Tuyến metro số 1 dài 19 km có thể không vận hành đúng kế hoạch năm 2020 do thủ tục đầu tư khiến vốn phân bổ chậm.

Tuần cuối tháng 10, các thanh ray đầu tiên được lắp đặt trên tuyến metro số 1 đoạn từ ga Phước Long đến ga Bình Thái, phần đi nổi trên cao. Việc lắp đặt đường ray tính ra trễ hơn không nhiều so với mốc dự tính đầu tháng 10. Quãng thời gian chậm trễ ba tuần ấy xem ra không đáng kể lắm nếu đặt cạnh nguy cơ chậm tiến độ của toàn dự án do vấn đề tài chính. đường sắt đô thị TP.HCM cho biết, tổng thể toàn dự án đã hoàn thành 40%. “Phần trên cao tiến triển tương đối tốt,” ông Quang cho biết như vậy tại hội nghị Xúc tiến đầu tư vào TP.HCM diễn ra ngày 11.10. Theo kế hoạch, rô bốt đào ngầm sẽ thi công 800m ngầm đoạn từ Ba Son đến nhà hát TP vào cuối tháng 10. dài hơn 19km, với tổng vốn đầu tư tương đương khoản 2,49 tỉ đô la Mỹ, trong đó vốn ODA của Nhật chiếm 88%. Được khởi công từ năm 2012, tuyến metro số 1 này dự kiến vận hành kỹ thuật năm 2019 và năm 2020 sẽ được khai thác chính thức.

Metro chậm tiến độ - ảnh 1

  Bên trong tuyến Metro số 1

Tuy nhiên, từ cuối năm 2016 đến nay, ban Quản lý đường sắt đô thị TP.HCM đã phải lên tiếng nhiều lần về việc chậm trễ nguồn vốn của dự án khiến các nhà thầu phản ứng, thậm chí có nhà thầu cảnh báo sẽ ngừng thi công. Trong tài liệu họp báo ngày 18.10 về thành tích hợp tác nửa đầu niên khóa tài chính 2017, trưởng đại diện cơ quan Hợp tác Nhật Bản (JICA) Việt Nam ông Fujita Yasuo cho biết: “Đặc biệt, chúng tôi rất lo ngại về tình hình phân bổ vốn cho dự án đường sắt đô thị TP.HCM tuyến số 1 và một số dự án khác do bộ Giao thông Vận tải làm chủ quản.”

Đi dọc theo tuyến metro đoạn đi nổi từ ga Văn Thánh tới Suối Tiên, các cầu cạn dọc theo xa lộ Hà Nội đã hoàn thành. Có một số đoạn vẫn chưa lắp đặt xong các nhịp dầm cầu như khu vực phía trước dự án Gateway Thảo Điền, gần nhà ga An Phú. Tuy nhiên, điều này không ảnh hưởng đến việc lắp đặt đường ray của gói thầu số 3, do đoạn đầu tiên được lắp đặt từ ga Phước Long đến ga Bình Thái, hướng ra phía Thủ Đức trước. Các nhà ga trong số 11 nhà ga trên mặt đất đang được xây dựng, nhưng chỉ có một nhóm nhỏ công nhân làm việc ở công trường. Nhiều nhà ga đang được thi công tới tầng cao thứ hai, trong khi hai nhà ga Văn Thánh và Tân Cảng mới xong tầng 1. Công trình cầu dây văng Điện Biên Phủ bắc qua đường Điện Biên Phủ mới thi công phần trụ cầu.

Có nhiều nguyên nhân khiến cho nguồn vốn phân bổ chậm trễ, trong đó có phần liên quan đến thủ tục phê duyệt đầu tư. Theo ông Lê Nguyễn Minh Quang, năm 2006 Thủ tướng thông qua báo cáo đầu tư xây dựng dự án do công ty cổ phần Tư vấn thiết kế giao thông vận tải phía Nam lập, cục Đường sắt Việt Nam thuộc bộ Giao thông Vận tải làm chủ đầu tư. Tổng mức đầu tư ban đầu là 17 ngàn tỉ đồng, thấp hơn mức quy định 20 ngàn tỉ đồng của dự án trọng điểm quốc gia, nên dự án không phải trình Quốc hội phê duyệt.

Năm 2008, liên danh tư vấn NJPT gồm các công ty Nhật Bản đánh giá các thiết kế ban đầu như nhà ga, số lượng đoàn tàu chưa phù hợp nên điều chỉnh thiết kế và đề xuất tổng mức đầu tư là 47 ngàn tỉ đồng, tương đương 2,491 tỉ đô la Mỹ. Theo ông Quang báo cáo tại cuộc họp của đoàn đại biểu Quốc hội TP.HCM, TP đã mời các công ty của Singapore thẩm tra độc lập và kết luận tổng mức đầu tư là phù hợp. Tài liệu từ JICA cho thấy, tháng 3.2007, hai bên ký hiệp định vay vốn lần thứ nhất, trị giá 20.887 triệu yên Nhật. Tháng 7.2010, TP đã báo cáo Thủ tướng và sau đó, dự án được gửi đến các bộ liên quan như Giao thông Vận tải, Tài chính, Kế hoạch và Đầu tư để lấy ý kiến.

Tuy nhiên, theo nghị quyết 49 do chủ tịch Quốc hội Nguyễn Phú Trọng ký ban hành ngày 19.6.2010, có hiệu lực từ đầu tháng 8.2010, dự án có vốn từ 35 ngàn tỉ đồng trở lên thuộc dự án trọng điểm quốc gia và phải thông qua Quốc hội. Tháng 8.2011, Thủ tướng có công văn số 1506 đồng ý để UBND TP.HCM phê duyệt điều chỉnh dự án và triển khai các bước tiếp theo đúng quy định về quản lý đầu tư xây dựng. Tháng 9.2011, ủy ban nhân dân TP.HCM mới có quyết định phê duyệt tổng mức đầu tư dự án là 2,491 tỉ đô la Mỹ. Tháng 3.2012 và tháng 5.2016, hai bên mới ký hiệp định vay vốn lần thứ hai và thứ ba, với trị giá tương ứng lần lượt là 33.302 triệu yên và 90.175 triệu yên.

Theo ông Quang, dù gặp những khó khăn nhất thời về vốn và tiến độ, ban Quản lý đường sắt đô thị sẽ cố gắng cùng với nhà thầu đảm bảo đến năm 2020 sẽ đưa vào vận hành. Luật sư Trương Trọng Nghĩa, đoàn đại biểu Quốc hội TP.HCM cho rằng, cần phải nhanh chóng hoàn tất thủ tục trình Quốc hội phê duyệt để bảo đảm tiến độ thực thi dự án. Cũng theo ông Quang, nếu không thực hiện tốt việc giải ngân vốn cho tuyến metro số 1 đúng hạn, thiệt hại không chỉ ở chậm tiến độ, mà còn ảnh hưởng đến việc thu hút nhà đầu tư tham gia các dự án metro khác. Theo quy hoạch tổng thể về đường sắt đô thị TP.HCM gồm sáu tuyến metro, TP đang kêu gọi đầu tư các dự án metro số 2 từ Bến Thành đi Tham Lương, metro số 3 và số 4. Ông Quang nói: “Chúng tôi sẽ tiếp tục mời gọi và tìm mọi cách để các nhà đầu tư tư nhân quan tâm đầu tư vào các tuyến metro TP.HCM.”