Trần Ngọc Châu là nhà báo, nguyên tổng biên tập kênh truyền hình kinh tế tài chính FBNC.

Từ Gái Nhảy đến truyền thông thương mại

Có thể nói, Gái nhảy, một bộ phim do hãng phim Giải phóng sản xuất năm 2003 đã mở đầu cho thời kỳ phim thương mại sau giai đoạn khủng hoảng của điện ảnh Việt Nam thập niên 1990. Gái nhảy đã đạt mức doanh thu kỷ lục 1 triệu đô la Mỹ sau vài tuần công chiếu. Bộ phim chỉ đầu tư khoảng 70.000 đô la Mỹ.

Câu hỏi đặt ra tiếp theo: Liệu Việt Nam có thể có một công nghiệp điện ảnh theo nghĩa “có thể sinh lợi” và đóng góp vào tăng trưởng?

Câu trả lời lúc đó là: tại sao không? Và cho đến nay, vẫn là “tại sao không?”Nhưng không chỉ cho “công nghiệp điện ảnh” mà tất cả loại “công nghiệp bản quyền”, gọi chung là “công nghiệp truyền thông” (media industries).

Vì những sự thay đổi nhanh chóng về tài chính, công nghệ, pháp lý mà truyền thông trở thành mục tiêu của những thương vụ chuyển giao, thâu tóm, mua bán và sáp nhập giữa các doanh nghiệp.

Gần đây việc bán hãng phim truyện Việt Nam gây nhiều tranh cãi vì nó không được xem, trước hết (hoặc sau hết) như một sản phẩm có giá trị kinh tế. Trường hợp mua lại và sáp nhập kênh truyền hình AVG vào MobiFone cũng rơi vào tình trạng tương tự. Tại sao là một triệu đô la Mỹ hay 400 triệu đô la Mỹ? Không có một chuẩn mực định giá nào, và từ đó, công luận buộc phải nhắm vào những tiêu chuẩn không thương mại khác như pháp lý và đạo đức.

Giá trị kinh doanh

Tất nhiên, kinh doanh truyền thông không hẳn chỉ là kinh doanh công nghệ mà bản chất vẫn là kinh doanh thông tin. Đây là điểm khiến các nhà hoạch định chính sách thận trọng.

Một sản phẩm truyền thông luôn có giá trị xã hội cao hơn giá trị thị trường, vì vậy rất khó định lượng được bằng tiền.

Tuy vậy, nếu chỉ dừng lại ở mức độ kinh tế thuần túy, thì công nghiệp truyền thông, nói chung, có thể đóng góp một tỉ lệ xứng đáng vào tổng sản phẩm quốc dân (GDP) nếu được thể chế hóa. Công nghiệp truyền thông Mỹ đóng góp từ 2-3% vào GDP trong nhiều thập kỷ qua. Tại châu Á, công nghiệp truyền thông của Hàn Quốc, Ấn Độ cũng chiếm tỉ lệ khá trong GDP của đất nước.

Tại Việt Nam, luật Viễn thông năm 2009 của chúng ta mới chỉ tiếp cận ở hướng kinh doanh hạ tầng như đường truyền nhiều hơn là sản phẩm đặc thù của truyền thông bao gồm nội dung và hạ tầng.

Các điều kiện kinh doanh của luật Viễn thông 2009 cũng rất thô sơ như thiếu các khoản về xuất khẩu, mua bán – sáp nhập, cạnh tranh… của các doanh nghiệp công nghiệp truyền thông. Như trên đã nói, nếu bộ luật này có điều khoản này thì vụ MobiFone và AVG đã không gây nhiều tranh cãi. Chúng ta cần đến một bộ luật truyền thông bao quát hơn và thương mại hơn rất nhiều.

Hoa Kỳ là quốc gia thống trị về công nghiệp và dịch vụ truyền thông. Từ những năm cuối của thế kỷ 20, các nhà hoạch định chính sách và lập pháp Mỹ đã nới rộng các luật liên quan truyền thông, nhằm thúc đẩy xuất khẩu. Trong các hiệp định thương mại như hiệp định Thương mại Bắc Mỹ (NAFTA) hay hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), Mỹ đều đề cao thị trường truyền thông tại các nước đối tác (như Việt Nam) nơi mà sự chào đón “các sản phẩm và dịch vụ truyền thông” chưa sẵn sàng.

Một trong những yếu tố để công nghiệp truyền thông phát triển là dân số. Ví dụ ở Việt Nam gần 50% dân số sử dụng Internet và điện thoại di động. Những sản phẩm của cuộc cách mạng di động hầu hết là sản phẩm truyền thông – thông tin và sản phẩm giải trí. Nếu có một nghiên cứu nghiêm túc về ngành công nghiệp này, chắc hẳn các nhà hoạch định và làm luật sẽ có những thay đổi trong cách tiếp cận.

Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc nhấn mạnh về nền kinh tế khởi nghiệp. Ngành công nghiệp truyền thông, song song với những ngành công nghiệp sản phẩm và dịch vụ mới, sẽ khởi nghiệp trở lại với một câu chuyện khác: đóng góp vào GDP, mà trước mắt là tạo thêm hàng trăm ngàn việc làm dành cho các bạn trẻ đang khát khao sángCông nghiệp truyền thông - một câu chuyện khác - ảnh 1 tạo.

"Giỏi hơn người khác không có gì vĩ đại; điều vĩ đại thực sự là vượt qua chính mình.". ---- Ernest Hemingway

Tạp chí Forbes Việt Nam

Số 52 tháng 09.2017

 Số 52 tháng 09.2017

TƯƠNG LAI CỦA GIÁO DỤC

CÁC DOANH NGHIỆP ĐANG ĐẦU TƯ VÀO THỊ TRƯỜNG GIÁO DỤC VIỆT NAM SẼ ĐEM LẠI NHỮNG THAY ĐỔI GÌ ?

DANH SÁCH ĐẠI HỌC TỐT NHẤT MỸ • GIÀU NHẤT SINGAPORE

Các số báo khác