Thị trường dễ tổn thương và cơ hội đầu tư - ảnh 1

ự phát triển gần đây của thị trường vốn Việt Nam cần được xem xét từ triển vọng trong nước lẫn quốc tế.

Năm ngoái, các thị trường mới nổi vượt trội hơn hẳn các thị trường phát triển nhờ có biên lợi nhuận cao và trong số này, Việt Nam là một trong những ngôi sao, tăng trưởng vượt trội hơn hầu hết các thị trường khác tại châu Á và trên toàn cầu.

Tuy vậy, từ đầu năm 2018 đến nay, xu hướng trong năm ngoái không những thay đổi mà thậm chí còn đảo ngược hoàn toàn. Từ một trong số các thị trường tăng trưởng ấn tượng nhất trong năm ngoái, Việt Nam giờ đây lại nằm trong số những thị trường chứng khoán sụt giảm mạnh nhất.

Các chỉ số chứng khoán chính trên toàn cầu đang chuyển dần sang xu hướng tiêu cực và tỉ suất lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh cổ phiếu đang trở nên phân tán hơn. Hiệu ứng phản hồi (feedback loop) khiến cho dòng tiền rút ra từ hoạt động bán tháo ở các thị trường mới nổi giúp củng cố sức mạnh của đồng đô la Mỹ và làm gia tăng đáng kể rủi ro tái cấp vốn tại các thị trường mới nổi, vốn đang trong khủng hoảng như Brazil và Thổ Nhĩ Kỳ.

Tuy nhiên, sự ổn định của kinh tế vĩ mô cùng các nền tảng cơ bản vững chắc khiến nhiều chuyên gia phân tích và nhà quản lý quỹ tiếp tục giữ quan điểm lạc quan về thị trường cổ phiếu Việt Nam trong kỳ hạn dài hơn. 

Nền kinh tế Việt Nam tiếp tục tăng trưởng tốt, với tốc độ 6,7% trong năm 2018 theo dự báo của hãng xếp hạng tín nhiệm Fitch Ratings. Chính phủ Việt Nam cũng đang thúc đẩy tăng trưởng bằng cách tập trung kiểm soát nợ công và cải cách các doanh nghiệp nhà nước.

Trong số các rủi ro đến từ bên ngoài, tỉ giá hối đoái nói chung và tỉ giá USD/VND nói riêng có thể xác định liệu sự điều chỉnh của chỉ số VN-Index diễn ra một cách tự nhiên hay không. 

Các thị trường chứng khoán có diễn biến tồi tệ nhất thế giới từ đầu năm tới nay, như Philippines và Thổ Nhĩ Kỳ, đều chứng kiến đồng nội tệ và thị trường cổ phiếu suy giảm mạnh.

Ngay cả khi loại bỏ đi các tác nhân bên ngoài, vốn là điểm yếu thường thấy của thị trường mới nổi, một số nhà đầu tư vẫn tỏ ra lo ngại về định giá thị trường chứng khoán Việt Nam hiện đang ở mức cao. Cổ phiếu trên thị trường chứng khoán Việt Nam đang được giao dịch ở mức giá gấp 17,86 lần thu nhập dự phóng trên mỗi cổ phiếu năm 2018, tương ứng P/E (hệ số giá trên lợi nhuận mỗi cổ phiếu) dự phóng 17,86x. 


Thị trường dễ tổn thương và cơ hội đầu tư - ảnh 2

355 mã cổ phiếu có thể đầu tư (investable stocks) trên sàn giao dịch thành phố Hồ Chí Minh (HoSE) đang được giao dịch ở mức P/E dự phóng 11x, theo dữ liệu của Bloomberg. Dầu khí là ngành có P/E cao nhất 20,7x, tiếp đến là ngành chăm sóc sức khỏe với P/E ở mức 20,1x. Các ngành có hệ số P/E cao tiếp theo là dịch vụ tiêu dùng (16,4x), hàng tiêu dùng (14x), công nghệ (12,8x), tài chính (12,6x) và viễn thông (11,8x). Trong khi đó, ngành công nghiệp và dịch vụ điện - nước có P/E 7,7x và ngành vật liệu cơ bản là nhóm cổ phiếu có định giá thấp nhất, P/E ở mức 4,2x.

Diễn biến giá của nhóm 355 mã cổ phiếu này kể từ đầu năm cho đến nay là giảm 5,5%. Viễn thông có mức tăng giá cao nhất với 6,1%. Công nghệ là lĩnh vực kém khả quan nhất khi giảm 14%. Nhiều nhà đầu tư đã đặt cược vào sự tăng giá của các cổ phiếu công nghệ, nên cổ phiếu của nhóm này được giao dịch khá sôi động.

Cổ phiếu nhóm ngành tài chính và ngân hàng có diễn biến tương tự như chỉ số chung và đánh mất hầu hết mức tăng trưởng từ đầu năm đến nay. Lĩnh vực dịch vụ tiện ích (điện, nước) giảm 2%, tiếp theo là dầu khí giảm 3,8% và dịch vụ tiêu dùng giảm 5,4%. Giá cổ phiếu nhóm ngành vật liệu cơ bản và công nghiệp giảm 7,9%, hàng tiêu dùng giảm 8% và chăm sóc sức khỏe giảm 13,4%.

Quan điểm của nhiều nhà phân tích cho rằng cổ phiếu vốn hóa lớn đã hết đà tăng giá nhưng triển vọng vẫn còn đối với nhóm cổ phiếu vốn hóa nhỏ.

Cổ phiếu Việt Nam được định giá cao là mối quan tâm chính đáng, nhưng điều đó chỉ giới hạn trong nhóm 12-14 cổ phiếu chiếm tỉ trọng lớn.

Một số nhà phân tích nhìn thấy giá trị của các cổ phiếu có vốn hoá trung bình và nhỏ, được giao dịch có P/E trượt ở mức 9,5x và tỉ lệ chia cổ tức 7%.

Giới đầu tư đã bắt đầu đặt câu hỏi: liệu thị trường chứng khoán Việt Nam có thể lặp lại mức tăng trưởng 48% như năm ngoái sau khi đã sụt giảm 12% trong tháng Tư* - tháng tồi tệ nhất trong năm nay, mặc cho nền kinh tế tăng trưởng và một thị trường IPO đầy sôi động.


Thị trường dễ tổn thương và cơ hội đầu tư - ảnh 3

Nền kinh tế tăng trưởng nhanh chóng của Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong sự bùng nổ của thị trường chứng khoán năm ngoái. Theo báo cáo triển vọng kinh tế mới nhất của Ngân hàng phát triển châu Á (ADB), Việt Nam được kỳ vọng sẽ đạt tốc độ tăng trưởng 7,1% và 6,8% trong năm nay và năm tới.

Các chuyên gia kinh tế cho rằng tốc độ tăng trưởng sẽ chậm dần trong vài năm tới, chủ yếu do sự suy giảm từ động lực chính là xuất siêu. Xu hướng này không hẳn thể hiện sự suy yếu của nền kinh tế, bởi một phần nguyên nhân đến từ việc nhập khẩu mạnh mẽ để phục vụ cho nhu cầu tiêu dùng và đầu tư trong nước. 

Nhờ diễn biến lạc quan của nền kinh tế vĩ mô, định giá của nhóm 12-14 cổ phiếu có vốn hoá lớn nhất thị trường đã lên quá cao, chín tháng trước đợt điều chỉnh diễn ra hồi tháng Tư.

Nhưng ngoài nhóm 12-14 công ty vốn hóa lớn ảnh hưởng mạnh đến chỉ số VN-Index, thị trường chung hầu như không tham gia vào sự tăng giá mạnh kể trên. 

Sự chuyển dịch dần hoạt động sản xuất sang Việt Nam từ các nước như Trung Quốc khiến lượng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) trong vòng ba năm qua vào Việt Nam lên mức cao kỷ lục.

Giải ngân vốn FDI đạt 17,5 tỉ đô la Mỹ trong năm 2017. Trong quý đầu tiên của năm 2018, lượng vốn FDI giải ngân cũng tăng 7,2% so với cùng kỳ năm ngoái.

Ngân hàng Thế giới (World Bank) dự báo tầng lớp trung lưu của Việt Nam, vốn chiếm 13% trong tổng số 95 triệu dân, sẽ tăng lên 26% vào năm 2026. Tất cả những yếu tố kinh tế vĩ mô tích cực này đều tác động tốt đến các cổ phiếu có vốn hóa trung bình và nhỏ của Việt Nam.


Thị trường dễ tổn thương và cơ hội đầu tư - ảnh 4

Với bối cảnh thị trường mới nổi đang suy yếu trên toàn cầu và sau khi các cổ phiếu vốn hóa lớn của Việt Nam tăng giá đáng kể, nhiều nhà đầu tư trong và ngoài nước không tránh khỏi cám dỗ chốt lời.

Thị trường Việt Nam gần như không đi theo xu hướng chung của các thị trường mới nổi khác trên thế giới gần đây, tăng điểm ngay cả khi căng thẳng thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc diễn ra, trong khi hầu hết các thị trường khác đều giảm điểm. Đối với một vài nhà đầu tư quốc tế, điều này dường như không đồng bộ và họ đã quyết định chốt lời.

Margin call (gọi ký quỹ) đã diễn ra ở các công ty môi giới chứng khoán trước các biến động gần đây, khiến các nhà đầu tư trong nước phải củng cố lại vị thế và danh mục của mình, cũng như giảm thiểu rủi ro khi yêu cầu ký quỹ gia tăng.

Mặc dù đã suy giảm đáng kể song thị trường chứng khoán Việt Nam vẫn là một trong những thị trường hấp dẫn thế giới trong năm nay và được kỳ vọng nhanh chóng vươn ra khỏi "thị trường cận biên" (frontier market).

Điều quan trọng là có dấu hiệu mạnh mẽ cho thấy Việt Nam sẽ trở thành một trung tâm cho các nhà đầu tư lớn và nhà đầu tư chiến lược. Điều này đã giúp cho nỗ lực chào bán cổ phần các doanh nghiệp nhà nước của Chính phủ đạt được kết quả tích cực trong sáu tháng qua.

Một mối lo ngại ngắn hạn cho các nhà đầu tư nước ngoài là Việt Nam có thể sẽ không đạt được mục tiêu cổ phần hóa trong năm 2018. Mới chỉ có năm trong số 85 doanh nghiệp nhà nước hoàn thành cổ phần hóa kể từ đầu năm tới ngày 25.05, theo một thông báo của Bộ tài chính. 

Động lực cho tăng trưởng đến từ khai thác than, dầu thô và kiều hối là những ngành không bền vững. Xuất khẩu của Việt Nam phần lớn dựa vào các công ty nước ngoài; xuất khẩu của Samsung tại Việt Nam trong năm 2017 đạt trên 50 tỉ đô la Mỹ, chiếm một phần tư kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam vào năm ngoái. Nhưng từ đầu năm tới nay, tỉ lệ giá trị gia tăng trong sản xuất có xu hướng giảm, theo Ủy ban kinh tế Quốc hội.

Nền kinh tế Mỹ đang ở cuối chu kỳ tăng trưởng và ngành xuất khẩu của Việt Nam có thể chịu ảnh hưởng tiêu cực bởi suy thoái kinh tế theo chu kỳ ở Mỹ, thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam.

Ngay cả sau khi thị trường chứng khoán Việt Nam giảm mạnh, kéo hệ số P/E trung bình 12 tháng từ hơn 20x xuống mức trung bình 15-17x, cơ hội mua vào vẫn hiện diện nhờ vào nền kinh tế duy trì được đà tăng trưởng và do luôn tồn tại liên kết giữa giá cổ phiếu với ý nguyện sẵn sàng trả giá cao cho tăng trưởng của các nhà đầu tư quốc tế. 

Khi xem thị trường mới nổi như một loại tài sản, tính nhạy cảm và dễ tổn thương của tài sản này trước một đồng đô la Mỹ mạnh và lợi suất trái phiếu cao giờ đã giảm bớt so với trong quá khứ.

Nhưng rủi ro chắc chắn vẫn còn. Đó là điều mà một nhà đầu tư phải nghĩ tới trong kế hoạch đầu tư của mình. Chúng ta có khả năng rơi vào thời kỳ đảo ngược một đồng đô la Mỹ yếu, tôi cho rằng có một cơ hội hợp lý tác động của nó vào các thị trường chứng khoán mới nổi trên toàn thế giới.

Vấn đề tại các thị trường mới nổi và một thị trường chứng khoán như Việt Nam đó là mọi người có xu hướng phấn khích khi thị trường tăng trưởng tốt, sau đó hoàn toàn chán nản khi diễn biến xấu đi.

Do đó, cần làm điều ngược lại khi đầu tư: mua vào khi cổ phiếu được định giá tốt, còn khi mọi người đang rất phấn khích, đó có lẽ là thời điểm quá muộn để mua.

Có nhiều người lên tiếng cho rằng Việt Nam nên được thêm vào chỉ số MSCI Emerging Merkets Index dành cho nhóm các thị trường mới nổi. Argentina, sau tất cả cuộc khủng hoảng và đang tìm kiếm một gói cứu trợ khác từ Quỹ tiền tệ Quốc tế (IMF), thậm chí cũng đang nằm trong danh sách theo dõi xem xét nâng hạng. Còn Việt Nam là thị trường chứng khoán có tính thanh khoản tốt hơn Philippines, thị trường đã được thêm vào chỉ số này.

Kỳ vọng về việc Việt Nam có thể sớm được nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi là một trong những lý do khiến thị trường chứng khoán Việt Nam có màn trình diễn ngoạn mục nhất châu Á hồi năm ngoái.

Cuối cùng, Việt Nam là một trong những thị trường chứng khoán trên toàn cầu, nơi mà các nhà đầu tư chiến lược có thể muốn mua vào, chứ không phải bán ra khi VN-Index giảm điểm như hiện tại.


Thị trường dễ tổn thương và cơ hội đầu tư - ảnh 5