Sau khi bán hết cổ phần trong chuỗi bệnh viện Hoàn Mỹ cho tập đoàn Fortis (Ấn Độ) năm 2011, trong ba năm qua, vài ngày trong tuần, bác sĩ Nguyễn Hữu Tùng vẫn chạy xe máy tới văn phòng mới gần vòng xoay Điện Biên Phủ (TP.HCM). Trong phòng, bên cạnh giá sách chất đầy sách chuyên môn y tế là những tấm hình ghi lại lịch sử Hoàn Mỹ treo trên tường. “Năng lượng mình đổ cho bệnh viện tới đó thôi, phải tạo ra một chu kỳ khác,” bác sĩ Tùng nhỏ nhẹ nói bằng giọng người xứ Quảng.

Giờ đây, ở tuổi 61, vị bác sĩ khởi nghiệp ở tuổi 47 đang ấp ủ dự án tầm cỡ thứ hai trong cuộc đời: xây dựng trường đại học y khoa thực hành tư nhân đầu tiên ở Việt Nam.

Bác sĩ Nguyễn Hữu Tùng: Mong muốn Hoàn Mỹ - ảnh 1

Bác sĩ Nguyễn Hữu Tùng.

Thành lập năm 1997, Hoàn Mỹ là một trong các bệnh viện tư nhân ra đời sớm nhất ở Việt Nam, được giới chuyên môn đánh giá thành công cả về thương hiệu lẫn phương diện tài chính. Trước khi tập đoàn y tế Fortis mua lại, hệ thống Hoàn Mỹ có hơn 1.000 giường bệnh. Qua mạng lưới 10 bệnh viện và phòng khám tập trung ở các thành phố, trải dài từ Huế đến Cà Mau, thời kỳ vàng son, Hoàn Mỹ tiếp nhận 3.500-4.000 lượt khám, chữa bệnh mỗi ngày. “Ở Việt Nam không có nhiều bệnh viện tư có hệ thống, xác lập thương hiệu như Hoàn Mỹ,” ông Andy Ho, giám đốc điều hành VinaCapital, một trong những nhà đầu tư đầu tiên của Hoàn Mỹ nhận xét.

Năm 2011, khi bác sĩ Tùng rời bệnh viện, doanh thu hệ thống đạt 900 tỉ đồng. Tỉ suất lợi nhuận trên doanh thu của Hoàn Mỹ dao động khoảng 25-30% những năm trước đó.

Với một đất nước hơn 90 triệu dân, hệ thống y tế công quá tải đã nhiều năm, cả trăm bệnh viện tư đang mọc lên đón đầu cơ hội. Theo số liệu của bộ Y tế, thị trường chăm sóc sức khỏe và khám chữa bệnh Việt Nam giá trị khoảng 10 tỉ đô la Mỹ mỗi năm.

Theo ông Phạm Gia Tuấn, giám đốc đầu tư quỹ y tế Bản Việt, nếu chỉ tính các chủ đầu tư nội địa, có hai nhóm đầu tư xây dựng bệnh viện tư nhân. Nhóm thứ nhất là bác sĩ, nắm chuyên môn y tế, không mạnh về tài chính nhưng am hiểu ngành, đứng ra thành lập trung tâm xét nghiệm, bệnh viện như trường hợp Hoàn Mỹ, Tâm Đức, Hòa Hảo Medic. Nhóm thứ hai là chủ đầu tư ngoài ngành nhưng có ưu thế về tài chính với dự án tầm cỡ như Vinmec, Thành Đô.

Khi đầu tư vào y tế, nhà đầu tư phải hóa giải đồng thời hai bài toán khó, song song: tìm mô hình bệnh viện phù hợp và tìm ra nguồn nhân lực khám, chữa bệnh. “Mình đặt chất lượng dịch vụ lên trước, kinh doanh đi sau,” người sáng lập Hoàn Mỹ nói. Dưới thời bác sĩ Tùng, 80% bệnh nhân tới bệnh viện có thu nhập trung bình trở xuống. Nhóm này chiếm 90% dân số Việt Nam. “Dịch vụ đi trước,” theo lời ông, thể hiện từ khâu tiếp nhận bệnh nhân.

Trong khi tại một số bệnh viện tư nhân khác đòi hỏi bệnh nhân đóng tiền cọc ngay khi vào cổng bệnh viện, thì tại Hoàn Mỹ thanh toán là khâu cuối cùng, sau khi bệnh nhân hoàn tất khám, chữa bệnh. Bác sĩ Tùng khẳng định: “Bản sắc y học Việt Nam là y đức.”

Bác sĩ Nguyễn Hữu Tùng: Mong muốn Hoàn Mỹ - ảnh 2

Ứng viên vị trí giám đốc bệnh viện Hoàn Mỹ Đà Nẵng, bác sĩ Nguyễn Văn Lý đã từng từ chối ngồi “ghế nóng” nhưng rồi lại đồng ý khi được ông Tùng khích lệ: “Bệnh nhân đến bệnh viện phải được chạy chữa. Có bệnh nhân ‘bỏ viện’ thì cũng có quy định bệnh viện tư dành 3% giường bệnh cho mục đích xã hội.” “Bỏ viện” là cách bác sĩ Tùng, một người yêu thích sách vở, gọi những bệnh nhân rời viện mà không thanh toán. Ông nói, để tôn trọng bệnh nhân, nhân viên không được dùng từ “trốn viện.”

“Chi phí vừa phải là cách Hoàn Mỹ ‘nuôi’ bệnh nhân, làm họ gắn bó lâu dài,” ông Phạm Gia Tuấn, giám đốc quỹ Y tế Bản Việt nhận xét. Bác sĩ Tùng cho biết các bệnh mãn tính cứ 10 người tới Hoàn Mỹ thì có bốn trường hợp tái khám. Bệnh mới, cứ 10 người thì có sáu trường hợp là bệnh nhân cũ của Hoàn Mỹ. Có một số bệnh viện xây xong bỏ trống, còn Hoàn Mỹ mở 10 bệnh viện và phòng khám trong 10 năm.

MỘT TRONG NHỮNG THÁCH THỨC LỚN NHẤT CỦA ĐẦU TƯ Y TẾ TƯ NHÂN LÀ NGUỒN NHÂN LỰC. Ông Trần Vinh Dự, giám đốc công ty tư vấn TNK Partners, nhận xét bệnh viện khối tư nhân trả lương cao chưa hẳn đã có bác sĩ vì bệnh viện công ngoài sự ổn định có thu nhập “phi chính thức.” Y tế là lĩnh vực đặc thù, tại các quốc gia phát triển cũng khan hiếm bác sĩ giỏi nên bệnh viện tư càng không thể trông cậy vào nguồn nhân sự bên ngoài. Hoàn Mỹ mở rộng mạng lưới rất nhanh, họ vượt qua thách thức này như thế nào?

“Đầu tư về y tế không chỉ trang, thiết bị mà còn là con người. Thiết bị có thể đầu tư rất nhanh nhưng đầu tư con người thì chậm. Phải có chiến lược đào tạo nguồn nhân lực nếu anh muốn cạnh tranh,” bác sĩ Tùng kể điều kiện tuyển dụng vào Hoàn Mỹ ràng buộc bác sĩ, hộ lý vừa đi làm vừa đi học để nâng cao trình độ. Nút thắt kinh phí, kể cả đi đào tạo nước ngoài, Hoàn Mỹ chi trả một nửa, bệnh viện cho tạm ứng phần còn lại, khấu trừ dần vào lương sau này.

Hoàn Mỹ cũng chảy máu chất xám, bác sĩ Tùng bày tỏ: “Mình giận và thất vọng lắm, quy định ai xin nghỉ làm đơn gửi lên. Không gặp mặt, không được quay lại Hoàn Mỹ.” Nhưng ông kể, theo thời gian nhìn sự việc rộng lượng hơn, sau nhận lại những cộng sự cũ muốn trở về.

“Bác sĩ Tùng vừa vững chuyên môn vừa nắm vấn đề quản lý,” ông Phạm Gia Tuấn nhận xét. “Kinh nghiệm và chuyên môn” của người sáng lập Hoàn Mỹ thể hiện trong việc mở rộng hệ thống bệnh viện. Ông cho biết suất đầu tư giường bệnh tại Hoàn Mỹ khoảng hai tỉ đồng, nhưng giới chuyên môn ước tính con số thực tế có thể thấp hơn. Đây là con số đầu tư tính đến khả năng chi trả của bệnh nhân.

“Kinh nghiệm và chuyên môn” thể hiện ngay ở sự đa dạng trong hệ thống Hoàn Mỹ. Do tập quán sinh hoạt, ở khu vực Cà Mau tỉ lệ nhiễm bệnh phụ sản và dạ dày khá cao. Vì vậy, bệnh viện Hoàn Mỹ Minh Hải đầu tư mạnh cho khoa sản nhi và khoa nội tiêu hóa. Còn ở khu vực miền Trung, người dân lao động trong thiên nhiên khắc nghiệt, bệnh viện Hoàn Mỹ Đà Nẵng đẩy khoa chấn thương chỉnh hình thành mũi nhọn.

Bác sĩ Tùng gọi đó là “nghiên cứu đặc tính xã hội từng vùng miền.” Nên gọi ông là nhà chuyên môn, nhà quản lý hay nhà kinh doanh? “Vấn đề chuyên môn là đam mê. Mình cảm nhận mình có năng lực về quản lý. Nhà kinh doanh thì trong mình có ít thôi. Nhưng làm gì cũng nghĩ phải gắn với hiệu quả,” ông nói.

Bác sĩ Nguyễn Hữu Tùng: Mong muốn Hoàn Mỹ - ảnh 3
TÔI NGỘ RA MỘT ĐIỀU TÀI  SẢN LÀ CỦA XÃ HỘI CHỨ KHÔNG CỦA RIÊNG AI. KHÔNG NÊN ‘ÔM’ TRONG MÌNH. KHẢ NĂNG CỦA MÌNH CÓ GIỚI HẠN. TỐT NHẤT TẠO NÊN MỘT CHU KỲ MỚI.
Bác sĩ Nguyễn Hữu Tùng: Mong muốn Hoàn Mỹ - ảnh 4

Mái tóc mới điểm vài sợi bạc, vị bác sĩ luôn xuất hiện với cặp kính trắng có vẻ bề ngoài hiền lành chân chất, dễ gần, đối thoại hay xưng “mình” với người đối diện. Sinh năm 1953 ở huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam, ông là con thứ bảy trong một gia đình có 10 anh chị em. Tốt nghiệp đại học Y khoa Huế năm 1979, hai năm đầu ông làm bác sĩ lưu động thuộc khoa Nhi bệnh viện đa khoa Đà Nẵng. Người bác sĩ trẻ nhận thấy lập ra quy trình đúng trong khám chữa bệnh rất quan trọng vì tận mắt thấy nhiều bệnh đơn giản như sốt viêm họng, tiêu chảy... không được điều trị kịp thời vẫn có thể gây thương vong cho hàng chục trẻ em.

Ý TƯỞNG “CÓ MỘT CÁI GÌ ĐÓ CỦA RIÊNG MÌNH, ĐƯỢC ĐIỀU TRỊ BỆNH NHÂN THEO CÁCH CỦA MÌNH” và kinh nghiệm quản lý bệnh viện được hình thành ở ngay tuổi 30 khi ông làm giám đốc bệnh viện huyện Đại Lộc (Quảng Nam). Ngày ông đến nhận công tác, bệnh viện 150 giường này không bóng bệnh nhân. Mọi người tới đây chỉ để xin giấy chuyển viện lên tuyến trên. Công việc đầu tiên tân lãnh đạo khoa Nhi là gánh nước, giặt giũ chăn màn dọn nhà vệ sinh với quan điểm “bệnh viện phải sạch sẽ mới thu hút bệnh nhân.”

Một tuần sau, bác sĩ Tùng có bệnh nhân đầu tiên. Một người mẹ đã cho con ở lại sau khi ông thuyết phục cả giờ đồng hồ. Những nhiệt huyết như vậy khiến hai tháng sau khoa Nhi kín 80% giường bệnh. Sự lan tỏa rộng dần. Bệnh viện Đại Lộc hồi sinh. Bác sĩ Tùng trở thành lãnh đạo dù chưa phải là đảng viên. Ông đề ra quy trình quản lý bệnh viện, dù ở mức sơ khai, truyền đạt tới từng nhân viên. Nhưng quan điểm đổi mới khiến bệnh nhân hài lòng nhưng về sau không được các y sĩ phần lớn là đảng viên ủng hộ, đỉnh điểm “nhà cải cách” có lần suýt gặp tai nạn trong đêm tối vì một thân cây đặt chắn ngang đường.

Rời Đại Lộc, năm 1986, tới TP.HCM, vị bác sĩ một năm trước từng báo cáo với lãnh đạo bộ Y tế về “làn gió đổi mới” phải chạy tới chạy lui xin việc ở nhiều bệnh viện nhưng đều bị từ chối. Ông trải qua gần 10 năm cơ cực. Khó khăn đến mức “có lúc giữa trưa chạy chiếc Mobylette cũ trên đường Phan Đăng Lưu chỉ ước trong túi có hai ngàn đồng phòng xe bể lốp,” túng quẫn đến độ có thời gian dài chi phí sinh hoạt phải nhờ cậy bạn bè nhưng lạc quan “một ngày nào đó, không ấn định được thời gian chắc chắn sẽ tốt lên.”

Bằng vài tỉ đồng vay mượn, bác sĩ Tùng khởi nghiệp riêng ở tuổi 47. Từ kinh nghiệm làm ở phòng khám đại học Y dược TP. HCM trước đó, ông mời 200 người tới chia sẻ về tâm huyết một phòng khám có phương châm “chăm sóc sức khỏe với chi phí phải chăng.” “Có người cho mình là mơ mộng viển vông nhưng cũng có người chưa nơi nào nhận muốn thử,” ông nhớ lại.

Năm 1997, phòng khám đa khoa Lý Thường Kiệt 1A (Tân Bình, TP. HCM) đi vào hoạt động, nhân sự 60 người. Đúc kết kinh nghiệm thực tiễn, bác sĩ Tùng tự soạn quy trình quản lý. Đáp ứng đúng nhu cầu, người đến phòng khám tăng nhanh. Sự thành công khích lệ ông mở rộng hệ thống.

Năm 1999, bệnh viện Hoàn Mỹ Trần Quốc Thảo (quận 3, TP.HCM) ra đời. Hai năm sau đó thương hiệu Hoàn Mỹ hiện diện ở miền Trung khi bệnh viện Hoàn Mỹ Đà Nẵng 100 giường đi vào hoạt động. Vốn đầu tư vào bệnh viện mới một phần lấy từ lợi nhuận tích lũy, một phần do ông mời vài đối tác góp vốn chung.

Ấp ủ một ngày nào đó bệnh viện trở thành thương hiệu quốc gia trong lĩnh vực y tế, vị bác sĩ người Quảng Nam lấy tên “Hoàn Mỹ” đặt cho đứa con tinh thần. Ông đặt tầm nhìn năm 2004 toàn thể hệ thống phải nắm được kỹ thuật đặt stent động mạch vành, năm 2006 phải mổ được tim. Mổ ruột thừa thông thường sau phẫu thuật bệnh nhân phải nằm nội trú thêm 48 tiếng nhưng ở Hoàn Mỹ thời gian rút còn một phần tư.

Đẩy nhanh kỹ thuật, các sai sót về y tế cũng bắt đầu xảy ra, nhiều tiếng phàn nàn về chất lượng dịch vụ của bệnh viện xuất hiện khi có bệnh nhân chết vì nội soi dạ dày, mổ lấy thai. Năm 2006, một bệnh nhân tử vong vài giờ sau khi được đặt stent động mạch vành tại Hoàn Mỹ. Sở Y tế TP. HCM thanh tra, kết luận cơ sở Hoàn Mỹ II (Hoàng Việt, Tân Bình, TP. HCM) hành nghề vượt quá chuyên môn.

Năm 2011, cái tên Hoàn Mỹ xuất hiện đồng loạt trên bản tin tài chính của các hãng lớn như Bloomberg, Reuters, Economic Times… khi tập đoàn y tế Fortis bỏ ra 85 triệu USD mua lại 65% cổ phần, đồng nghĩa với việc nắm quyền kiểm soát bệnh viện.

Nhưng Hoàn Mỹ đã có vốn đầu tư bên ngoài vào từ sáu năm trước đó. Năm 2005, vị bác sĩ sau năm năm khởi nghiệp xây bốn bệnh viện nhưng chưa bao giờ nghĩ rằng cần có bên mình một giám đốc tài chính, vay ngân hàng Sacombank 10 triệu đô la Mỹ, cùng cổ đông sáng lập ngân hàng này hợp tác góp vốn xây dựng bệnh viện Hoàn Mỹ Đà Lạt.

Bác sĩ Nguyễn Hữu Tùng: Mong muốn Hoàn Mỹ - ảnh 5

 

Bệnh viện khi hoàn thành được tạp chí Further Art bình chọn đẹp nhất châu Á nhưng do đặt trên đồi Long Thọ, việc thi công kéo dài, chi phí tăng cao khiến quan hệ Sacombank và bác sĩ Tùng xấu đi. Biến động lãi suất năm 2008 làm bệnh viện mất cân đối tài chính, vị bác sĩ thành “con nợ” của Sacombank ngấp nghé phá sản vì trước đó cũng vừa xây dựng bệnh viện Hoàn Mỹ Cửu Long 500 giường.

Nhà sáng lập Hoàn Mỹ thoát hiểm khi VinaCapital và Deutsche Bank xuất hiện, mỗi đối tác rót 10 triệu USD tương đương sở hữu 22% cổ phần, kèm với thỏa thuận “khi VinaCapital thoái vốn thì bác sĩ Nguyễn Hữu Tùng cũng bán cổ phần và ngược lại.”

Vị cổ đông sáng lập Hoàn Mỹ có nuối tiếc khi rời bệnh viện sau 15 năm gắn bó vì chưa chuẩn bị đầy đủ các kiến thức tài chính và lường hết sự khắc nghiệt của thương trường? “Tôi ngộ ra một điều tài sản là của xã hội chứ không của riêng ai. Không nên ‘ôm’ trong mình. Khả năng của mình có giới hạn. Tốt nhất tạo nên một chu kỳ mới,” ông nói. Vì thế, ông từ chối lời mời trở lại Hoàn Mỹ khi tỉ phú mang quốc tịch Singapore Richard Chandler mua lại bệnh viện từ Fortis. Sau khi đổi chủ, từ 10 bệnh viện, phòng khám, các chủ nhân mới của Hoàn Mỹ đã rút xuống còn 6 vì một số hoạt động không hiệu quả.

“Chu kỳ mới” của bác sĩ Tùng là trường đại học y khoa tư nhân gắn với thực hành, dự án ông ấp ủ ngay khi Hoàn Mỹ có thương hiệu, bản thân không còn phải lo chuyện cơm áo gạo tiền. Trường đại học y khoa tư nhân của Việt Nam được xây dựng tại Củ Chi (TP. CM) liên kết với vài bệnh viện cũng như những cá nhân tâm huyết với nghề y, dự tính hoạt động trong vòng hai năm tới.

Mở trường, vị bác sĩ luôn nhấn mạnh đến “y đức” muốn xây dựng môi trường giáo dục thực hành, tiếp cận các nền y học tiên tiến trên thế giới, đào tạo người mặc áo blouse trắng đặt tôn chỉ nghề nghiệp “cứu chữa bệnh nhân” lên hàng đầu. Dự án không vì mục tiêu kinh doanh, giai đoạn đầu vốn đầu tư dự kiến vài trăm tỉ đồng, tuyển sinh 50-100 học viên với điều kiện đầu vào khắt khe, trong đó ứng viên phải tự viết bài luận trả lời: “Vì sao muốn thành bác sĩ?”

Đầu năm 2014, truyền thông nêu nghi vấn cổ đông sáng lập Hoàn Mỹ trốn thuế trong thương vụ chuyển nhượng vốn cho Fortis. Bác sĩ Tùng sau đó nộp 8 triệu đô la Mỹ tiền thuế thu nhập, giải thích với phóng viên rằng ông được hướng dẫn không đầy đủ về hai cách tính thuế 0,1% giá trị chuyển nhượng hoặc 20% lợi nhuận. “Chính tôi là người phát hiện ra sai sót này,” ông nói.

Giới đầu tư ước tính cổ đông sáng lập Hoàn Mỹ lãi 30-40 triệu USD khi bán bệnh viện nhưng ông phủ nhận: “Có những lần vay nợ, giấy tờ viết tay chỉ mình mình biết. Lợi nhuận chỉ ở mức thực hiện dự án trường y khoa thực hành.”

Vị bác sĩ “những chiều chủ nhật ngồi đau đáu tưởng tượng về cái trường của mình” ước mơ rằng: “Những bác sĩ tương lai giỏi chuyên môn, mang trong mình tự trọng nghề nghiệp sẽ trở thành hạt nhân, gieo mầm thay đổi sau 20-30 năm nữa.”

Dốc tâm huyết cho dự án thứ hai, ngoài thời gian “tư vấn chiến lược” cho Tâm Trí Medical, bác sĩ Tùng dành thời gian chia sẻ với sinh viên. Trong buổi nói chuyện với hơn 100 sinh viên y khoa mới diễn ra vào trung tuần tháng Bảy, khi được hỏi sau khi ra trường người bác sĩ lựa chọn tôn chỉ y đức hay con đường kinh doanh, ông nói: “Trở thành bác sĩ giỏi chuyên môn, thương yêu bệnh nhân. Khát vọng lớn, dấn thân các em sẽ có tất cả!”

(*) Tạp chí Forbes Việt Nam số 15, tháng 8.2014

Đọc thêm >>>
Bà Vũ Thùy Anh làm Chủ tịch tập đoàn Y khoa Hoàn Mỹ
Taisho muốn có quyền chi phối công ty dược lớn nhất VN
Thu hút đầu tư vào y tế: Chờ sự phân định công - tư
Khi bệnh viện công tự chủ tài chính
Chọn bác sĩ nhờ dữ liệu lớn
Thị trường dược phẩm tỉ đô của Việt Nam