Twitter, Tesla, GoDaddy, ZenDesk và Zillow có điểm gì chung?
Sàn chứng khoán cho công ty công nghệ - ảnh 1

Eddie Thai là giám đốc đầu tư của quỹ đầu tư khởi nghiệp 500 Startups

Twitter, Tesla, GoDaddy, ZenDesk và Zillow có điểm gì chung? Họ đều là những công ty công nghệ đã niêm yết ở Mỹ, và có tổng giá trị ròng 84 tỉ đô la Mỹ (tính đến trung tuần tháng 9). Điểm chung khác: không doanh nghiệp nào trong số này đủ tiêu chuẩn niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán Việt Nam dẫu có muốn. Nếu không thay đổi, trở lực ngăn cản công ty công nghệ niêm yết sẽ đi ngược lại nỗ lực trở thành một “quốc gia khởi nghiệp” của Việt Nam.

Chính phủ Việt Nam đã xem công nghệ như một ưu tiên chiến lược phát triển. Việt Nam có ba yếu tố cho phép phát triển công nghệ và có vị thế nhất định trong ngành công nghệ toàn cầu trong thập niên tới: có thị trường nội địa lớn và tăng trưởng nhanh: 90 triệu dân, tỉ lệ dân số trẻ, 45 triệu người dùng Internet, 30 triệu người dùng smartphone; Việt Nam có những mối quan hệ quốc tế ngày càng vững mạnh có thể cho phép tiếp cận với những thị trường nước ngoài và thu hút nguồn lực quốc tế; Việt Nam có một nền tảng đào tạo tài năng công nghệ tương đối vững và chi phí nhân công kỹ thuật rẻ hơn so với nhiều thị trường.

Tuy nhiên, còn có ba trở ngại lớn trong giấc mơ trở thành “quốc gia khởi nghiệp” của Việt Nam, đã được nêu ra trong mọi cuộc thảo luận về cơ hội kinh doanh ở Việt Nam: cơ sở hạ tầng (điện, hậu cần, Internet...), môi trường luật pháp, và trở ngại thứ ba đặc biệt thách thức cho những công ty khởi nghiệp: thoái vốn.

Thoái vốn (exit) là cơ hội để cổ đông – sáng lập, nhân viên then chốt và nhà đầu tư – bán cổ phần của họ để kiếm tiền. Có hai cách chủ yếu để thực hiện thoái vốn, là sáp nhập hoặc thâu tóm (M&A: bán cho một công ty khác) và niêm yết (IPO: bán cổ phiếu ra công chúng thông qua sàn giao dịch chứng khoán).

Thoái vốn là phần thưởng quan trọng cho cổ đông, nhân viên then chốt và nhà đầu tư. Khả năng thoái vốn trong tương lai càng cao thì người ta càng sẵn lòng đón nhận rủi ro khi đầu tư thời gian và tiền bạc. Nói cách khác, doanh nghiệp khởi nghiệp nào ít có triển vọng thoái vốn sẽ gặp khó khăn trong thu hút tài năng và gọi vốn đầu tư. Nếu cả một thị trường ít có triển vọng thoái vốn, thì hệ sinh thái khởi nghiệp không thể phát triển.

Việt Nam và cũng như nhiều nơi khác tại Đông Nam Á, IPO hiện không phải giải pháp thoái vốn khả dĩ cho startup công nghệ. Một lý do quan trọng là các sàn giao dịch lớn không phù hợp với công ty công nghệ non trẻ. Điều này có thể đúng với Việt Nam hơn bất cứ nơi nào khác, vì hai lý do chính.

Đầu tiên, quy định về điều kiện, thủ tục niêm yết hiện tại của sàn giao dịch chứng khoán Việt Nam chủ yếu nhắm đến công ty truyền thống. Đơn cử yêu cầu công ty muốn niêm yết phải có lợi nhuận hoạt động khả quan trong hai năm khiến cho nhiều công ty công nghệ tốt nhất trên thế giới, kể các những doanh nghiệp được nêu ở đầu bài, có thể đáp ứng. Ngay cả Amazon, công ty thương mại điện tử thuộc tốp đầu thế giới, cũng phải mất 5 năm sau ngày IPO để đạt lợi nhuận.

Thứ hai, các quy định liên quan giao dịch qua sàn chứng khoán chưa kích thích nhà đầu tư bỏ vốn vào công ty công nghệ. Chẳng hạn, quy định tỉ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài, giới hạn biên độ giá, có thể hợp lý với sàn giao dịch hiện tại khi nhiều doanh nghiệp có vốn nhà nước, song lại không cần thiết đối với công ty công nghệ, vốn không gây rủi ro mang tính hệ thống cho nền kinh tế hoặc bảng cân đối tài khoản của chính phủ Việt Nam.

Thay vì thay đổi luật lệ và những công ty của sàn giao dịch hiện tại (vốn sẽ tốn nhiều thời gian và rất khó khăn), thì việc tạo ra sàn giao dịch mới cho công ty khởi nghiệp công nghệ sẽ dễ dàng hơn nhiều. Sàn giao dịch mới sẽ có những tiêu chuẩn niêm yết và quy định giao dịch phù hợp hơn, chẳng hạn miễn yêu cầu về lợi nhuận, nới rộng khung thay đổi về giá và cho phép 100% chủ sở hữu nước ngoài. Đi cùng với thay đổi về quy định niêm yết là các yêu cầu chặt chẽ về kiểm toán và quản trị doanh nghiệp phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế.

Đã có vài tiền lệ ở những thị trường khác trong việc xây dựng những sàn giao dịch thay thế. Ví dụ, Singapore đã ra mắt sàn giao dịch Catalist vào năm 2008. Sàn này hiện nay thu hút hơn 100 công ty niêm yết. Việt Nam đã có vài công ty đủ lớn cho một sàn giao dịch mới. Theo một nghiên cứu do Google và Temasek thực hiện vào tháng 5.2016, Việt Nam đã vượt qua Thái Lan, Malaysia và Philippines về số lượng công ty khởi nghiệp công nghệ có giá trị hơn 10 triệu đô la Mỹ.

Tôi tin rằng đến năm 2018 (thời điểm sớm nhất mà một sàn giao dịch mới chuyên về công nghệ có thể ra mắt), số lượng công ty khởi nghiệp sẽ tăng thêm rất nhiều. Do cần thời gian để phát triển và được giới chức thông qua, nỗ lực xây dựng sàn giao dịch mới cần thực hiện ngay từ bây giờ. Sàn giao dịch mới có thể minh hoạ cho tầm nhìn xa của Việt Nam và giúp khác biệt trong vị thế của một “quốc gia khởi nghiệp.”

Eddie Thai là giám đốc đầu tư của quỹ đầu tư khởi nghiệp 500 Startups

"Giỏi hơn người khác không có gì vĩ đại; điều vĩ đại thực sự là vượt qua chính mình.". ---- Ernest Hemingway

Tạp chí Forbes Việt Nam

Số 52 tháng 09.2017

 Số 52 tháng 09.2017

TƯƠNG LAI CỦA GIÁO DỤC

CÁC DOANH NGHIỆP ĐANG ĐẦU TƯ VÀO THỊ TRƯỜNG GIÁO DỤC VIỆT NAM SẼ ĐEM LẠI NHỮNG THAY ĐỔI GÌ ?

DANH SÁCH ĐẠI HỌC TỐT NHẤT MỸ • GIÀU NHẤT SINGAPORE

Các số báo khác