Mặc dù lạc quan về triển vọng kinh tế khu vực trong ba năm tới, gần một phần tư các lãnh đạo doanh nghiệp APEC thừa nhận rằng họ đang đối mặt với môi trường thương mại bị hạn chế nhiều hơn, cụ thể là khi sử dụng lao động nước ngoài (23%) hoặc lưu chuyển hàng hóa qua biên giới (19%).

CEO các nước APEC lo ngại rào cản dịch chuyển lao động - ảnh 1

  PwC họp báo công bố kết quả khảo sát

Kết quả khảo sát nói trên được PricewaterhouseCoopers (PwC) đưa ra khi khảo sát trên 1.400 lãnh đạo doanh nghiệp đến từ các quốc gia APEC, trong thời gian từ tháng 5 đến tháng 7.2017.

Thúc đẩy tự do thương mại là một trong những mục tiêu trọng điểm của Apec. Tuy nhiên, tự do thương mại, trong đó có tự do dịch chuyển lao động vẫn đang là một bài toán khó giải với khu vực kinh tế năng động này.

Theo thống kê từ apec.org, khu vực các nền kinh tế Apec có dân số tổng cộng hơn 2,8 tỉ người, trong đó khoảng 68% là người thuộc độ tuổi lao động. Phần lớn lao động của khu vực hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp và dịch vụ (trên 88%) – là những ngành không phụ thuộc đất đai, có khả năng dịch chuyển.

Thị trường lao động linh hoạt với rào cản dịch chuyển lao động được gỡ bỏ sẽ tạo ra một khu vực kinh tế năng động hơn, nhưng cũng cạnh tranh mạnh mẽ hơn. Với những quốc gia có thu nhập đầu người và mức sống thấp, dịch chuyển lao động tạo cơ hội cho lao động tăng thu nhập, cải thiện mức sống. Cũng theo thống kê từ apec.org, GDP bình quân đầu người của các nước trong khu vực ở mức trên 15.500 đô la Mỹ/năm (năm 2015). Việt Nam hiện có thu nhập bình quân đầu người chưa đến 2.000 đô la Mỹ/năm. Dịch chuyển lao động tự do sẽ tạo cơ hội cho Việt Nam và các quốc gia có thu nhập thấp như Philipines, Trung Quốc, Thái Lan,…

Trong thời gian tới, 30% số người được hỏi dự đoán các quy định hạn chế về lao động sẽ tăng, và một phần tư dự đoán các rào cản đối với sự lưu chuyển hàng hoá sẽ tăng trong 12 tháng tới. Một nửa số CEO tại Singapore, một trong những trung tâm tài chính toàn cầu của thế giới, cho rằng rào cản sẽ gia tăng đối với sự dịch chuyển lao động trong 12 tháng tới.

Kết quả là đa số các CEO (71%) mong muốn trông cậy nhiều hơn vào mối quan hệ hợp tác kinh doanh và liên doanh để ứng phó với môi trường thương mại đang thay đổi, và 68% dự kiến tăng cường hoạt động kinh doanh trong nước hoặc tại các nền kinh tế có quan hệ song phương.

Hiện tại các nước ASEAN đang có thỏa thuận công nhận lẫn nhau về nghề nghiệp trong khu vực. Có 8 ngành nghề được công nhận bao gồm: dịch vụ kỹ thuật, dịch vụ điều dưỡng, dịch vụ kiến trúc, dịch vụ khảo sát, y khoa, nha khoa, kế toán và du lịch. Tuy nhiên từ việc công nhận lẫn nhau về nghề nghiệp đến việc lao động có kỹ năng có thể tự do di chuyển giữa các quốc gia vẫn còn là khoảng cách.

Là thỏa thuận lao động nhưng ở mỗi ngành nghề tại các quốc gia khác nhau lại có đặc thù khác nhau. Tiến độ thực hiện các thỏa thuận cũng như rào cản đặt ra với việc thực thi thỏa thuận của mỗi ngành nghề là khác nhau. Đấy là chưa kể đến vấn đề ngôn ngữ và văn hóa đối với lao động có tay nghề. Cho dù tự do di chuyển, thì việc lao động một quốc gia phải cạnh tranh với lao động bản địa vẫn không hề dễ dàng, đặc biệt với lao động có kỹ thuật cao, lương và các chế độ phúc lợi không còn là yếu tố cạnh tranh như lao động phổ thông.

Việt Nam cũng như các quốc gia khác nhìn chung không chấp nhận lao động phổ thông nước ngoài. Với lao động có tay nghề kỹ thuật làm việc tại Việt Nam, giấy phép lao động có thời hạn không quá hai năm, và phải gia hạn nếu muốn tiếp tục. Ngoài ra với các dự án có sự tham gia của các chuyên gia nước ngoài, doanh nghiệp thông thường phải có phương án đào tạo lao động trong nước để thay thế. 

Với các quốc gia APEC, sự dịch chuyển lao động còn khó khăn hơn nữa không chỉ do chưa có thỏa thuận công nhận lẫn nhau về nghề nghiệp, mà còn là vấn đề visa xuất nhập cảnh và những khác biệt lớn hơn về văn hóa.

Nói về tỷ lệ 63% các CEO trong khu vực APEC kỳ vọng mở rộng quy mô hoạt động toàn cầu trong 3 năm tới, bất chấp những nhận định không thực sự lạc quan về môi trường kinh doanh, ông Bob Moritz – Chủ tịch toàn cầu của PwC cho rằng sự tự tin này cho thấy lãnh đạo doanh nghiệp không trông chờ môi trường kinh doanh ổn định hơn mới thúc đẩy kế hoạch đầu tư. Tuy nhiên, kết quả khảo sát của PwC cũng cho thấy 30% lãnh đạo doanh nghiệp muốn APEC đi đầu trong việc tìm ra các giải pháp cho vấn đề di chuyển lao động.