So bao 73 Ads Site Banner 700x96

Hệ thống WebGIS quản lý bệnh truyền nhiễm là dự án ứng dụng tiến bộ công nghệ vào công tác quản lý dịch bệnh tại TP.HCM. Tính đến nay, WebGIS đã triển khai được bốn năm trên toàn thành phố, kết nối đến 81 bệnh viện.

TP.HCM cũng là đơn vị đầu tiên tại Việt Nam thực hiện thành công ý tưởng ứng dụng hệ thống thông tin địa lý (GIS - Geographical Information System) để đổi mới sáng tạo, nâng cao hiệu quả quản lý dịch bệnh trên địa bàn.

Năm 2016, sau khi nghiên cứu cách giải bài toán dịch tễ bằng GIS, các chuyên viên tại Trung tâm Ứng dụng hệ thống thông tin địa lý TP.HCM (HCMGIS, thuộc Sở Khoa học Công nghệ TP.HCM) đã kiến nghị sở làm việc với Sở Y tế TP.HCM để triển khai hệ thống WebGIS. Dự án này được giao cho hai trung tâm thuộc hai sở là HCMGIS và Trung tâm Y tế dự phòng TP.HCM thực hiện.

TP.HCM tiên phong ứng dụng bản đồ số để quản lý dịch bệnh - ảnh 1

Quy trình báo cáo ca bệnh sốt xuất huyết theo cách cũ mất hai đến ba ngày. Nguồn: HCMGIS.

Phối hợp giữa nghiệp vụ y tế và nghiệp vụ công nghệ thông tin GIS, hai nhóm chuyên viên tại hai trung tâm từng bước xây dựng và hoàn thiện WebGIS. Ban đầu, dự án được thực hiện thí điểm ở một số phường, sau hai năm được triển khai trên toàn thành phố, tạo được tiếng vang trên cả nước, thay đổi hoàn toàn cách quản lý dịch bệnh bằng phương pháp thủ công trước đây trên địa bàn TP.HCM. 

Trước khi ứng dụng WebGIS, việc quản lý dịch bệnh thực hiện trên giấy hoặc trên phần mềm excel. Cụ thể, các thông tin ca bệnh được bệnh viện gửi đến trung tâm y tế dự phòng thành phố, rồi chuyển về trung tâm y tế dự phòng quận huyện, rồi mới chuyển về trạm y tế phường/xã.

Tại đây, trạm y tế sẽ điều tra xác minh, tìm địa chỉ ca bệnh, ghi thông tin vào phiếu, rồi chấm điểm ca bệnh trên bản đồ giấy khổ A0, lập ổ dịch theo cách khoanh vùng bằng tay, rồi mới truyền thông và làm các công tác phòng chống dịch. Sau đó, trạm y tế mới phản hồi lại cho trung tâm y tế quận huyện, rồi chuyển phản hồi lên cho cấp thành phố. Quá trình này thường mất hai đến ba ngày, lại rất dễ xảy ra rủi ro chênh lệch số liệu.

Hiện tại, quá trình này đã được số hóa và hiển thị theo thời gian thực trên hệ thống WebGIS. Cụ thể, dữ liệu trên hệ thống được tập hợp từ hai nguồn: thông tin ca bệnh do bệnh viện gửi đến hoặc từ các chuyên viên trạm y tế phường/xã sau khi xác minh, điều tra thực địa tại nơi cư trú của người bệnh.

TP.HCM tiên phong ứng dụng bản đồ số để quản lý dịch bệnh - ảnh 2

Hệ thống WebGIS có nhiều tính năng: tìm kiếm ca bệnh, ổ dịch theo không gian và thời gian, quản lý thông tin ca bệnh, khoanh vùng ổ dịch, nhập/xuất dữ liệu, giám sát các điểm nguy cơ để cảnh báo dịch bệnh sớm, lập các báo cáo, thống kê tổng quan và chi tiết. Ảnh: Bích Trâm.

Tại bệnh viện, vào một khung giờ cố định, thông tin các ca bệnh trong ngày được tập hợp lên hệ thống. Còn tại các địa phương, các chuyên viên của trạm y tế chỉ đơn giản là dùng smartphone để nhập tất cả dữ liệu mỗi ca bệnh vào hệ thống, như định vị khu vực cư trú, họ tên, ngày báo cáo, ngày nhập viện, hình thức điều trị, các ca cùng nhà… 

Trên bản đồ số, mỗi điểm sẽ đại diện cho từng ca bệnh, với màu sắc được phân chia theo thời gian khởi bệnh: ca bệnh khởi phát trong vòng 7 ngày mang màu đỏ, sau đó tự động chuyển thành màu cam, sau 28 ngày sẽ thành màu xám. “Khi nhìn vào bản đồ, khu vực chứa nhiều điểm màu đỏ, màu cam thể hiện độ tập trung các ca bệnh mới, được hiểu là những vùng  dịch nóng”, chuyên viên nhóm dự án WebGIS cho biết. Từ nguồn dữ liệu đó, hệ thống WebGIS sẽ thống kê, phân tích, lập và đề ra hướng xử lý ổ dịch.

Tính đến tháng 5.2019, sau khoảng bốn năm triển khai, hệ thống WebGIS đã được áp dụng trên toàn TP.HCM, kết nối đến 81 bệnh viện, cập nhật gần 90.000 ca bệnh với 440 ổ dịch được ghi nhận. 

“Ý nghĩa lớn nhất của hệ thống này nằm ở chỗ phân tích và dự báo để hỗ trợ quá trình ra quyết định”, ông Phạm Quốc Phương – giám đốc HCMGIS cho biết. Cụ thể, WebGIS giúp khoanh vùng nhanh chóng, xác định xu hướng lây lan của ổ dịch và đưa ra dự báo cũng như biện pháp phòng ngừa, như cần tiến hành phun thuốc diệt muỗi lúc nào (đối với bệnh sốt xuất huyết), phun thuốc với khối lượng bao nhiêu để vừa hiệu quả vừa tránh lãng phí…

TP.HCM tiên phong ứng dụng bản đồ số để quản lý dịch bệnh - ảnh 3

WebGIS giúp quản lý ca bệnh, ổ dịch một cách trực quan trên bản đồ số. Nguồn: HCMGIS. 

Trước đây, việc quản lý dịch bệnh chỉ theo địa giới hành chính, nghĩa là mỗi trạm y tế chỉ quản lý thông tin dịch bệnh trên một công cụ là bản đồ giấy của đơn vị mình, không có sự liên kết giữa nhiều đơn vị với nhau. Do đó, rất khó để xác định các ổ dịch liên phường/xã, hoặc đến khi phát hiện thì dịch đã lan rộng. Với hệ thống WebGIS, phạm vi ổ dịch được xác định và khoanh vùng chỉ qua một cú click.

“Dịch bệnh không lây lan theo… ranh giới hành chính. Một con đường tuy nằm ở hai phường/xã khác nhau nhưng không thể loại trừ khả năng lây nhiễm bệnh. Hệ thống này giúp phân vùng và xác định được mối tương quan các ổ dịch tại nhiều khu vực phường/xã, tổ, khu phố. Có thể thấy, tính ưu việt của GIS nằm ở yếu tố không gian, nên đây là cách tốt nhất để quản lý dịch bệnh”, ông Phương chia sẻ. 

Tính đến nay, hệ thống WebGIS đã quản lý được ba dịch bệnh tại TP.HCM là tay chân miệng, Zika và sốt xuất huyết. Nhóm dự án đang bắt đầu triển khai thêm bệnh sởi. Ngoài ra, trong năm 2019, dự kiến sẽ tiến hành cập nhật vào hệ thống thêm một số loại bệnh khác như thương hàn, cúm, ho gà, tiêu chảy…

Hệ thống WebGIS cũng đang trong quá trình thương thảo để chuyển giao cho Trung tâm Y tế dự phòng Hà Nội dưới hình thức thuê theo từng tháng, và sẵn sàng chuyển giao cho nhiều tỉnh thành khác tại Việt Nam để nâng cao hiệu quả quản lý dịch bệnh trên cả nước. 

Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, dù khu vực tư nhân luôn được đánh giá là có những biến chuyển năng động hơn trong việc ứng dụng công nghệ vào các lĩnh vực, nhưng theo ông Phạm Quốc Phương, xu thế này đòi hỏi tất cả cơ quan nhà nước cũng không thể đứng ngoài cuộc chơi.

“Các đơn vị công lập đang thể hiện sự tiến bộ rõ rệt thông qua việc nỗ lực áp dụng tiến bộ khoa học công nghệ để phục vụ người dân tốt hơn. Dù chúng ta vẫn cần đầu tư thời gian để giới thiệu và giúp cho các nhân viên nhà nước cấp địa phương thay đổi các thói quen cũ, nhưng với sự am hiểu công nghệ của lớp trẻ ngày nay, việc này sẽ không còn nhiều khó khăn nữa”, ông Phương đánh giá.

Trung tâm Ứng dụng Hệ thống thông tin Địa lý TP.HCM (HCMGIS)
HCMGIS được thành lập năm 2004, có chức năng thu thập, quản lý cơ sở dữ liệu GIS của TP.HCM. Được biết, HCMGIS đang ứng dụng GIS trong đa dạng lĩnh vực để hỗ trợ sở ngành, quận huyện và phục vụ cộng đồng, như quản lý nhân – hộ khẩu, quản lý cấp phép kinh doanh cấp quận huyện, quản lý và quảng bá du lịch, quản lý vùng sản xuất rau, hệ thống phân phối, quản lý lâm sản, động vật hoang dã…WebGIS là dự án đầu tiên HCMGIS triển khai ứng dụng GIS vào lĩnh vực y tế. 

"Nếu cơ hội không đến, hãy tự mình tạo ra cơ hội!". ---- Nghệ sĩ hài Jonathan Winters

Five Star West Lake

Tạp chí Forbes Việt Nam

Số 73 tháng 6.2019

 Số 73 tháng 6.2019

Bao Forbes Vietnam so 73
 
  • - DANH SÁCH 50 CÔNG TY NIÊM YẾT TỐT NHẤT
  • - BIA CŨ, BÌNH MỚI (THAY ĐỔI Ở SABECO)
  • - CẦU NỐI THẾ HỆ (THẾ HỆ THỨ BA TẠI FPT)
  • - QUÁ NHANH, QUÁ NGUY HIỂM (CÂU CHUYỆN YEAH1)

Các số báo khác