Các công ty nhỏ và vừa đang thử nghiệm đưa công nghệ vào đồng ruộng.
Số hóa đồng ruộng - ảnh 1

Trồng hoa trong nhà kính theo công nghệ Israel, toàn bộ quá trình tưới, bón phân đều được quản lý trên máy tính, điều khiển từ xa.

Văn phòng của công ty Mimosa Technology nằm trong khuôn viên khu công nghệ phần mềm thuộc đại học Quốc gia TP.HCM ở quận Thủ Đức. Ngồi tại đây bạn có thể nắm bắt được hoạt động của trang trại trên Đà Lạt cách đó hơn hai trăm cây số. Chẳng hạn, khi vườn cây cần tưới nước, bạn sẽ được nhận được một thông báo trên chiếc điện thoại thông minh và chỉ cần một thao tác đơn giản, vườn cây sẽ được tưới tự động. Tất cả được thực hiện một cách nhanh gọn nhờ giải pháp tưới chính xác do công ty Mimosa Technology phát triển.

Nguyễn Khắc Minh Trí, sáng lập và CEO của Mimosa Technology giải thích mô hình tưới nước ứng dụng Internet of Things (Internet vạn vật). Có thể hình dung các cảm biến đặt tại trang trại sẽ lắng nghe cây và đất trồng trọt “nói chuyện” sau đó gửi những thông tin này về các trạm thông tin đặt tại văn phòng của Mimosa. Các dữ liệu sẽ được phân tích bằng các thuật toán, sau đó hệ thống sẽ đưa ra lời khuyên cho khách hàng qua các thiết bị di động hoặc máy tính được cài đặt phần mềm do Mimosa thiết kế. “Bằng cách này, chủ trang trại có thể nhận biết các thông tin từ vườn cây của mình một cách kịp thời và họ sẽ có cách thao tác từ xa,” Trí nói.

Từ tác động tích cực của thay đổi công nghệ trong nhiều ngành như sản xuất, vận tải, thương mại, các doanh nghiệp, nhà kinh doanh đang tìm cách ứng dụng công nghệ để tạo sự thay đổi trong sản xuất nông nghiệp Việt Nam. Bên cạnh việc các công ty tập đoàn lớn đầu tư quy mô vào nông nghiệp, câu chuyện khác cũng được quan tâm không kém là cách tiếp cận của các công ty này đối với việc đưa khoa học công nghệ vào trong canh tác nông nghiệp. Đi đường tắt, các tên tuổi như Vingroup, TH… bỏ tiền để nhập các công nghệ từ các cường quốc về nông nghiệp như Israel hay Nhật Bản. Tuy nhiên, chưa có nhiều công ty Việt Nam có thể làm được điều tương tự.

Thành lập năm 2014, Mimosa Techonology mong muốn góp phần giải quyết vấn đề nan giải trên. Họ xác định phát triển công nghệ ứng dụng trong nông nghiệp để chuyển đến người nông dân với giá thành hợp lý. Tuy số lượng các công ty dạng này còn ít nhưng Mimosa Technology không đơn độc. Ngoài những đơn vị nhà nước như khu nông nghiệp công nghệ cao hay trung tâm Công nghệ sinh học tại TP.HCM, bản thân các tập đoàn công nghệ lớn của Việt Nam như FPT, Viettel đang đi những bước thử nghiệm trong việc đưa công nghệ vào trong nông nghiệp. Thị trường cũng ghi nhận một số mô hình tư nhân như UniFarm, nông trại Cầu Đất, những nơi sẵn sàng tiếp nhận các công nghệ do công ty trong nước phát triển.

“Công nghệ cao là công nghệ phù hợp nhất được ứng dụng trên từng loại cây trồng, vật nuôi ở từng vùng miền với điều kiện thổ nhưỡng khác nhau giúp cây trồng, vật nuôi đạt giá trị cao nhất về năng suất, chất lượng và tính an toàn theo tiêu chuẩn chung của thế giới,” ông Phạm Quốc Liêm, tổng giám đốc UniFarm chia sẻ. Lấy cảm hứng từ những mô hình sản xuất nông nghiệp hiện đại trên thế giới nhưng có điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng tương đồng với Bình Dương, từ năm 2009, tập đoàn U&I của doanh nhân Mai Hữu Tín đã phát triển khu nông nghiệp công nghệ cao UniFarm An Thái, huyện Phú Giáo, trên một diện tích rộng 411,75 héc ta. Theo mô hình của UniFarm, khu công nghệ cao giữ vai trò là trung tâm tiếp nhận, nghiên cứu, thực nghiệm, và chuyển giao kỹ thuật, đồng thời định hướng, xây dựng và phát triển thị trường cho các sản phẩm của vùng nông nghiệp. Các trang trại và nông hộ xung quanh sẽ là các vệ tinh sản xuất theo kỹ thuật, công nghệ để cung ứng cho thị trường theo định hướng của khu nông nghiệp.

Được quy hoạch là khu nông nghiệp công nghệ cao chuyên về trồng trọt, UniFarm chủ yếu sử dụng hai công nghệ là nhà kính và công nghệ tưới nhỏ giọt điều khiển bằng máy tính, kết hợp với những cảm biến về độ ẩm, nhiệt độ. Sau hơn sáu năm nhận chuyển giao công nghệ từ nước ngoài, sản phẩm “made in Việt Nam” đầu tiên của UniFarm chính là nhà kính sản xuất theo tiêu chuẩn của Israel với giá thành Việt Nam.

Người nông dân có thể trồng trọt trong nhà kính của UniFarm để giúp bảo vệ cây trồng khỏi những tác động bên ngoài như mưa gió, sâu bệnh. Nhà kính cũng có ích khi giúp người nông dân hạn chế đến mức thấp nhất việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, một mặt giảm chi phí thuốc và lao động, một mặt gia tăng tính an toàn cho nông sản. “Trước xu thế cạnh tranh toàn cầu và đặc thù khan hiếm lao động phục vụ nông nghiệp như hiện nay, đầu tư nghiên cứu, phát triển công nghệ, giải pháp, máy móc, thiết bị ứng dụng vào nông nghiệp sẽ là một xu thế tất yếu, mang lại nhiều cơ hội cho những doanh nghiệp đi tiên phong đầu tư đúng hướng vào lĩnh vực này,” ông Liêm lập luận.

UniFarm không phải là đơn vị duy nhất nhìn ra cơ hội trong việc đưa công nghệ cao vào nông nghiệp. Một mô hình khác là nông trại Cầu Đất ở Đà Lạt, với diện tích khoảng hơn 220 héc ta chuyên trồng chè và cà phê, sau khi nắm quyền chi phối, Đinh Anh Huân, sáng lập quỹ Seedcom cùng cộng sự đầu tư, làm những việc mà anh gọi là góp phần “giúp cho nền nông nghiệp Việt Nam.”

Huân cho biết, nông trại Cầu Đất đang hỗ trợ một nhóm khởi nghiệp phát triển công nghệ ứng dụng cho nông nghiệp như hệ thống tưới tiêu tự động ứng dụng Internet vạn vật và người máy thu hoạch. Đặc biệt, hệ thống tưới tiêu có nhiều loại cảm biến để thu thập dữ liệu như nhiệt độ, độ ẩm để dựa vào đó các chuyên gia có thể đưa ra những tư vấn tối ưu, giúp tối ưu hóa việc tưới tiêu. Một thử nghiệm khác của nông trại Cầu Đất, Huân chia sẻ, là phối hợp cùng Intel cho ra những bộ thiết bị sản phẩm có giá thành hợp lý cùng khả năng điều khiển đơn giản nhất bằng một ứng dụng điện thoại thông minh.

Nhiều người tự hỏi tại sao nông trại Cầu Đất làm nông nghiệp không lựa chọn nhập khẩu các công nghệ từ nước ngoài. Câu trả lời, theo Huân lý giải, là phải tự làm bởi không phải cái gì cũng có sẵn. “Nói đến công nghệ cao trong nông nghiệp có thể kể đến rất nhiều mảng từ nhà kính, phân bón, giống, kỹ thuật canh tác và không có nhà cung cấp nước ngoài nào có thể cung cấp hết được. Cho dù có người cung cấp, thì không phải công nghiệp nào cũng phù hợp với điều kiện Việt Nam,” Huân nói.

Hơi khác so với cách làm của nông trại Cầu Đất hay UniFarm, các tập đoàn lớn như FPT và Viettel không trực tiếp đầu tư làm nông nghiệp mà đặt mục tiêu cung cấp dịch vụ công nghệ thông tin cho nông nghiệp.

Khởi đầu với dịch vụ truy vấn thông tin nông nghiệp thông qua tin nhắn SMS, Viettel đã nâng cấp thành ứng dụng Agri.ONE ra mắt vào năm 2014. Theo đó, toàn bộ thông tin về vốn, giống, kỹ thuật canh tác, giá cả đầu ra được Agri.ONE cung cấp cho khách hàng đăng ký là các thuê bao di động của nông dân. Đặc biệt, Agri.ONE có tính năng lưu toàn bộ cơ sở dữ liệu điện tử, tức là khi nông dân gọi điện lên tổng đài để được tư vấn, toàn bộ thông tin về cây trồng, vật nuôi của từng thuê bao sẽ được lưu giữ lại. Sau hơn hai năm triển khai, Viettel cho biết Agri.ONE đã có khoảng hơn một triệu khách hàng sử dụng chủ yếu các dịch vụ tra cứu thông tin về cây lúa, tôm, cá và cà phê.

Cuối tháng 2.2016, tập đoàn FPT cũng bắt tay với tập đoàn Fujitsu của Nhật Bản xây dựng trung tâm Hợp tác Nông nghiệp thông minh FPT - Fujitsu tại Hà Nội, nhằm giới thiệu kỹ thuật nông nghiệp ứng dụng công nghệ Akisai (công nghệ hỗ trợ toàn diện giải pháp quản lý nông nghiệp trên nền công nghệ điện toán đám mây) Bên trong khu vực nhà kính và nhà trồng rau của trung tâm Hợp tác Nông nghiệp thông minh FPT - Fujitsu, toàn bộ không khí, ánh sáng, dinh dưỡng cần thiết cho quá trình sinh trưởng của các loại cây đều được quản lý và giám sát bằng máy tính. Ngoài ra, hệ thống cảm biến sẽ thu thập mọi thông tin về môi trường như nhiệt độ, độ ẩm, CO2, lượng ánh sáng, lượng mưa, hướng gió, tốc độ gió… để từ đó có những điều chỉnh phù hợp với điều kiện phát triển của cà chua và xà lách ít kali. Dựa trên kết quả phân tích, các máy làm mát hay kiểm soát ánh sáng đều được vận hành tự động, giúp duy trì môi trường sinh trưởng tối ưu cho xà lách và cà chua.

Từng phát biểu mong muốn biến Mộc Châu, Sơn La thành trung tâm sản xuất nông nghiệp như Đà Lạt bằng việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ cao, chủ tịch FPT Trương Gia Bình hy vọng nhiều vào dự án hợp tác lần này. “FPT mong muốn đầu tư phát triển các giải pháp công nghệ ứng dụng trong nông nghiệp nhằm hỗ trợ các doanh nghiệp làm nông nghiệp công nghệ cao và nông dân trong hoạt động sản xuất kinh doanh, tiến tới một nền nông nghiệp bền vững,” ông Bình bộc bạch. Dự tính sẽ thương mại hóa giải pháp Akisai, song ông Bình cho biết đây mới là giai đoạn đầu của hợp tác lâu dài trong nông nghiệp thông minh giữa FPT và Fujitsu.

Sự thận trọng của FPT cũng là điều thường thấy ở các doanh nghiệp khi đề cập đến triển vọng của việc đưa công nghệ cao vào nông nghiệp Việt Nam. Điều này là dễ hiểu khi phần lớn các mô hình khởi đầu cho nông nghiệp công nghệ cao vẫn còn đang trong thời gian thử nghiệm. Cho rằng mô hình nông trại Cầu Đất vẫn cần thêm thời gian để hoàn thiện nhưng Đinh Anh Huân mong muốn công nghệ được ứng dụng thành công tại nông trại Cầu Đất sẽ được nhân rộng. “Nếu thành công tại nông trại Cầu Đất, chúng tôi sẽ chuyển giao công nghệ cho các nhóm khác, giúp người nông dân thay đổi cách thức canh tác truyền thống,” Huân cho biết.

Mục tiêu của ứng dụng công nghệ cao vào nông nghiệp là giải quyết các vấn đề năng suất thấp, thâm dụng lao động nhiều, hiệu quả kinh tế thấp. Để đưa được công nghệ cao vào đồng ruộng, thay đổi thói quen người nông dân là chuyện không thể đến trong một sớm một chiều. Bên cạnh đó, sản xuất manh mún cũng là rào cản cho ứng dụng công nghệ. Trí cho biết công nghệ tưới chính xác của Mimosa Technology bước đầu nhận được những phản hồi tốt. Riêng trang trại trồng cà chua của một khách hàng ở Đà Lạt cho biết năng suất tăng 25%, chi phí điện và nước tưới tiết kiệm từ 30 - 50% khi áp dụng hệ thống tưới chính xác của công ty. Trí tỏ ra hy vọng khi cho biết nhiều công ty làm nông nghiệp “mà nói ra ai cũng biết tên” cũng đang sẵn sàng thử áp dụng sản phẩm của công ty mình.

Hải Bằng