B.C. thành lập Forbes năm 1917 để cổ vũ sự tự do của tinh thần kinh doanh và nhân loại, những cột trụ tạo ra cuộc sống sung túc.
Nhập cư và chủ nghĩa tư bản - ảnh 1

Rich Karlgaard là người phụ trách xuất bản của Forbes toàn cầu.

Bertie Charles Forbes xuất bản tạp chí Forbes cách đây 99 năm. Khi đó ông 37 tuổi song đã là phóng viên kinh doanh dày dạn kinh nghiệm. 14 tuổi, ông bỏ học để làm trợ lý ở một xưởng in, sắp chữ cho tờ báo địa phương. Năm 16 tuổi, ông là phóng viên ở Aberdeen, và năm 21 ông chuyển đến Johannesburg, Nam Phi rồi cuối cùng viết cho tờ Rand Daily Mail. Ở tuổi 24, ông đến New York và trở thành cây viết tài chính và kinh doanh cho các tờ báo của Hearst, rồi phấn đấu trở thành biên tập viên tài chính và kinh doanh cho tờ New York American. Những bài viết của ông được dùng trên nhiều tờ báo khắp nước Mỹ.

B.C. thành lập Forbes năm 1917 để cổ vũ sự tự do của tinh thần kinh doanh và nhân loại, những cột trụ tạo ra cuộc sống sung túc. Ông sinh ra ở Scotland, vẫn giữ những phẩm chất gốc rễ của người Scotland, cũng như những con trai và cháu trai của ông (người già nhất trong số đó là Steve, hiện là tổng biên tập) . Song cũng tương tự thế, B.C. còn là một người rất Mỹ. Ông choáng ngợp trước cơ hội mà nước Mỹ đem lại cho người nhập cư và mê mệt trước những người Scotland khác thành đạt trên đất Mỹ, trong đó người nổi tiếng nhất là Andrew Carnegie.

Cha của Carnegie đã vùng dậy chống lại những giáo điều khắc nghiệt của Giáo hội Trưởng nhiệm (Presbyterian Church) Scotland, nơi tịch thu tất cả tài sản của gia đình ông và đẩy họ vào đói nghèo. Năm 1848, khi Carnegie mới 12 tuổi, ông chuyển đến Mỹ cùng bố mẹ. Ông đi làm, rồi ở tuổi 15, ông học cách đánh điện tín để trở thành trụ cột của cả nhà. Rồi ông làm trong ngành đường sắt, giúp ông tăng lương rất cao. Ông dành dụm tiền, đầu tư rồi lại đầu tư thêm nữa. Đến cuối những năm 20 tuổi, Carnegie trở thành gần như một nhà đầu tư ngân hàng, chuyên mua bán và sáp nhập những công ty đường sắt.

Andrew Carnegie không bao giờ quên gốc gác cơ hàn cùng nỗi đau chứng kiến cha mình suy sụp về tiền bạc và mẹ mình phải khâu da giày để nuôi sống gia đình. Sau này, nhạy cảm trước những góc cạnh tàn nhẫn của chủ nghĩa tư bản dựa trên nền kinh tế tự do, Carnegie đã khuếch trương tinh thần“The Gospel of Wealth” (Tạm dịch: Nguyên lý của sự thịnh vượng), dựa trên bài viết cùng tên ông viết vào năm 1889. Những nhà tư bản thành công, theo ông, cần đưa dòng tiền đến mục tiêu xã hội cao nhất. Đối với vấn đề thiện nguyện, theo ông, việc đầu tư cũng phải có tiêu chuẩn bắt buộc về đạo đức.

B.C . Forbes chắc hẳn đã lắng nghe người anh hùng Scotland-Mỹ này. Trong số Forbes đầu tiên vào năm 1917, B.C. đã nghiền ngẫm mục tiêu sâu xa hơn của việc kinh doanh cũng như sứ mệnh của chính ông: “Kinh doanh là để tạo ra hạnh phúc, chứ không phải chất đống hàng triệu đô la.”

Đây là món quà phi thường của những nhà tư bản nhập cư mang đến nước Mỹ, những người được chúng tôi đặc biệt chú ý trong số báo The Forbes 400 năm nay. Giới tư bản nhập cư nhắc chúng ta nhớ lại dạng thức thành công có thể đạt được ở đất nước chúng ta với may mắn thì ít mà mồ hôi thì nhiều. Họ cũng nhắc chúng ta nhớ rằng nước Mỹ vẫn là bến đỗ của cách tân và giàu sang tự lập – một điều, đáng buồn thay, hiếm hoi trên thế giới.

Nhưng những câu chuyện thành công của người nhập cư còn có giá trị nhiều hơn thế. Chúng dạy cách làm mới nền tảng của kinh tế thị trường để giữ cho hệ thống này luôn tươi mới.

Khởi đầu khiêm nhường

CEO sinh ra ở Ukraine kiêm đồng sáng lập của WhatsApp, Jan Koum (người giàu thứ 50 ở nước Mỹ với 8,8 tỉ đô la Mỹ) là tấm gương cho thấy thành công là khả dĩ bất chấp khởi đầu khiêm nhường. Theo tưởng tượng thì sẽ phải cần học ở Harvard, MIT, Stanford hoặc Caltech để được chú ý tại thung lũng Silicon. Không phải lúc nào cũng thế. Sau khi nhà Koum đến Mỹ, mẹ của Jan làm nghề trông trẻ và gia đình sống nhờ tem phiếu. Thời thiếu niên, Jan lau dọn trong cửa hàng tạp phẩm. Anh theo học ĐH San Jose State, ngôi trường không “tinh hoa.”

Sinh ở Hy Lạp, John Catsimatidis (hạng 194; 3,3 tỉ đô la Mỹ) là thấy một người có thể cha làm hầu bàn, gia đình sống ở khu Harlem và người đó có thể bỏ học đại học nửa chừng,  người đó vẫn sở hữu chuỗi siêu thị lớn nhất Manhattan, cùng vô số bất động sản dọc khu East Coast khi lớn lên.

Peter Thiel, sinh ra ở Đức (hạng 246; 2,7 tỉ đô la Mỹ) là câu chuyện về cách hồi phục từ những cơn thất vọng cực độ. Sau khi tốt nghiệp trường luật ĐH Stanford, Thiel khao khát có được chân thư ký ở tòa án Tối cao cho thẩm phán Antonin Scalia. “Tôi nghĩ chỉ cần có được việc này là ấm cả đời. Nhưng không được. Tôi hoàn toàn suy sụp,” ông viết lại như thế. Thiel đem tài năng của ông sang công nghệ. Ông đồng sáng lập PayPal rồi sau này trở thành nhà đầu tư bên ngoài đầu tiên vào Facebook. Còn chân thư ký kia? “Sau này suy nghĩ lại thì thấy nếu có được chân thư ký đấy thì đời tôi đã theo hướng tồi tệ hơn.”

Ba tràng pháo tay cho những thành viên nhập cư trong danh sách Forbes 400 năm nay. Họ nhắc nhở chúng ta về những gì là khả thi, và những gì là cao quý.

Rich Karlgaard