Chuyển giao quyền lãnh đạo trong một thế giới đang thay đổi - ảnh 1

Chuyển giao quyền lãnh đạo trong một thế giới đang thay đổi - ảnh 2

Tại nhiều doanh nghiệp gia đình ở Châu Á hiện nay, vị trí lãnh đạo doanh nghiệp đang từng bước được chuyển giao từ thế hệ sinh trong thời kỳ bùng nổ dân số (Baby Boomers, sinh trong khoảng 1946 – 1964) sang thế hệ X (sinh trong khoảng 1965 – 1980). Liệu cuộc chuyển giao này có đi kèm với sự thay đổi về cách điều hành doanh nghiệp?

Câu trả lời là “có và không.” 

Một nghiên cứu hợp tác giữa SMU và Deloitte cho thấy trên khắp Đông Nam Á, 77% lãnh đạo doanh nghiệp gia đình thế hệ đầu tiên đều rất chú trọng đến việc xây dựng đội ngũ kế thừa. Cùng lúc đó, trên thị trường, sức tiêu thụ của Châu Á và sự tăng trưởng của nền kinh tế internet đang diễn ra với tốc độ chóng mặt.

Kết quả là, chúng tôi nhận thấy một bức tranh tương đối phức tạp đan xen giữa những áp lực về tiếp nối và thay đổi tại những doanh nghiệp gia đình mà HSBC có dịp hợp tác.

Áp lực về tiếp nối là làm cách nào để giữ gìn những giá trị và nhân tố đã làm nên thành công cho doanh nghiệp qua bao thập kỷ, chẳng hạn như lòng tin về chất lượng, sự tín nhiệm, những mối quan hệ tốt đẹp với khách hàng và khả năng tiếp cận nhiều đơn hàng và dự án quan trọng.   

Mặt khác, các chiến lược kinh doanh đang thay đổi để thích nghi với những chuyển dịch năng động trong khu vực Đông Nam Á trong đó có sự gia tăng nhanh chóng của tầng lớp trung lưu.

Công nghệ đang hứa hẹn mang đến một phong cách sống mới và những trải nghiệm tiêu dùng tốt hơn cho người dân trong khu vực. Theo một báo cáo của Google-Temasek, ước tính trong năm 2017, có 330 triệu cư dân ASEAN sử dụng internet, nhưng con số này được dự kiến sẽ tăng lên đến 480 triệu vào năm 2020.

Những người tiêu dùng Châu Á ngày càng ưa thích mua sắm trực tuyến và giữ vai trò quan trọng đối với nền kinh tế. Đây là thời điểm chín muồi để khai thác những cơ hội đến từ đối tượng khách hàng này, nhưng thử thách đặt ra là làm cách nào các doanh nghiệp có thể nắm bắt chúng một cách nhanh chóng, chắc chắn và linh hoạt.

Xu hướng mua sắm trực tuyến gia tăng kéo theo nhu cầu về nguồn nhân lực có thể thúc đẩy doanh số bán hàng trực tuyến. Chiến lược kinh doanh của các công ty vì thế đang ngày càng thiên về hướng số hóa.

Từ góc độ vận hành, chúng tôi nhận thấy các doanh nghiệp đang chuyển hướng sang công nghệ điện toán đám mây, nhận diện đối tượng qua sóng radio (RFID) trong lĩnh vực cung ứng để theo dõi quy trình vận chuyển hàng hóa, và chuyển nguồn nguyên liệu ra khỏi Trung Quốc để hướng đến các nền kinh tế có giá rẻ hơn như Việt Nam.

Quá trình định hình những chiến lược kinh doanh mới có thể bao gồm một vài quyết định phá vỡ mô hình kinh doanh truyền thống, nhưng đó là những quyết định đúng đắn để thích ứng với các thử thách của tương lai. Vấn đề là những quyết định này cần phải đưa ra vào thời điểm của cuộc chuyển giao quyền lãnh đạo.


Chuyển giao quyền lãnh đạo trong một thế giới đang thay đổi - ảnh 3

Các doanh nghiệp phải thử nghiệm nhiều mô hình mới đạt được thành công như hiện tại, nhưng cải tiến vẫn cần được thực hiện để họ có thể tiếp tục thành công trong tương lai. Đối với thế hệ sáng lập, ra đi trong lúc nhìn thấy những người kế nhiệm ngay lập tức triển khai các thay đổi trong doanh nghiệp có thể là đỉnh điểm của một cuộc chia tay vốn đã có nhiều xúc cảm.

Nếu chính những xúc cảm này khiến những nhà sáng lập vẫn muốn can dự vào một số mặt trong điều hành doanh nghiệp, đó có thể là ngọn nguồn của mâu thuẫn. Một số cá nhân kiệt xuất đã đầu tư quá nhiều tâm sức cho doanh nghiệp sẽ khó tránh được sự can thiệp kiểu này khi những người kế thừa muốn thay đổi những gì mà họ đã gầy dựng suốt bao thập kỷ.

Vì vậy, khi lựa chọn người lãnh đạo kế cận, ngoài một số tiêu chí chủ chốt như kinh nghiệm, kiến thức ngành, sự hiểu biết về kinh doanh, các tố chất lãnh đạo và nền tảng giáo dục, không nên bỏ qua các yếu tố năng lực và quyết tâm của người kế thừa trong việc giải quyết thấu đáo mâu thuẫn giữa các thế hệ.

Ở Việt Nam, tôi quan sát có hai nhóm doanh nghiệp gia đình và mỗi nhóm đều đương đầu với những thử thách riêng khi chuyển giao quyền lãnh đạo. Một nhóm gặp khó khăn vì thế hệ kế thừa vốn không có nhiều hứng thú với việc điều hành kinh doanh trong khi cơ chế quản trị của công ty lại không đủ mạnh để họ an tâm thuê nhân sự bên ngoài vào các vị trí lãnh đạo. Điều này có thể dẫn đến việc họ chọn cách bán doanh nghiệp để rút vốn đầu tư. Nhóm còn lại may mắn có thế hệ kế thừa sẵn lòng dần dần gánh vác trách nhiệm. Mặc dù vậy, vẫn có khả năng xảy ra mâu thuẩn giữa hai thế hệ về đường hướng tiếp theo của công ty. 


Chuyển giao quyền lãnh đạo trong một thế giới đang thay đổi - ảnh 4

Một kế hoạch chuyển giao rõ ràng và chú trọng giải quyết mâu thuẩn nảy sinh giữa các thế hệ có thể giúp tránh khỏi nhiều áp lực. Việc triển khai một kế hoạch chuyển giao quyền lãnh đạo vốn không phải là một việc dễ dàng và thông thường thì chính doanh nghiệp phải gánh chịu hậu quả.

Nhiều người xem việc lên kế hoạch chuyển giao đơn giản chỉ là lấy một thành viên trong gia đình và khi đến thời điểm sẽ giao cho họ chìa khóa để họ trông nom doanh nghiệp. Quá trình này thực chất rất phức tạp vì cùng lúc phải giải quyết các vấn đề nhạy cảm và cảm tính liên quan đến ám ảnh tuổi về hưu, bệnh tật và tiền bạc. Tại các nước Châu Á, một số doanh nghiệp gia đình vẫn chưa đánh giá đúng mức sự cần thiết của một kế hoạch tiếp quản chu đáo.

Những yếu tố cần phải cân nhắc khi xây dựng một kế hoạch chuyển giao quyền lãnh đạo gồm có: xác định ai là người kế thừa và ai là những thành viên tâm huyết/ thiếu tâm huyết trong gia đình, có tầm nhìn toàn diện về công ty trong tương lai, thiết lập cơ chế quản trị tốt và có văn bản kế hoạch rõ ràng. Ngoài ra, kế hoạch chuyển giao quyền lãnh đạo chưa bao giờ là một thứ bất biến hay chỉ đi theo một đường thẳng, mà cần được linh hoạt điều chỉnh khi cần thiết.

Doanh nghiệp cần tuyển chọn đúng người để dẫn dắt công ty đến những tầm cao mới. Trong một số trường hợp, thế hệ sáng lập nên chấp nhận rằng thế hệ kế thừa không phải là người phù hợp và tốt hơn là họ nên để cho người ngoài đảm trách những vị trí lãnh đạo. Để làm được điều đó, điều quan trọng là phải có được một cơ chế quản trị chặt chẽ cho phép các nhân sự cấp cao bên ngoài điều hoành doanh nghiệp hiệu quả và những người sở hữu đóng vai trò giám sát.

Xây dựng thế hệ kế thừa đủ năng lực và chuyên nghiệp là rất quan trọng. Nhưng điều quan trọng hơn chính là các nhà lãnh đạo trẻ nên được trau dồi để hiểu rõ và áp dụng các chuẩn mực cao về đạo đức doanh nghiệp để điều hành công ty một cách bền vững.

Thế hệ đầu tiên là thế hệ gây dựng doanh nghiệp nhưng chính thế hệ kế thừa mới là những người chịu trách nhiệm duy trì và phát triển công ty. Kiên trì với những giá trị của gia đình, tư duy cởi mở và lên kế hoạch một cách có hệ thống sẽ giúp biến những khác biệt thế hệ trở thành động lực để tiến lên.


Chuyển giao quyền lãnh đạo trong một thế giới đang thay đổi - ảnh 5