Sáu gương mặt ở các lĩnh vực khoa học, khởi nghiệp công nghệ, giáo dục, hoạt động xã hội, nghệ thuật trong danh sách 30 Under 30 năm 2016 của Forbes Việt Nam chia sẻ cách mà người trẻ nhìn nhận về thế hệ mình, cũng như các mối quan tâm của họ trong phát triển bản thân và đóng góp cho xã hội.
Hiểu về chính mình - ảnh 1

Lê Đình Hiếu: Chúng tôi là…

Lương Thế Huy: Công việc của tôi là vận động quyền bình đẳng giới tính. Có rất nhiều câu chuyện về LGBT (đồng tính, song tính, chuyển giới) được kể, vì thời gian dài LGBT đã sống trong im lặng. Tôi là người kể tiếp các câu chuyện đó.

Tẩn Thị Shu: Tôi thành lập Sapa O’Chau, để mang lại những ước mơ đến trường cho chính tôi cũng như những người em, người bạn. Nếu tôi không đi học mà 10 em được đi học là điều tôi sẵn sàng làm.

Trong số các em tôi gặp, có một em không được tiếp tục học do mẹ mất sớm. Bố em hứa lúc nào gia đình đỡ nghèo hơn sẽ cho em đi học nhưng lời hứa đó mất đi khi ông gặp tai nạn và qua đời. Vì thế tôi tiếp sức để em được đi học. Tôi cũng đồng thời đi học cùng em để động viên. Năm nay em sẽ tốt nghiệp lớp 12. Năm ngoái em sang châu Âu, học chăm chỉ và ước mơ trở thành phiên dịch viên. Em giờ là tấm gương cho tôi sau 4 - 5 năm đi cùng tôi. Ước mơ của các em là ước mơ của tôi. Khi các em thành công là tôi cũng thành công.

Phạm Kim Hùng: Nếu như ai đó hỏi tôi start-up là gì, tôi sẽ trả lời start-up là những người mơ mộng đang trên đường tìm kiếm thực hiện ước mơ của mình và không bao giờ biết bao giờ đến đích. Khi trở về Việt Nam, ý tưởng đầu tiên của tôi làm là thực hiện giải pháp giúp thi công chức minh bạch và hiệu quả, tôi thử nghiệm nhiều cách thức. Khi công ty phát triển hơn, tôi gặp bài toán về quản trị. Tôi hỏi ý kiến các CEO công ty có quy mô 300 - 400 người. Rõ ràng, công ty nhỏ có khó khăn của công ty nhỏ, công ty lớn có vấn đề của công ty lớn. Điều đó khiến chúng tôi mong muốn là xây dựng giải pháp giúp doanh nghiệp vận hành và hoạt động hiệu quả hơn. Start-up không phải đơn thuần tìm cái để làm, hay đơn thuần giải quyết bài toán của người khác, vì quá nhiều vấn đề. Khi tin start-up đó có một sứ mệnh thì tập trung toàn bộ sức lực để thực hiện sứ mệnh đó.

Đoàn Xuân Quang Minh: Khi còn nhỏ, tôi từng xem một bức ảnh đoạt giải Pulitzer 1994 chụp đứa bé và con kền kền ở Sudan. Tôi nhìn tấm ảnh đó và muốn mình làm một cái gì đó. Khi lớn, lòng trắc ẩn giúp tôi bình tĩnh, quan sát tấm ảnh thì thấy ở đằng xa em bé là một hàng cây xanh. Tại sao cây xanh sống được trong vùng đất đó, còn đứa bé thì không?
Khi học cấp 3, ý nghĩ giúp con người chuyển quang hợp thành năng lượng thì con người không còn đói nghèo nữa theo tôi suốt. Tôi không còn nghĩ về đau thương mà nghĩ cách giúp người. Nhưng tôi không tiếp xúc chữa trị từng người mà đối đầu vấn đề lớn là giải quyết nạn dịch. Một bác sĩ có thể cứu nhiều bệnh nhân nhưng nếu một người có ý tưởng mang lại cơ hội sống cho hàng triệu người thì quan trọng hơn.

Trần Quỳnh Anh: Cách đây vài tuần khi đọc tin tức về Syria, câu hỏi xuất hiện trong tôi là liệu có cách nào để nghệ thuật nêu ra các vấn đề xã hội như đói nghèo, bất công, di trú…?

Quay lại Việt Nam, liệu các nhà làm nghệ thuật có ý thức được sự thay đổi nghệ thuật đó hay không? Để làm được như vậy, cần có một sân chơi cho họ. Đó là lý do Sàn Art Laboratory ra đời.

Tại Sàn Art, các nghệ sĩ như Thanh Mai nói về những dồn nén của phụ nữ. Sau đó mở rộng ra cộng đồng, chúng tôi thực hiện dự án người Việt Nam sống ở biên giới Campuchia, những người không được công nhận bởi quốc gia nào: Việt Nam hay Campuchia.

Chúng tôi cũng đang làm dự án “Giọt sương Gia Rai”, làm việc với những nghệ nhân khắc gỗ để tìm cách bảo vệ văn hóa địa phương trong làn sóng công nghiệp hóa.  

Nghệ thuật không chỉ đơn thuần là bức tranh được đấu giá bao nhiêu, hay đưa giải pháp ngay lập tức mà giá trị của nghệ thuật là giúp người ta nhận thức, thay đổi, trăn trở. Và trăn trở đó giúp họ hành động để thay đổi xã hội.

Lê Đình Hiếu: Khi đi trên con đường bạn chọn, nỗi sợ nào là lớn nhất?

Lương Thế Huy: Nỗi sợ lớn nhất là phải sống lại chính mình trước kia, theo cách người khác muốn. Có người nói với mình họ không dám công khai vì sống thật sao khó quá. Mình nói rằng sống giả có khó hơn không, vì mỗi giây phút phải điều chỉnh.

Tôi công khai giới tính trong một lần tham gia đối thoại chính sách về luật hôn nhân gia đình trong chương trình trên tivi. Hai ngày sau chương trình phát sóng, nỗi sợ lớn nhất lúc ấy là suy nghĩ phải đối diện của gia đình. Trước khi phát sóng tôi nhắn tin cho ba tôi, rồi tắt máy và đi ngủ. Lúc đó tôi đã nghĩ liệu tình hình có khó khăn hơn không sau đó. Câu nói tôi rất thích là: Dũng cảm không phải là không sợ mà biết sợ nhưng vẫn làm điều mình tin là đúng.

Đoàn Xuân Quang Minh: Nỗi sợ là một vấn đề của khoa học. Từ năm thứ hai nghiên cứu,  tôi bỏ hết, vào làm phòng lab, nhiều khi không ngủ nên thường đi học trễ. Đó là nỗi sợ. Lúc đó còn trẻ tôi tự hỏi không biết có đi đúng hướng không.

Sau là nỗi sợ khi đi làm cho viện Pasteur, đối diện với các nạn dịch có thời gian bùng phát rất nhanh. Trong vài ngày số bệnh nhân có thể đến hàng ngàn, hàng triệu người. Nỗi sợ lúc ấy là bị tụt lại so với tốc độ bùng phát. Nhưng lòng trắc ẩn là điều giúp mình biến thành động lực.
Sau này, tôi rất thích nỗi sợ khi làm khoa học. Càng sợ, càng thích, càng muốn làm.

Tẩn Thị Shu: Điều tôi sợ nhất là không làm được gì cho mọi người.

Lê Đình Hiếu: Điều tôi sợ nhất khi khởi nghiệp với Everest Education, đơn vị đầu tiên tại Việt Nam đem khoa học công nghệ đến cho các em tại Việt Nam, là bị mất niềm tin.

Tôi từng có một học trò, làm không được cũng khóc, thấy bạn làm nhanh hơn cũng khóc. Sau đó biết bé bị tự kỷ, tôi nói với mẹ bé chắc lớp ứng dụng toán vào cuộc sống không phù hợp với bé. Nhưng sau đó chúng tôi bàn với nhau, nếu giáo dục mà chỉ dành cho số đông thì không được. Cuối cùng, chúng tôi để bé ở lại học.

Sau ba tháng, mẹ bé gọi cho đội ngũ giáo viên của Everest nói rằng tối hôm đó bé làm một chuyện rất lạ trên bàn ăn là dạy cho ba bé về dãy số. Đó là thành công lớn hơn những giải nhất, nhì mà các học viên của chúng tôi dạy đạt được. Giáo dục là ai cũng có thể học và giáo dục là nguồn gốc của mọi sự thay đổi.

Lê Đình Hiếu: Nếu chỉ tóm tắt suy nghĩ về thế hệ hiện nay, các bạn dùng từ gì?

Lê Đình Hiếu: Dám mơ ước.

Tẩn Thị Shu: Dám thử thách, dám làm và có hành động.

Đoàn Xuân Quang Minh: Tràn đầy năng lượng.

Trần Quỳnh Anh: Hợp tác và chia sẻ.

Lương Thế Huy: Thế hệ đặt câu hỏi

Phạm Kim Hùng: Tôi muốn so sánh với các thế hệ trước, thế hệ của chúng tôi có sự lựa chọn và có trách nhiệm với sự lựa chọn với bản thân.

Lê Đình Hiếu: Đâu là những giá trị sống quan trọng nhất của các bạn trẻ hiện nay?

Đoàn Xuân Quang Minh: Chúng tôi chia làm hai phần. Phần tình cảm – hơi ướt át và phần thứ hai khô khan hơn là giá trị tạo ra động lực. Ví dụ như lúc nhìn vào tấm ảnh em bé và con kền kền tại Sudan, chúng ta nhìn thấy điều gì là do tình cảm quyết định, nhưng để cụ thể hóa giá trị tình cảm đó thành giá trị sống là động lực.

Lương Thế Huy: Tôi theo đuổi một giá trị duy nhất là đa dạng. Thế hệ trẻ chúng tôi tôn trọng sự đa dạng. Chúng ta được dạy giống nhau để dễ quản lý nhưng chúng ta chỉ học được từ sự đa dạng.

Phạm Kim Hùng: Khó nhất là tìm được giá trị sống và tin vào nó. Đó là điều quan trọng nhất. Giá trị sống, kim chỉ nam cho mọi hoạt động của tôi là làm cho mọi người điều mình muốn mọi người làm cho mình.

Trần Quỳnh Anh: Trong hoạt động nghệ thuật, mình thấy quan trọng nhất là giá trị nhân văn. Thế hệ trẻ, nhất là từ 25 đến hơn 30 tuổi, các bạn dịch chuyển rất nhanh. Ai cũng muốn khám phá, thành công và vượt trội. Tôi thấy có bạn đi quá nhanh và không có điểm lùi. Trong cuộc sống mình cần điểm lùi để dừng lại ngẫm lại. Quá trình mình làm việc không phải là bao nhiêu tiền, mình mua công ty nào, triển lãm ở đâu mà giá trị là cảm thấy bản thân mình sống tốt hơn và cộng đồng quanh mình sống tốt.

Lê Đình Hiếu: Nhìn lại khoảng 8-10 năm trước, lúc 20 tuổi, các bạn đã có những ước mơ gì và làm sao biến nó thành hiện thực?

Tẩn Thị Shu: Lời khuyên của tôi là các bạn nên dùng con đường đi học để giúp bạn biến ước mơ đó thành hiện thực.

Đoàn Xuân Quang Minh: Những người 20 tuổi rất nhiều năng lượng, theo khoa học là hóoc-môn tăng cao, cái gì cũng muốn làm cả. Nhiều khi nhánh cảm xúc lên cao quá. Còn nếu một bạn quá logic chỉ lý luận tư tưởng thì hóc-môn đẩy bạn đi phía trước nhưng bạn trẻ cần các cánh buồm là tiền bối, là cha mẹ, với cơn gió là sức đẩy tuổi trẻ thì cánh buồm sẽ đi đúng hướng.

Lê Đình Hiếu: Những bước đầu tiên các bạn hãy làm điều bình thường nhất một cách phi thường nhất. Làm tốt những bước nhỏ đầu tiên là điều dẫn tôi đến thành công.

Lê Đình Hiếu: Các bạn nghĩ gì về thế hệ đã đi trước?

Lương Thế Huy: Đôi khi tôi cũng trách, tại sao ngày trước ba tôi thấy vấn đề mà không nói để bây giờ con ba phải nói chẳng hạn. Dù vậy, nói về một thế hệ là rất võ đoán.

Trong một số sự kiện, cảm giác của tôi về thế hệ đi trước là họ không là chính họ. Nhưng tôi cũng phục là tại sao sống như không là chính mình mà họ thành công? Tại sao họ có thể sống trong chật chội, dằn vặt như vậy mà vẫn sống được? Và tôi thấy trách nhiệm của tôi là không để thế hệ sau trách như mình: tại sao bố mẹ không làm để hôm nay con phải làm.

Phạm Kim Hùng: Thế hệ đi trước không bao giờ nói “bố/mẹ sai rồi.” Nhưng thế hệ bây giờ sẽ nói: “Bố/mẹ sai rồi và chúng ta sẽ sửa đổi.”

Forbes Việt Nam