DƯỢC HẬU GIANG GIA NHẬP TAISHO:

XÂY NỀN PHÁT TRIỂN

Ban lãnh đạo Dược Hậu Giang kỳ vọng năng lực sản xuất, nghiên cứu khoa học được nâng lên sau khi họ gia nhập gia đình Taisho, tập đoàn 100 năm tuổi của Nhật Bản.

BÀI VÀ ẢNH: QUỐC KHÁNH
Dược Hậu Giang gia nhập Taisho: Xây nền phát triển - ảnh 1

ể vào bên trong khu sản xuất xưởng non-betalacam trong nhà máy Dược Hậu Giang phải trải qua một số quy trình vệ sinh nghiêm ngặt. Qua hai lớp cửa, người vào phòng thay đồ, bỏ lại giày, dép, thay vớ của nhà máy, mặc đồng phục trắng, đội túi ni lông trùm kín đầu. Rời phòng, theo lối đi dọc hành lang tới tiếp hai căn phòng khử trùng, sau khi đưa tay vào bình xịt tự động diệt khuẩn, người vào phải mặc thêm bộ mũ, áo liền quần màu trắng có kẻ sọc nhỏ, đi giày chuyên dụng. Đeo thêm khẩu trang, gần như toàn bộ mọi người vào xưởng đều được bọc kín, chỉ có khoảng hở ở giữa đôi mắt.

Bên trong phân xưởng sản xuất betalacam, có rất nhiều phòng nhỏ với công năng khác nhau: phòng kiểm định chất lượng nguyên liệu, phòng pha chế, phòng trộn... Nguyên phụ liệu dược phẩm sau khi qua các khâu kiểm định, pha chế, đến phòng phối trộn. Sau đó, tùy theo chủng loại sản phẩm mà đến phòng dập viên nén hay viên nhộng. Trong phòng dập viên nén, sau vài thao tác điều khiển trên màn hình cảm ứng, kỹ thuật viên Lưu Quốc Toàn, 36 tuổi, thỉnh thoảng lại lấy vài viên thuốc đã được dập viên, đưa vào cân tiểu ly để kiểm tra định lượng. Chiếc máy mới nhập khẩu từ Nhật Bản này, theo Toàn, mỗi giờ có thể sản xuất 60 ngàn viên hapacol.

Nhà máy đặt tại khu công nghiệp Tân Thạnh Phú (tỉnh Hậu Giang) của công ty Dược Hậu Giang gồm hai dây chuyền sản xuất non – betalacam và betalacam, cùng một nhà máy bao bì. Dây chuyền sản xuất betalacam của Dược Hậu Giang đi vào vận hành từ năm 2015, một năm sau khi vận hành dây chuyền sản xuất non-betalacam.

Dược Hậu Giang đang vận hành đồng thời hai nhà máy cũ và mới. Nhà máy cũ đặt tại 272 Nguyễn Văn Cừ, quận Ninh Kiều, thành phố Cần Thơ, cũng là nơi đặt trụ sở chính của công ty. Hai nhà máy của công ty xây dựng cách nhau một thập niên và đều đạt chuẩn GMP-WHO (thực hành sản xuất thuốc tốt), tiêu chuẩn cơ bản có tính bắt buộc với các nhà máy sản xuất dược phẩm tại Việt Nam. Doanh nghiệp dẫn đầu ngành dược phẩm nội địa xét theo doanh thu đang bước vào ngả rẽ mới khi trở thành một thành viên của Taisho, tập đoàn Nhật Bản có bề dày gần 100 năm với kỳ vọng xây dựng nền tảng phát triển mới. “Chúng tôi vừa phải xây nền, vừa phải đạt các chỉ tiêu kinh doanh của từng năm,” ông Đoàn Đình Duy Khương, quyền tổng giám đốc doanh nghiệp bảy năm liên tiếp lọt vào danh sách 50 công ty niêm yết tốt nhất của Forbes Việt Nam, chia sẻ.

✧ ✧ ✧

Ra đời năm 1974, với tiền thân là xí nghiệp quốc doanh dược phẩm 2/9, năm 2004, Dược Hậu Giang cổ phần hóa. Trong 10 năm liền sau khi cổ phần hóa, công ty đạt tốc độ tăng trưởng ở mức hai chữ số gắn liền với tên tuổi của vị nữ thuyền trưởng Phạm Thị Viết Nga, chủ tịch kiêm giám đốc giai đoạn đó. Có nhiều nguyên nhân khiến cho Dược Hậu Giang có mức phát triển cao như vậy. Công ty chứng khoán FPT lý giải họ đang hoạt động trong ngành còn có nhiều tiềm năng phát triển như tỉ lệ chi bình quân đầu người cho dược phẩm vẫn còn thấp, trong khi thu nhập của người dân ngày được cải thiện. Dược Hậu Giang xây dựng được mạng lưới phân phối rộng lớn với đội ngũ bán hàng hơn 15 ngàn người. Điều này giúp cho các sản phẩm dược, chủ yếu là thuốc giảm đau, hạ sốt và kháng sinh, hai sản phẩm chủ lực, đang đóng góp gần 60% doanh số của Dược Hậu Giang, có mặt gần như ở các tỉnh, thành phố lớn trên cả nước. Theo ông Khương, doanh thu bán lẻ qua các nhà thuốc (kênh OTC) và đấu thầu cung cấp thuốc cho bệnh viện (ETC) của Dược Hậu Giang tỉ lệ 85:15.

Niêm yết vào năm 2006, giá trị vốn hóa của công ty đã tăng khoảng tám lần kể từ khi niêm yết. Với phong cách kinh doanh thận trọng, công ty hạn chế sử dụng  đòn bẩy tài chính, cần mẫn tích lũy đầu tư xây dựng nhà máy đầu tiên theo chuẩn GMP/WHO. công ty sản xuất nào cũng có thể đưa ra loại thuốc cùng công thức. Tuy nhiên, tiêu chuẩn sản xuất GMP/WHO không có nhiều lợi thế cạnh tranh cho các công ty dược trong đấu thầu thuốc vào kênh ETC. Từ năm 2014, tốc độ tăng trưởng doanh thu của Dược Hậu Giang ở mức một chữ số.

Trước nguy cơ các dòng thuốc chủ lực có khả năng sụt giảm doanh thu trong tương lai, Dược Hậu Giang một mặt phát triển các loại sản phẩm điều trị về tiêu hóa, gan mật, các dòng thuốc có giá trị cao hơn. Bên cạnh đó, họ cũng phát triển các loại thực phẩm chức năng, dược mỹ phẩm, hai lĩnh vực có tiềm năng thị trường lớn. Theo báo cáo ngành dược năm 2019 của Euromonitor, Dược Hậu Giang chiếm 4% thị phần thực phẩm chức năng ở Việt Nam. Nhằm siết chặt lĩnh vực này, theo quy định mới từ ngày 1.7.2019, các cơ sở sản xuất thực phẩm chức năng phải đạt tiêu chuẩn sản xuất GMP. Từ 4.000 đơn vị sản xuất trước đó rút gọn xuống còn 300 cơ sở đáp ứng điều kiện mới. Doanh số thực phẩm chức năng hiện đóng góp 9% doanh thu của Dược Hậu Giang.

“Tuy thuộc loại hàng đầu trong số các công ty dược niêm yết, chúng tôi vẫn nhìn nhận còn nhiều điều cần phải cải thiện nếu không muốn bị tụt hậu so với các công ty trong khu vực,” ông Khương nói. Với một công ty dược, theo ông Khương, năng lực nghiên cứu khoa học là yếu tố đặt ra hàng đầu. Việc bắt tay với viện Công nghệ sinh học, viện hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam giúp cho Dược Hậu Giang có các sản phẩm như Naturenz trong điều trị bệnh gan, NattoEnzyme ngừa tai biến mạch máu não… Việc có cổ đông chiến lược Taisho, theo ông Khương, giúp cho Dược Hậu Giang nhiều mặt, trong đó có điểm yếu về năng lực nghiên cứu khoa học, sản xuất và quản trị theo tiêu chuẩn quốc tế.

Xây nền, theo lý giải của vị lãnh đạo 45 tuổi này, bao gồm quản trị việc hội nhập với Taisho, xây dựng hệ thống quản trị hiện đại, phù hợp với hội nhập quốc tế và bảo đảm hiệu quả kinh doanh của kế hoạch từng năm. Năm 2016, Dược Hậu Giang có cổ đông chiến lược là Taisho Pharmaceutical đến từ Nhật Bản, với hơn 24% cổ phần. Năm 2018, Taisho gia tăng sở hữu ở công ty dược có trụ sở tại Cần Thơ này. Năm 2019, Taisho tiếp tục nâng tỉ lệ sở hữu lên trên 50%. Trung tuần tháng 5 vừa qua, Taisho công bố sở hữu hơn 51% cổ phần của Dược Hậu Giang. Sự có mặt của Taisho có ý nghĩa thế nào với sự phát triển trong thời gian tới của Dược Hậu Giang?

Về cuộc hôn nhân Taisho Dược Hậu Giang, ông Hoàng Hiếu Tri, giám đốc đầu tư công ty chứng khoán Sài Gòn – Hà Nội nhận xét: Cả hai có nhiều điểm tương đồng như phát triển dựa vào kênh OTC, thực phẩm chức năng. Trong khi Dược Hậu Giang cần sự bổ sung về mặt danh mục sản phẩm, năng lực sản xuất, nghiên cứu phát triển dược phẩm, thì Taisho có chiến lược mở rộng thị trường quốc tế, trong đó Đông Nam Á được tập đoàn dược phẩm ra đời năm 1912 tại Nhật Bản xác định là địa bàn trọng điểm.

Quá trình phát triển ra nước ngoài của Taisho bắt đầu từ năm 1963 bằng việc xuất khẩu nước uống tăng lực của Đài Loan. 20 năm sau, họ thiết lập chi nhánh ở Hong Kong. Năm 1993, Taisho xây dựng nhà máy nước tăng lực ở Thượng Hải. Ở Việt Nam, họ có nhà máy sản xuất Litpovitan ở Nha Trang kể từ năm 2000. Trong mảng sản xuất dược phẩm, từ năm 2009, thông qua phương thức mua bán và sáp nhập (M&A) để phát triển mảng dược phẩm OTC ở châu Á. Trước khi trở thành cổ đông lớn của Dược Hậu Giang vào năm 2016, Taisho đã có chi nhánh ở Indonesia, Thái Lan, Malaysia và Philippines. Báo cáo thường niên năm 2017 của Taisho đánh giá rằng, việc mua cổ phần ở Dược Hậu Giang “hình thành liên minh thương mại với mục đích tối ưu hóa sức mạnh của cả hai bên để phát triển”. Trong báo cáo thường niên năm 2018, CEO Taisho Group, ông Akira Uehera phát biểu: “Ở thị trường nước ngoài, chúng tôi đang tìm kiếm cơ hội để gia tăng sự hiện diện ở các khu vực, chủ yếu là Đông Nam Á, để có thể phát triển bền vững.”

“Chúng tôi chủ động trong việc hội nhập với Taisho, những gì yếu thì mời họ cùng làm,” ông Khương nói. Sau khi Taisho trở thành cổ đông lớn, các quy trình sản xuất, kiểm nghiệm đều được các chuyên gia sản xuất của Taisho hỗ trợ xây dựng, giám sát, chuẩn hóa. Ông Tomoyuki Kawata, giám đốc điều hành bộ phận sản xuất vận hành kỹ thuật quốc tế cho công ty Taisho trở thành phó tổng giám đốc kỹ thuật của Dược Hậu Giang. Cùng với việc đưa đội ngũ chuyên gia sang hỗ trợ sản xuất, vận hành, một số trang, thiết bị mới được đầu tư. Không chỉ đầu tư thiết bị, Dược Hậu Giang cũng nâng cấp một dây chuyền sản xuất đạt chuẩn PIC-S của Malaysia.

Các bước đi này, như lời ông Khương, là “đứng trên vai người khổng lồ” để có thể phát triển ra thị trường nước ngoài. Chẳng hạn Taisho có thuốc tiểu đường, Dược Hậu Giang phát triển các loại thuốc đi kèm. Bên cạnh đó, ban lãnh đạo của Dược Hậu Giang đang xem xét việc phát triển sản phẩm mới thông qua chuyển giao công nghệ từ các công ty trong tập đoàn Taisho.

Trong bối cảnh kinh tế Việt Nam hội nhập sâu với kinh tế khu vực và thế giới, ngành dược cũng không thể đứng ngoài xu thế hội nhập. Điều này đồng nghĩa với việc nếu không đạt các quy chuẩn quốc tế trong sản xuất, chất lượng, các loại thuốc do trong nước sản xuất khó có thể có được thị trường. Ngoài Dược Hậu Giang, làn sóng M&A các công ty dược Việt Nam đang lan rộng. Tại Pymepharco, Stada Service Holding B.V đã kiểm soát 62% cổ phần. Tại Domesco, Abbott Laboratories đầu tư từ năm 2011 đang kiểm soát 51,69% cổ phần. Tại Traphaco, sau sự ra đi của các quỹ đầu tư tài chính Mekong Capital và Vietnam Holding xuất hiện hai cổ đông lớn thế chân Magbi Fund Limited và Super Delta Pte. Ltd nắm giữ lần lượt 25% và 15,12% cổ phần. Bà Vũ Thị Thuận, chủ tịch Traphaco cho biết, doanh nghiệp có thế mạnh về đông dược này sẵn sàng hợp tác sâu hơn với các đối tác nước ngoài. Ban lãnh đạo Traphaco sẵn sàng mở room lên 100%. “Nếu hợp tác sản xuất thì rất tốt vì mình nâng cao chất lượng sản phẩm. Hợp tác chuyển giao công nghệ thì dù sao mình vẫn phải trả phí,” bà Thuận nói.

Tham vọng của Dược Hậu Giang, theo ông Khương, duy trì vị thế nhà sản xuất thuốc generic lớn tại Việt Nam và từng bước mở rộng thị trường xuất khẩu. Mảng xuất khẩu dược phẩm chiếm 10% doanh thu hiện nay, theo ông Khương. “Trong 5 năm tới Dược Hậu Giang ưu tiên hướng tới thị trường châu Á và Nhật,” ông Khương nói.

Doanh thu kinh doanh quý 1.2019 của Dược Hậu Giang đạt 767 tỉ đồng, giảm 16% so với cùng kỳ năm trước. Nguyên nhân chủ yếu do mất quyền phân phối dược phẩm sau khi nhà đầu tư nước ngoài sở hữu trên 50% theo quy định hiện hành. Vậy Taisho đem lại lợi ích gì cho Dược Hậu Giang?

“Mất đi quyền phân phối chỉ là tạm thời. Khi sản xuất các loại thuốc theo hợp đồng chuyển giao công nghệ, chúng tôi vẫn được quyền phân phối các sản phẩm do chúng tôi sản xuất. Đó mới là lợi ích lâu dài,” ông Khương nói. Tháng 4.2019, Dược Hậu Giang công bố đạt tiêu chuẩn quốc tế PIC/S GMP cho dây chuyền sản xuất thuốc bột sủi bọt và viên nén sủi bọt và chứng nhận Japan GMP cho dây chuyền viên nén. Ông Khương nói: “Bài toán chúng tôi đang giải hôm nay là để cho tương lai phát triển trong 10 năm tới. Chúng tôi muốn có sản phẩm đạt chuẩn quốc tế, nhưng giá phù hợp với người tiêu dùng trong nước.”

*Xây nền phát triển - tựa theo bản in trên tạp chí Forbes Việt Nam, số 73, tháng 06.2019.