên toàn cầu là một trò đùa và hiệp định thư Kyoto năm 1997 "không khả thi, không công bằng và không có hiệu quả". Năm 2009, Tillerson đã xoa dịu chính quyền khi hỗ trợ việc áp thuế khí thải và từ lâu đã thúc đẩy loại khí thiên nhiên sạch trở thành loại nhiên liệu của tương lai. Nhưng Rex đã không hiểu hết toàn bộ vấn đề, vào năm 2013 ông đã đặt ra câu hỏi, “liệu điều gì mới tốt khi cứu hành tinh này mà nhân loại bị ảnh hưởng?”

Chỉ vài tháng trước khi nghỉ hưu, Tillerson đạt được thỏa thuận "cắt đứt quan hệ" với Exxon và trở thành thư ký của Donald Trump. Hai tuần trước khi ông rời đi, một thỏa thuận đáng giá trong sự nghiệp của Tillerson được công bố: thương vụ mua lại hơn 100.000 hecta trong lưu vực Permian Basin ở New Mexico và Texas từ anh em tỉ phú Bass của Fort Worth trị giá sáu tỉ đô la Mỹ. Tillerson đã đích thân đàm phán thương lượng thương vụ với người bạn của ông, Sid R. Bass. Woods sẽ không nói liệu ông ta có bất kỳ liên hệ nào với Tillerson kể từ Rex rời đi hay không, nhưng ông định xây dựng công ty dựa trên di sản của ông ta. "Đó là một văn hóa không ích kỷ", Woods nói. "Kỳ vọng rằng người kế nhiệm sẽ đến và làm tốt hơn người tiền nhiệm."

Làm tốt hơn nghĩa là tăng gấp đôi nguồn lực cho công nghệ xanh. Exxon đã hứa sẽ chi 600 triệu đô la Mỹ cho một dự án hợp tác với Craig Venter, người đầu tiên phá vỡ được hệ gen người, và công ty Synthetic Genomics của ông. Hợp tác bắt đầu từ năm 2009, và mùa hè năm ngoái họ đã tiết lộ một bước đột phá. "Chúng tôi đã tìm ra con đường di truyền khiến tảo tạo ra lipid", Swarup cho biết, đề cập đến các tế bào mỡ có thể trở thành những khối dầu tảo lớn bền vững. "Giờ đây chúng tôi dự định tạo ra chúng một cách có quy mô." Nhưng Woods, người có một thập kỷ vừa qua vận hành bộ phận lọc dầu và hóa chất của Exxon, không hề hứng thú với việc cho ra đời một loại nhiên liệu bay có nguồn gốc từ tảo. Những gì ông muốn chỉ là một nhà máy dầu tảo Franken có công suất 450.000 thùng mỗi ngày. Với khoảng 20 năm kiên nhẫn ở Exxon, đó là những gì công ty có thể nhận được.

Trong tương lai gần, Exxon hợp tác với FuelCell Energy để hoàn thiện hệ thống chuyển đổi CO2 và các phát thải khác từ các nhà máy điện, kết hợp chúng với khí methan rồi dẫn qua pin nhiên liệu nhằm chuyển hóa khí này thành điện, hoặc tạo thành dòng CO2 cô đặc để nén và bơm vào lòng đất.

Những gì thu hút được sự chú ý của Exxon: không như các hệ thống thu giữ carbon khác, hệ thống này không tiêu tốn nhiều năng lượng. "Nó giống như việc chúng ta nói kỳ lân là có thật", theo ông Tim Barckholtz, một nhà khoa học cấp cao của Exxon có bằng tiến sĩ trong lĩnh vực hóa học. Như một nguồn pin khổng lồ, pin nhiên liệu là một khối 3x3 mét. Hai trong số chúng đang được lắp đặt tại một nhà máy luyện than được điều hành bởi Alabama Power. Một nhà máy có công suất 500 MW cần khoảng 175 khối như vậy để thu được gần như toàn bộ khí CO2 và các loại chất ô nhiễm khác, và chi phí dài hạn để tạo ra năng lượng sẽ tăng từ 6 cent mỗi kWh lên 8 cent. Đó là một mức chi phí có hiệu quả kinh tế, nhất là khi Quốc hội ban hành thuế carbon hay một công ty dầu muốn mua CO2 để bơm vào các mỏ cũ nhằm tạo ra thêm dầu thô.

Mặc dù có những cải tiến nhưng vẫn còn đó những hoài nghi. Exxon có một kỷ lục dài và buồn khi biết điều cần làm và sau đó lại chẳng làm gì. Năm 1978, chuyên gia nghiên cứu khí hậu James Black của Exxon viết trong một báo cáo có tiêu đề "Hiệu ứng nhà kính", cảnh báo rằng khí thải carbon có thể làm tăng nhiệt độ toàn cầu lên hai độ và đề xuất thế giới có 10 năm để tìm hiểu xem cần phải làm gì. "Còn quá sớm để hạn chế việc sử dụng nhiên liệu hóa thạch, nhưng không nên khuyến khích việc sử dụng chúng", ông viết. Cũng trong những năm 1970, các nhà khoa học của Exxon đã phát minh ra pin lithium-ion, nhưng công ty không hề thương mại hóa chúng, thay vào đó đầu tư vào than và uranium. Sau đó vụ tràn dầu Exxon Valdez xảy ra.

Chỉ trong năm ngoái, một thẩm phán liên bang đã buộc tội 20 triệu đô la Mỹ tiền phạt với khu phức hợp lọc dầu Baytown gần Houston của Exxon vì để phát thải quá mức. Ngoài ra còn có những vụ về chất làm dẻo: hóa chất mà Exxon thêm vào nhựa để làm chúng dẻo hơn. Trong những năm gần đây, chất làm dẻo đã bị phát hiện làm phá vỡ hệ thống nội tiết của trẻ nhỏ khi chúng nhai đồ chơi cao su. Còn những chất hóa học khác mà họ không nói với chúng ta? "Chẳng giúp ích được gì đâu. Chúng ta ở trong một cộng đồng. Những đứa trẻ đến trường, chúng uống nước, chúng chơi đồ chơi", Swarup nói.

Điều đó sẽ không xoa dịu Eric Schneiderman, luật sư New York người điều tra ExxonMobil từ năm 2015 vì nghi ngờ lừa gạt cổ đông bằng cách che giấu những mối hiểm hoạ của tình trạng ấm lên toàn cầu. Các luật sư của công ty gọi đó là "cuộc viễn chinh của đàn cá". Và sau đó có những nhà hoạt động cổ đông. Cuộc họp thường niên năm ngoái là một cuộc họp đáng chú ý. Các nhà hoạt động đã thông qua một nghị quyết với 62% phiếu thuận, kêu gọi công ty tiết lộ kế hoạch đối phó với nhiệt độ gia tăng và đánh giá "sức sống của tài sản sau khi chuyển đổi sang nền kinh tế ít carbon". Những ý nghĩ đầy lo ngại khi bạn đang bơm khoảng bốn triệu thùng dầu mỗi ngày.

Woods đã chọn cách không làm ngơ nghị quyết không ràng buộc này để không phải châm ngòi sự giận dữ của các ông lớn quản lý quỹ BlackRock, Vanguard Group và Fidelity Investments, là các tổ chức đã hỗ trợ việc thông qua.

"Họ từng thờ ơ, kiêu ngạo", Tim Smith, giám đốc tại Walden Asset Management, người đã làm việc cho Exxon trong một thập kỷ, nói. "Họ đang thay đổi giọng điệu." Người gây sốc nhất năm ngoái tới hội đồng quản trị Exxon là Susan Avery, một nhà khoa học khí quyển và cựu giám đốc Woods Hole Oceanographic Institution.

"Đó chỉ mới là khởi đầu", Andrew Logan tại công ty tư vấn đầu tư Ceres nói, "nhưng thế giới đang thay đổi thậm chí còn nhanh hơn Exxon." Logan xếp Exxon đứng sau Royal Dutch Shell, Staoil và Total (nhưng đứng trước những công ty như Petrochina và Saudi Aramco) về những vấn đề về khí hậu và quản trị.

Woods phủ nhận các nhà hoạt động đã thôi thúc ông hành động. "Tôi sẽ tách các nghị quyết về khí hậu riêng rẽ", ông nói. "Chúng tôi sẽ có cuộc trò chuyện đề cập hoặc không về vấn đề này, khá thẳng thắn. Chúng tôi đã tham gia vào các công việc này nhiều năm ròng rã trước cả khi xuất hiện những đề nghị ủy quyền". Exxon không bẻ cong mong muốn của các nhà hoạt động; công ty không phải không biết xấu hổ như cách BP đã đổi thương hiệu thành Beyond Petroleum hoặc chuyển đổi sang năng lượng gió hay mặt trời. "Chúng tôi không có nhiều nguồn lực cho các không gian đó", Woods nói.

Nhưng Woods cũng rõ ràng. Bất kỳ "giải pháp thực sự" nào cũng sẽ phải yêu cầu đánh thuế carbon. "Nếu xã hội muốn giải quyết vấn đề này, bạn phải trả một cái giá cho carbon", ông nói. "Đó mới là cái cần phải đòi hỏi. Chính phủ phải thực hiện hành động đó, và xã hội phải sẵn lòng trả cho cái giá để xem lại động cơ và giải quyết chúng". Hãy cẩn thận về những gì bạn muốn. Đó chỉ có thể kết thúc cái gọi là thuế Exxon.

"Lời khuyên là cái ta muốn có khi ta đã biết câu trả lời mà ta không muốn nghe.". ---- Erica Jong (Tiểu thuyết gia)

Tạp chí Forbes Việt Nam

Số 66 tháng 11.2018

 Số 66 tháng 11.2018

THÀNH PHỐ THÔNG MINH

TỪ CAO ỐC XANH, GIAO THÔNG THÔNG MINH

ĐẾN ĐÔ THỊ ĐÁNG SỐNG

*DANH SÁCH FORBES 400 * HỘI NGHỊ PHỤ NỮ FORBES VIETNAM

Các số báo khác