Bước chuyển của công ty phần mềm - ảnh 1

BƯỚC CHUYỂN CỦA CÔNG TY PHẦN MỀM

Các công ty cung cấp dịch vụ gia công phát triển phần mềm cho thị trường toàn cầu đầu tư mạnh vào phát triển sản phẩm, tận dụng sức sáng tạo, kinh nghiệm và năng lực công nghệ kỹ thuật của đội ngũ kỹ sư trong nước để làm chủ các giải pháp mới.

TUYẾT ÂN

TMA INNOVATION CENTER (TIC) gần ba năm qua giữ vai trò trung tâm sáng tạo, phát triển các dự án công nghệ mới, bao gồm cả vườn ươm doanh nghiệp (Incubation) được TMA Solutions đầu tư độc lập với công ty mẹ. Năm 2017, sau 20 năm thành lập, TMA Solutions từ một đơn vị được biết nhiều trong vai trò gia công phần mềm cho các doanh nghiệp nước ngoài, chuyển sang mô hình tập đoàn công nghệ, trong đó TIC là nơi thực thi chiến lược, nhằm đưa những ý tưởng sáng tạo, công nghệ mới, kinh nghiệm phát triển giải pháp thành sản phẩm định hình trên thị trường.

Sau thời gian gia công phát triển phần mềm cho nước ngoài, nhiều doanh nghiệp trong ngành triển khai trung tâm dịch vụ sáng tạo và cung cấp giải pháp cho khách hàng, thay vì gia công thuần túy. “Vì thị trường lao động sẽ ngày càng bị giới hạn về quy mô thì các công ty ngày càng nhỏ và tối ưu hơn, nhưng tạo ra giá trị ngày càng cao hơn, nó không còn là lợi thế độc quyền của các công ty có quy mô lớn,” ông Trần Phúc Hồng, phó tổng giám đốc TMA Solutions nói.

Toàn ngành công nghiệp phần mềm và dịch vụ năm 2018 tạo ra doanh thu hơn 8,8 tỉ USD, trong đó riêng phần mềm đạt 4,3 tỉ USD, theo số liệu bộ Thông tin - Truyền thông. Phần lớn trong đó mang về từ cung cấp dịch vụ và phát triển sản phẩm ra thị trường nước ngoài, chiếm 3,6 tỉ USD – tăng trưởng 11,6% so với năm trước. So với con số khổng lồ của các ngành như điện tử, dệt may thì doanh thu ngành công nghiệp phần mềm “nhỏ mà đẹp” – là con số sát thực thu về từ giá trị chất xám, không tiêu tốn trực tiếp tài nguyên, vật liệu sản xuất.

ĐỘNG LỰC CHUYỂN DỊCH CỦA CÁC CÔNG TY PHẦN MỀM là sự nổi lên của các công nghệ mới những năm gần đây như điện toán đám mây (cloud computing), trí tuệ nhân tạo (AI), chuỗi khối (blockchain)… tạo ra những xu hướng mới mà nếu người Việt nắm bắt được sẽ là cơ hội để tạo ra giá trị vượt trội.

Một nhóm kỹ sư ở TIC đang triển khai dự án nghiên cứu ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) sử dụng trên máy sấy của hãng Alliance, Mỹ, để tiết kiệm năng lượng và giảm thời gian sấy trung bình khoảng 10 phút so với hiện nay mất từ 40-60 phút. AI là một trong năm công nghệ chính TIC tập trung cùng với blockchain (fintech), Big Data & Analytics, Deep Learning và IoT.

Theo ông Trần Phúc Hồng, hàng trăm phòng lab trên thế giới cũng đang làm công việc tương tự nhằm chạy đua chiếm lĩnh công nghệ mới. “Đầu tư cho công nghệ mới là cơ hội để rút ngắn cách biệt, một cuộc đua mình không thể đứng ngoài, phải nắm bắt và nỗ lực hiện thực hóa,” ông Hồng nói.

Những công nghệ mới TMA đã triển khai cho khách hàng nhiều năm qua sẽ tiếp tục được định hình thành sản phẩm. Bốn sản phẩm TIC mang đến sàn giao dịch connecTech Asia 2019 đã được đầu tư nhiều năm nay như Smart Learning (cá nhân hóa nội dung cho người học dựa trên công nghệ AI phân tích dữ liệu); Cus’Analytic ứng dụng công nghệ AI phân tích hành vi mua hàng của người dùng; RPA tự động hóa các quy trình xử lý; AgriTech ứng dụng blockchain quản lý sản xuất, truy xuất nguồn gốc nông sản. “Làm sản phẩm với các công ty gia công phần mềm là không mới nhưng bây giờ phải đi bằng cách tiếp cận mới,” ông Hồng cho biết.

Cùng với TMA Solutions, từ nhiều năm trước, nhiều công ty trong ngành phần mềm cũng có bước chuyển tương tự. Thành lập năm 2009, năm 2018 KMS Technology có 800 kỹ sư, với doanh số gia công phần mềm hơn 30 triệu USD, tương đương với doanh thu bình quân mỗi lao động khoảng 37.500 USD/năm – được cho cao hơn hẳn mức bình quân chung của cả ngành.

Tuy nhiên, mức này thấp hơn so với doanh số mang lại từ sản phẩm kiểm định phần mềm tự động QASymphony, do đội ngũ KMS phát triển từ 2011. Sản phẩm này mang về doanh thu 40 triệu USD trong năm 2018. Theo ông Vũ Lâm - chủ tịch KMS Technology, doanh thu từ QASymphony dự kiến đạt 80 triệu USD trong năm 2019 này.


"Đầu tư cho công nghệ mới là cơ hội để rút ngắn cách biệt, một cuộc đua mình không thể đứng ngoài, phải nắm bắt và nỗ lực hiện thực hóa." -
Trần Phúc Hồng, phó tổng giám đốc TMA Solutions

Quỹ đầu tư Insight Venture Partners đã rót 40 triệu USD vào QASymphony, sau đó sáp nhập vào công ty có giá trị gấp đôi là Tricentis (Áo) tạo thành bộ sản phẩm kiểm thử hoàn hảo hơn trên cả môi trường tự động lẫn kiểm thử trực tiếp, đưa Tricentis thành startup kỳ lân (unicorn) của châu Âu năm 2018. Đội ngũ kỹ sư Việt Nam gần 40 người từ KMS Technology hiện đang tiếp tục phụ trách phát triển công nghệ cho Tricentis.

Ông Vũ nói mảng gia công là nguồn tài chính để nuôi dự án lâu dài. Sau thành công của QASymphony, KMS đầu tư cho mô hình ươm tạo UpStar Labs từ 2017 để tiếp tục phát triển sản phẩm mới, theo dạng “nhà đông con, đứa lớn lo cho đứa nhỏ,” như lời diễn giải của ông Vũ. Dự kiến mỗi năm UpStar Labs chọn lọc phát triển 1 – 2 sản phẩm mới, nghiên cứu đầu vào cẩn thận để “không phí công sức làm đi làm lại.”

Giai đoạn trước 2010, Global CyberSoft (GCS) với hơn ngàn kỹ sư tập trung chủ yếu vào dịch vụ gia công phát triển phần mềm cho khách hàng, thị trường lớn nhất là Nhật. Hiện nay theo ông Ngô Văn Toàn – phó tổng giám đốc GCS, gia công là một trong năm mảng phát triển của công ty và chiếm khoảng 1/5 nhân sự.

Các mảng quan trọng đang được thúc đẩy là dịch vụ chuyển đổi số (digital solution); tư vấn triển khai giải pháp cho doanh nghiệp; cung cấp các dịch vụ được quản trị (managed services) hỗ trợ chuyển đổi các mô hình ứng dụng nền tảng đám mây. “Công nghệ mới ra đời là cơ hội để doanh nghiệp nắm bắt và thay đổi. Theo tôi, nhiều doanh nghiệp Việt đã nhận thấy điều này và đầu tư vào các dự án công nghệ mới là tín hiệu tốt cho nền kinh tế,” ông Toàn nói.

 Các doanh nghiệp cho biết, mảng gia công phần mềm vẫn đang “ăn nên làm ra,” mang lại doanh thu cao và sử dụng nhiều nhân lực. Theo ông Vũ, mô hình gia công về lâu dài vẫn là một phần của thị trường, nhưng sẽ vất vả vì mức độ cạnh tranh tại Việt Nam ngày càng cao, lương kỹ sư ngày càng tăng. Một khảo sát được TopDev thực hiện với các doanh nghiệp trong ngành, năm 2018 mức lương trung bình hằng tháng các doanh nghiệp chi trả cho một kỹ sư phát triển phần mềm là 1.318 đô la Mỹ với tỉ lệ tăng lương trong năm từ 16-27%. “Phải xác định con đường lâu dài là phát triển sản phẩm,” ông Vũ nói.

Bước chuyển của công ty phần mềm - ảnh 2

Các kỹ sư trẻ tại TMA Inovation Center ở công viên phần mềm Quang Trung.

TĂNG TRƯỞNG DOANH THU CỦA LĨNH VỰC GIA CÔNG HẰNG NĂM 10-20%. Muốn đột phá phải tăng trưởng hoặc về số lượng hoặc chất lượng, hoặc cả hai, trong khi về số lượng phải cạnh tranh chính với Ấn Độ và các quốc gia Đông Âu. Doanh nghiệp Việt không thể cạnh tranh được bằng số lượng vì quy mô nguồn nhân lực bị giới hạn, theo nhiều lãnh đạo doanh nghiệp phần mềm, phải cạnh tranh bằng việc đón đầu các công nghệ mới nổi lên. “Không thể chọn giải pháp về số lượng,” ông Vũ nói.

Là công ty gia công phát triển phần mềm hàng đầu Việt Nam và lớn nhất Đông Nam Á trong lĩnh vực viễn thông hoạt động từ năm 1997, trung tâm R&D đầu tiên được TMA thiết lập từ 2003 khi đội ngũ mới có 200 người, hiện nhân lực đã tăng hơn 12 lần. Bên cạnh dịch vụ trọng yếu viễn thông, các mảng dịch vụ khách hàng lớn của họ về giải pháp thương mại điện tử và y tế chăm sóc sức khỏe (healthcare).

Theo ông Hồng, các trung tâm R&D này là nơi chuyên nghiên cứu công nghệ mới, luôn song hành để phục vụ cho việc phát triển kinh doanh của doanh nghiệp. Tương tự, ông Toàn cho rằng, R&D là bộ phận quan trọng được các công ty phần mềm tập trung đầu tư, tuy nhiên ở Việt Nam lâu nay R&D bị hiểu sai lệch khiến thị trường công nghệ nhận diện chưa chính xác. "Một số công ty thất bại trong R&D vì nghĩ đó là những con người chỉ có năng lực nghiên cứu, trong khi R&D chính là để phục vụ kinh doanh," ông Toàn nói.

Chủ tịch KMS cho biết, sau thành công của QASymphony, KMS vừa đưa ra thị trường giải pháp quản lý nhân sự ứng dụng các công nghệ mới nhất về AI, blockchain nhắm đến phân khúc doanh nghiệp nhỏ ở toàn thị trường Đông Nam Á. Họ mới vừa thành lập văn phòng ở Philippines để khai thác khu vực có hơn 600 triệu dân, đang có tốc độ phát triển nhanh nhất thế giới mà các hãng công nghệ đổ vào. “Thị trường này đủ lớn để chúng tôi tìm cơ hội chen chân,” ông Vũ nói và thừa nhận, "doanh nghiệp làm sản phẩm phần mềm ở Việt Nam gặp khó khăn do thị trường không quá lớn."

Tuy GCS hàng chục năm trước đã cung cấp giải pháp tích hợp hệ thống dự báo sự cố cho các tuyến metro của Anh, Macao, quản lý hệ thống nông nghiệp thông minh cho các khách hàng quy mô lớn ở Úc.. ông Ngô Văn Toàn thừa nhận, bàn đạp vào thị trường nội địa gặp nhiều khó khăn, “nhìn qua ai cũng thấy thị trường còn mênh mông, từ kinh doanh sản xuất, quản lý giao thông, đất đai đến hạ tầng, đô thị hầu như chưa làm gì nhưng không dễ thành công.”

Theo tính toán của ông Vũ, một sản phẩm phần mềm có tuổi đời trung bình trụ được trên thị trường là 10 năm, từ ý tưởng, đầu tư phát triển đến thử nghiệm thị trường thì mới tồn tại được. Ông Vũ nói: “Những kỹ sư IT Việt có thể tạo ra những phần mềm giá trị cao. Vấn đề là phải thay đổi cách thức để sản phẩm có thể cạnh tranh trên toàn cầu.”

Vài năm gần đây Chính phủ cho thấy sự chú trọng cao hơn vào lĩnh vực công nghệ dù thực tế còn chuyển biến chậm. Tính liên kết lỏng lẻo giữa các ngành nghề, tổ chức, thiếu sự thừa nhận dữ liệu lẫn nhau làm hao tổn công sức, thời gian và chi phí cho xã hội, là rào cản lớn để công nghệ có thể tiếp cận thị trường một cách phổ quát. “Nền tảng pháp lý và mô hình tổ chức khiến các công ty công nghệ khó triển khai giải pháp trên chính sân nhà, dù có thể làm chủ kỹ thuật, triển khai cho khách hàng và thương mại hóa ở các thị trường nước ngoài.” ông Toàn nói.

*Tạp chí Forbes Việt Nam số 72, tháng 5.2019.

Đọc thêm >>>
Chủ tịch TMA Solutions Nguyễn Hữu Lệ: Người làm công nghệ phải nghĩ xa và nghĩ lớn
Nhà quản lý công nghệ thông tin cần thoát khỏi “ốc đảo” của mình
CIO: Cần tư duy kinh doanh và năng lực quản trị sự thay đổi
“Khát” nhân lực công nghệ thông tin, làm gì để bù đắp?
CEO VNG: Nếu thất bại, bản thân bạn chính là nguyên nhân
FPT: Chuyển giao thế hệ lãnh đạo và tham vọng không ngừng