Cổ phần hóa từ năm 2008, tổng công ty bia – rượu – nước giải khát Sài Gòn như cô gái đang thì, chờ “bà mẹ” nhà nước kén cho chàng rể “đối tác chiến lược.” Bao giờ thương hiệu bia có slogan “Tôi yêu bia Sài Gòn” mới lên sàn?

"Hai vấn đề chúng tôi sẽ không trả lời là bao giờ niêm yết hay cổ đông chiến lược,” trưởng ban Tài chính của Sabeco Nguyễn Văn Tuấn rào đón như vậy khi mở đầu cuộc đối thoại giữa tổng công ty cổ phần Bia - Rượu - Nước giải khát Sài Gòn (Sabeco) và các nhà đầu tư quan tâm trong khuôn khổ buổi hội thảo “Gateway to Vietnam” do công ty Chứng khoán Sài Gòn (SSI) tổ chức ngày 12.5.2014 tại TP.HCM.

SABECO PHẢI CHĂNG MUỐN ÉM THÔNG TIN ĐỂ TẠO SỰ BẤT NGỜ? Câu trả lời từ doanh nghiệp này: Tất cả phụ thuộc vào cơ quan chủ quản là bộ Công Thương.

Ai sẽ yêu bia Sài Gòn?  - ảnh 1

Chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng vào đầu năm 2008, kèm theo đó là kế hoạch tìm đối tác chiến lược, Sabeco dự định sẽ niêm yết trên sàn chứng khoán TP.HCM cuối năm đó. Gần bảy năm trôi qua, đó vẫn là phiên bán cổ phiếu duy nhất của Sabeco và cổ đông nhà nước vẫn giữ nguyên mức sở hữu 89,59%.

Tháng 4.2008, Sabeco lần đầu tiên tổ chức đại hội cổ đông, đánh dấu bước chuyển theo mô hình doanh nghiệp cổ phần. Tại thời điểm đó, giá trị cổ phần được công bố là 6.412,8 tỉ đồng, trong đó bộ Công Thương nắm giữ 89,59%. Một phần nhỏ, chưa đầy 0,4%, được bán ra cho cán bộ nhân viên. Phần còn lại, 10,02%, được đấu giá công khai. Cổ đông bên ngoài chưa nắm đủ 20% cổ phần theo quy định để Sabeco phải niêm yết.

Thông tin từ các phương tiện truyền thông, và cả website của Sabeco trong năm 2014, có đề cập việc bộ Công Thương đã trình kế hoạch thoái vốn theo hai bước: ban đầu sẽ còn giữ 65%, sau đó sẽ bán tiếp và chỉ giữ số cổ phần chưa đầy 40%.

Bia, rượu và nước giải khát không phải là ngành nhà nước cần phải nắm cổ phần chi phối. Nếu nhà nước thực hiện việc thoái vốn như kế hoạch của bộ Công Thương, Sabeco sớm hay muộn sẽ niêm yết trên sàn chứng khoán. Thông tin cụ thể vẫn chưa được hé lộ. Forbes Việt Nam tìm cách liên hệ lãnh đạo Sabeco, nhưng không tiếp cận được.

QUÁ TRÌNH CHỌN LỰA ĐỐI TÁC CHIẾN LƯỢC CỦA SABECO CHẬM TRỄ có phải vì do doanh nghiệp này không thật sự hấp dẫn? Tại thời điểm IPO đầu năm 2008, giá bình quân mỗi cổ phiếu mà Sabeco bán ra đạt 70.003 đồng. Có lúc, giới đầu tư tìm mua với mức giá 100.000 đồng/cổ phần, mà không có hàng.

Sau hơn sáu năm nắm giữ, BIDV quyết định đấu giá 500.000 cổ phiếu Sabeco, với giá chào là 73.000 đồng/cổ phiếu. Suốt trong tháng 7.2014, đến hạn đăng ký cuối cùng, mà chẳng có ai ngó ngàng tới, không một cổ phiếu nào được bán thành công.

Trên sàn OTC, một vài nhà đầu tư nhỏ lẻ cũng rao bán số lượng cổ phiếu, với giá rao khoảng 75.000 đồng/cổ phiếu. Giá trị các giao dịch thành công trên thị trường OTC tại thời điểm 15.9.2014 xoay quanh 70.000-71.000 đồng/cổ phiếu. Điều đó cho thấy Sabeco vẫn được giới đầu tư định giá khá cao.

“Cô gái đẹp” Sabeco đang có những khoản “hồi môn” kếch xù. Tổng tài sản của Sabeco năm 2013 là hơn 18.800 tỉ đồng, tăng so với 17.700 tỉ đồng năm 2012, theo báo cáo tài chính của công ty này. Thương hiệu bia Sài Gòn, ghi trên các sản phẩm, có từ năm 1875, khi nhà máy bia BGI sản xuất sản phẩm đầu tiên thời thuộc Pháp. Vì vậy, “cô gái đẹp” Sabeco vẫn còn sức thu hút nhiều đại gia là các tập đoàn lớn về ngành thực phẩm đồ uống như Heineken của Hà Lan, Anheuser-Busch, Inc của Mỹ, InBev từ Bỉ, ThaiBev ở Thái Lan, Asahi từ Nhật Bản… ngấp nghé đến dạm hỏi.

Tuổi xuân thì có vẻ như đang qua đi, thời hạn phải kết mối lương duyên đang đếm từng ngày, nhưng Sabeco lại chịu cảnh ba mẹ xếp đặt. Tại đại hội cổ đông Sabeco hồi tháng 5.2014, ông Phan Đăng Tuất, chủ tịch hội đồng quản trị (HĐQT) Sabeco, nói rằng đối tác chiến lược sẽ do bộ Công Thương chọn. Tại hội thảo của SSI, ông Nguyễn Văn Tuấn tiết lộ nhỏ giọt: “Việc Sabeco có được một nhà đầu tư chiến lược trong tương lai cũng sẽ rất gần”. Và chỉ khi nào có nhà đầu tư chiến lược, khi đó câu hỏi về niêm yết mới được trả lời. Nói cách khác, phải có người yêu rồi mới tính chuyện lấy chồng.

Quan trọng hơn là Sabeco, với thương hiệu chủ lực là bia Sài Gòn, đang dẫn đầu trên một thị trường tiêu thụ hơn 3,1 tỉ lít, trị giá khoảng 5,2 tỉ USD năm 2013, theo Euromonitor. Sân chơi đó đang chứng kiến cuộc đua tranh của khoảng 30 thương hiệu bia, với tốc độ tăng trưởng khá cao.

Theo bộ Công Thương, sản lượng bia cả năm 2000 chỉ ở mức 779 triệu lít, đến 2013 đã tăng lên hơn ba tỉ lít. Năm 2012, bình quân mỗi người dân uống 29 lít bia/năm, con số này của năm 2013 là 32 lít. Hấp lực của thị trường đã thu hút sự có mặt của các hãng bia như Heineken, Tiger, Sapporo, Carlsberg…

Sabeco là một tổng công ty có 23 công ty con, năm công ty liên doanh, 17 công ty liên kết. Những công ty này chủ yếu sản xuất bia Sài Gòn, và một số nhà máy liên kết còn sản xuất các sản phẩm bia mang các thương hiệu địa phương. Lĩnh vực rượu chỉ có nhà máy rượu Bình Tây. Nước giải khát thì cũng chỉ có Chương Dương, vốn chẳng mấy nổi bật.

Do bia chiếm đến 97% doanh thu của Sabeco, theo báo cáo ngành thực phẩm đồ uống của VPBS, vì thế doanh nghiệp này đang tính đến chuyện sẽ đổi tên thành tổng công ty Bia Sài Gòn. Nhưng, một lần nữa phải chờ sự gật đầu của cơ quan chủ quản. Chiến lược sắp tới của Sabeco là tất cả các công ty trong hệ thống của mình sẽ chỉ sản xuất bia Sài Gòn. “Trong trường hợp một nhãn hiệu bia địa phương nào đủ lớn và đủ mạnh, chúng tôi sẽ đưa vào hệ thống bia Sài Gòn,” đại diện Sabeco cho biết.

Trong danh mục gồm 18 doanh nghiệp, dự án phải thoái vốn, Sabeco xin giữ hai dự án: một là tòa Mê Linh Point đang ăn nên làm ra. Một nữa là tổ hợp ở đường Thái Văn Lung đang gặp khó. Các chỉ số kinh doanh tốt không che lấp được những cơn sóng ngầm mâu thuẫn nội bộ. Những cuộc thanh tra, những tố cáo, mất đoàn kết đã dẫn đến chuyện thay ngựa giữa dòng.

Tháng 5.2012, bộ Công Thương quyết định miễn nhiệm chức danh hai lãnh đạo chủ chốt: chủ tịch HĐQT và tổng giám đốc. Ông Phan Đăng Tuất, viện trưởng viện Chiến lược của bộ Công Thương, trở thành chủ tịch HĐQT. Ông Tuất khi đó đồng thời là chủ tịch HĐQT Sabeco Hà Nội, một doanh nghiệp đang bị thanh tra.

Ai sẽ yêu bia Sài Gòn?  - ảnh 2

Mặc cho những câu chuyện hậu trường ra sao, năm 2013, Sabeco đạt doanh thu 28.186 tỉ đồng, lợi nhuận sau thuế gần 2.500 tỉ đồng. Mục tiêu của năm 2014: 29.440 tỉ đồng doanh thu, 3.672 tỉ đồng lợi nhuận trước thuế, tăng 3% so với năm trước, không phải là tỉ lệ tăng trưởng đáng ăn mừng so với mức tăng trưởng chung của thị trường bia. Sabeco đang hoạt động trong một thị trường cạnh tranh ngày một khốc liệt và không phải ai cũng thành công. Tân Hiệp Phát đã dừng cuộc chơi khi lần lượt thương hiệu bia Bến Thành cũng như Laser đã biến mất.

Số liệu của bộ Công Thương cho thấy, năm 2013, Sabeco chiếm đến 47% về sản lượng, giảm nhẹ so với 47,4 % năm 2012. Euromonitor đánh giá thị phần Sabeco trong năm 2013 là 47,5%. Đứng sau đó là Habeco ở Hà Nội và Bia Việt Nam, liên doanh sản xuất bia Heineken và Tiger, lần lượt chiếm 18,2%, và 17,3%. Đại diện Sabeco cho biết, công ty này đang nắm giữ hơn 40% sản lượng và 30% về giá trị.

Năm 2013, nhãn hiệu bia Saigon Export dẫn đầu thị trường khi chiếm tới 24% thị phần. Dòng bia quen thuộc 333 Export xếp thứ ba với 14,4% thị phần, đứng sau nhãn hiệu bia Hà Nội của Habeco với 15,8% thị phần, theo Euromonitor. Chịu chi mạnh về tiếp thị quảng cáo, hệ thống phân phối rộng khắp cùng với giá cả hợp lý là thế mạnh giúp công ty này giữ được thị trường. 

MỨC TĂNG TRƯỞNG CỦA THỊ TRƯỜNG BIA VIỆT NAM ƯỚC TÍNH KHOẢNG 8-13,5% TRONG NHỮNG NĂM TỚI, song tốc độ tăng trưởng của người dẫn đầu Sabeco có vẻ như đang chậm lại. Lãnh đạo của Sabeco cho rằng để duy trì được hơn 40% thị phần sản lượng cũng là một thách thức không hề nhỏ trong khi tốc độ của các đối thủ đang được đẩy nhanh.

Một báo cáo cho thấy giai đoạn 2008-2013, sản lượng tiêu thụ bia Heineken đạt tốc độ tăng bình quân là 14%, trong khi ở Sabeco chỉ là 11%. Giới đầu tư nhận định rằng có hai cách để chen chân vào thị trường này. Một là trả giá cao để mua cổ phiếu của Sabeco trên thị trường OTC, hai là mua một nhà máy bia nhỏ hơn trên thị trường rồi phát triển. Carlsberg đang tham vọng mua lại Habeco, sau khi đã biến bia Huda ở Huế thành 100% của mình.

Heineken, theo ông Tuấn của Sabeco, đã nắm giữ 5% số lượng cổ phiếu của Sabeco. Có lẽ vì thế nên khi nói về Heineken, ông Tuấn cho biết “Sabeco không gọi là đối thủ cạnh tranh, mà gọi là những người kinh doanh cùng ngành nghề.” Cả Heineken lẫn Sapporo đang xâm nhập vào phân khúc bình dân với sản phẩm bia tươi. Sân chơi lớn nhất của Sabeco là dòng bia phổ thông, nơi nhãn hiệu 333, Saigon Export và Saigon Laser đang cạnh tranh với La Rue, Hà Nội, Halida, Huda, Anchor, Zorok…

Masan, sau thương vụ mua lại bia Phú Yên, một công ty hợp tác sản xuất bia cho Sabeco, đã tung ra sản phẩm Sư tử trắng, tham gia cuộc chơi. Ngay cả nhà máy bia Sài Gòn - Bình Tây, một liên doanh với Sabeco, mới hồi tháng 8 cũng đã ra mắt bia không cồn Sagota, cạnh tranh trực tiếp với Sabeco.

Trên một thị trường đầy cạnh tranh đó, Sabeco có rất nhiều việc để làm. Đại diện công ty này nhìn nhận điểm mạnh của Sabeco chính là giá bán phù hợp với nhu cầu mua của người tiêu dùng. Nhưng đó cũng chính là điểm yếu khi dòng bia này có doanh thu cao nhưng lợi nhuận thấp. Vì thế Sabeco đang đẩy mạnh đánh vào phân khúc bia cao cấp với sản phẩm điển hình là bia Saigon Special, và sắp tới là bia Saigon Gold.

Doanh thu sáu tháng đầu năm nay của Sabeco đạt 14.290 tỉ đồng, tăng 6% so với cùng kỳ, bằng 49% kế hoạch. Sản phẩm bia Saigon Special cả chai lẫn lon đang có mức tiêu thụ khả quan: sáu tháng đầu năm đạt 79,6 triệu lít, trong khi cả năm 2012 chỉ đạt 32,5 triệu lít với bia chai, và 29,6 triệu lít bia lon, tăng 81% so cùng kỳ. Theo công ty chứng khoán VPBS, giá bia cao cấp nước ngoài luôn cao hơn sản phầm cùng phân khúc trong nước từ 33 - 50%. Vì thế, có thể coi đây là một trận địa mới để cạnh tranh với các đối thủ ngoại như Heineken, Tiger, San Miguel, Corona, Carlsberg, Budweiser, Asahi…

Trận chiến mà Sabeco cũng sẽ phải đua tranh quyết liệt là quảng cáo. Năm 2013, Sabeco chi đến hơn 1.000 tỉ đồng quảng cáo, tăng mạnh so với 435 tỉ đồng của năm trước đó. Hơn một lần trên các phương tiện truyền thông, ông Tuất nhấn mạnh đến chuyện trần 15% trong chi phí quảng cáo đã hạn chế hoạt động của công ty này. Các thông tin cho thấy sắp tới, rất có thể trần khống chế này sẽ được bãi bỏ.

Năm nay, Sabeco có kế hoạch làm mới lại hai “cỗ máy in tiền” là bia 333 và Saigon Export, cũng như sẽ đẩy mạnh cho phân khúc cao cấp, đặc biệt là sản phẩm Saigon Gold sắp ra đời, vì thế ngân sách quảng cáo cũng sẽ tiếp tục tăng. Công ty này cũng đã mở rộng thị trường xuất khẩu ra 22 quốc gia và vùng lãnh thổ, và đang trong giai đoạn đàm phán thêm ba thị trường khác. Giữa rất nhiều việc phải làm, việc niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán có thể đem đến một sự thay đổi toàn diện cho Sabeco, cả về mô hình quản trị lẫn chiến lược. 

(*) Tạp chí Forbes Việt Nam số 17, tháng 10.2014

Đọc thêm >>>
Lợi nhuận Sabeco dứt mạch tăng sáu năm liên tục
Forbes Việt Nam công bố 50 công ty niêm yết tốt nhất năm 2019
Doanh nghiệp bia chi tiền tỉ mỗi ngày cho khuyến mại
Sabeco cam kết duy trì vị thế dẫn đầu của Bia Sài Gòn