Hai gương mặt cũ 30 Under 30 John và Patrick Collison (vẫn mới 25 và 27 tuổi) đã xây dựng Stripe thành một người khổng lồ thanh toán di động trị giá năm tỉ đô la Mỹ. Mục tiêu thật sự của họ là định hình tương lai của ngành thương mại điện tử.
Những người thu ngân của Internet - ảnh 1

John Collison, danh sách 2014, đồng sáng lập Stripe

Dấu hiệu đầu tiên khiến bạn nhận ra rằng John và Patrick Collison, những người đồng sáng lập Stripe, hiện tượng trong lĩnh vực thanh toán di động, không quan tâm lắm tới vẻ ngoài là chiếc ba lô hiệu North Face. Không có gì nổi bật – màu xám với nhãn màu cam – chiếc ba lô chẳng được ai để ý khi nó nằm tựa vào chân một chiếc bàn cách cửa văn phòng ở San Francisco của Stripe vài mét. Những “stripe” (nghĩa là đồ kẻ sọc), cách nhân viên công ty tự gọi nhau, hiểu chiếc ba lô ở đó có nghĩa là giám đốc John Collison đang ở văn phòng. Anh không có phòng hay thậm chí là bàn riêng, nên anh thường làm việc tại một bàn chung ở tầng trệt – nếu còn chỗ trống. Anh trai anh, Patrick, CEO của hãng, tỏ ra tuân theo truyền thống hơn chút đỉnh: một chiếc bàn nhỏ nằm giữa một bức tường và bàn của một nhân viên. Anh cũng dùng chung bàn đó với em trai. “Có chỗ để đồ cũng tốt,” John nói. Nhưng bất cứ chiếc bàn nào của anh rồi cũng sẽ đầy ngập đồ đạc, anh bổ sung. “Nên có lẽ thế này là tốt nhất.”

Thiếu một góc trong văn phòng không ngăn cản được anh em Collison – dân Ireland nhập cư và bỏ học đại học khi ngoài 20 tuổi – xây dựng một trong những công ty khởi nghiệp được ngưỡng mộ và bắt chước nhiều nhất của cơn sốt hiện tại, và một thế lực đang lên trong ngành dịch vụ tài chính vốn bảo thủ. Năm năm sau khi hãng ra đời, và hai năm sau khi anh em họ xuất hiện trên danh sách Forbes 30 Under 30, Stripe đang tiến những bước dài nhắm tới mục tiêu cách mạng hóa ngành thanh toán điện tử. Trong năm 2015, Stripe đã tăng gấp đôi quy mô lên 380 nhân viên và giành được những khoản đầu tư giúp họ được định giá ở mức năm tỉ đô la Mỹ, so với 3,5 tỉ đô la Mỹ một năm trước đó (hãng vừa niêm yết Square có giá trị bốn tỉ đô la Mỹ). Từng là một dịch vụ cung cấp trong lãnh thổ Mỹ và phải cầu xin để được gặp ngân hàng, Stripe giờ mở rộng ở 23 quốc gia và đạt được những thỏa thuận hợp tác thường xuyên gây kinh ngạc với các tên tuổi như Visa, Apple Pay và Alibaba. Facebook, Twitter và Pinterest đã chọn Stripe cho dịch vụ thương mại điện tử của họ, còn những nhà bán lẻ truyền thống như Best Buy và Saks Fifth Avenue thì chọn Stripe để chuyển đổi sang thanh toán di động. Slack gần đây chuyển sang dùng Stripe sau khi chia tay một hãng đối thủ.

Stripe hiện vẫn chưa niêm yết và không tiết lộ doanh thu. Tuy hầu hết trong số hàng trăm ngàn khách hàng trả tiền của họ là tương đối nhỏ, một vài thân chủ nổi tiếng nhất – Lyft, Kickstarter, Postmates và Wish – đang xử lý những khoản thanh toán trị giá tổng cộng hàng chục tỉ đô la, phần nhiều là qua Stripe. Những nguồn tin trong ngành nhận định tổng lượng thanh toán Stripe xử lý vào khoảng 20 tỉ đô la Mỹ mỗi năm. Với mỗi giao dịch, Stripe ở Mỹ thu phí quẹt thẻ 2,9% cộng thêm 30 xu, tương đương những hãng thanh toán khác như Square, dù các khách hàng lớn được giảm giá theo số lượng. Điều đó đồng nghĩa doanh thu của Stripe là hơn 450 triệu đô la Mỹ. Công ty cho biết 27% người Mỹ đã mua thứ gì đó thông qua Stripe trong năm vừa qua – một bước nhảy vọt so với chỉ 3,8% hai năm trước. Dẫu vậy, anh em nhà Collison tỏ ra thận trọng. “Chúng tôi rất vui với thành công đến thời điểm hiện tại, song chúng tôi vẫn chưa đạt được những mục tiêu tự đề ra,” Patrick nói. “Nếu bất cứ ai ở đây tin rằng Stripe đã ‘công thành danh toại,’ thì đó sẽ là rắc rối rất lớn với chúng tôi.”

“Nếu bất cứ ai ở đây tin rằng Stripe đã ‘công thành danh toại,’ thì đó sẽ là rắc rối rất lớn với chúng tôi.”

Thành công của Stripe trong việc giúp xử lý dễ dàng thanh toán điện tử chỉ là một bước hướng đến tham vọng lớn hơn của họ: trở thành nền tảng lớn cho sự tạo dựng những hình thái thương mại mới. Hãy nghĩ tới Amazon Web Services (hỗ trợ mọi kiểu kinh doanh trên Internet), nhưng tập trung vào các giao dịch tài chính. Công nghệ của Stripe đã được dùng cho những dịch vụ thuê bao như Slack, chợ điện tử như Lyft và những trang gây quỹ cộng đồng như Kickstarter. Năm nay, hãng đột phá mạnh vào lĩnh vực mà giới phân tích dự đoán có thể là xu hướng lớn tiếp theo trong thương mại di động: nút “mua” cho phép nhà bán lẻ bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng trên các ứng dụng khác như Facebook, Pinterest và Twitter.

Công ty đối mặt với nhiều đối thủ nặng ký. Braintree, thuộc PayPal, cho biết họ sẽ xử lý khoảng 50 tỉ đô la Mỹ trong năm nay – hơn gấp đôi so với Stripe – và tự hào với những khách hàng lớn như Uber và Airbnb. Adyen, một công ty khởi nghiệp đang tăng trưởng nhanh ở châu Âu, cũng có quy mô lớn hơn và đang thâm nhập quyết liệt tại những thị trường mới. Dẫu vậy, chỉ với 2% lượng giao dịch thương mại toàn cầu tiến hành qua mạng, theo ước tính của Stripe, anh em nhà Collison – cùng những nhà đầu tư của họ, bao gồm Sequoia Capital và Andreessen Horowitz – tin rằng cơ hội đủ lớn cho tất cả. Kẻ thù lớn nhất sẽ chính là các bước hụt chân của công ty. “Đòi hỏi sự xuất sắc trong vận hành và sự chính xác đối với Stripe cao hơn rất nhiều so với phần lớn các công ty khác,” Patrick nói. (Diễn giải: khi bạn đang xử lý tiền bạc cho người khác, bạn không được phép làm hỏng việc.) Stripe tìm ra cách tự tổ chức và hoạt động trong một ngành vốn phức tạp, anh bổ sung. “Giờ đây chúng tôi phải học lại làm được như thế với quy mô gấp đôi.” Thách thức trong năm sau? Lại gấp đôi và cứ thế.

Sự kết hợp giữa thành công, sự khiêm tốn và chu đáo là phong cách đặc trưng của anh em nhà Collison và cũng là lý do lớn khiến rất nhiều người tin tưởng Stripe. Thành viên ban điều hành Stripe, Mike Moritz của Sequoia Capital, đã gọi anh em nhà Collison thuộc nhóm những người “sắc sảo” nhất mà ông từng trợ vốn, một lời khen tặng đáng giá từ người từng rót tiền cho PayPal, Yahoo! và Google.

Hai anh em phân chia trách nhiệm tùy theo sản phẩm, nhưng John, 25 tuổi, phụ trách các đối tác và bán hàng, trong khi Patrick, 27, tập trung vào mảng kỹ thuật và là gương mặt của công ty trước công chúng. “[Patrick là] LeBron James của giới doanh nghiệp,” David Lee nhận xét, ông là người đã trợ vốn cho hàng trăm doanh nhân khi còn điều hành SV Angel, một trong những quỹ đầu tư phong phú nhất của ngành công nghệ. “Cậu ta thông thái, lôi cuốn, là một nhà lãnh đạo giỏi, chu đáo và điềm đạm. Thật hiếm có ai sở hữu ngần ấy đức tính.”

Hai anh em học lập trình từ khi còn nhỏ và bán công ty đầu tiên của họ, Auctomatic, với giá năm triệu đô la Mỹ, lúc còn thiếu niên. Patrick, từng có một thời gian ngắn học ở MIT, là một người đọc sách miệt mài, anh có khoảng 600 cuốn trên kệ, thuộc các chủ đề rộng khắp từ vật lý đến nữ quyền, lập trình, phê bình văn học và kinh tế học. (Trong một tin nhắn điện thoại, anh thừa nhận “chỉ” mới đọc được 30 - 40% trong số đó). John, bỏ học Harvard, kiệm lời hơn song cũng không kém tài ăn nói và hiểu biết.

Stripe không ra đời với tham vọng trở thành một công ty thật sự. Anh em Collison đơn giản muốn giải quyết một vấn đề họ gặp phải khi còn là những người lập trình ứng dụng: Trong khi Internet và điện thoại di động đã giúp xây dựng những dịch vụ toàn cầu, việc nhận chi trả cho các dịch vụ đó vẫn còn phức tạp một cách đau khổ. Nên anh em Collison xây dựng một hệ thống cho phép giới lập trình nhận được các khoản thanh toán chỉ trong vài phút. Sau khi dịch vụ ra mắt năm 2011, nó nhanh chóng trở nên phổ biến với những ứng dụng khác, và không lâu sau đó là những công ty lớn.

Trong những ngày đầu tiên, Patrick và John làm mọi thứ: Họ viết mã, xử lý dịch vụ, theo dõi và cả lôi kéo khách hàng. Nhưng rồi họ nhanh chóng nhận ra rằng họ phải tập trung vào việc lèo lái toàn bộ tổ chức. “Đó là điều kiện cần để một công ty không chững lại và có thể phát triển hơn mức khả năng của nó,” John nói. Họ dành nhiều tháng vật lộn quanh 10 nhân viên mới tuyển đầu tiên, hiểu rằng những người này rồi sẽ thu hút làn sóng nhân viên tiếp theo. Họ dành 10% cổ phần của Stripe cho những người đầu tiên này – một khoản tiền lớn khác thường – và làm việc bên cạnh họ trọn một tuần hoặc hơn trước khi gật đầu. Cuối cùng, tất cả ứng viên họ chọn hóa ra đều từng là những người sáng lập công ty trước kia.

Ngày hôm nay, Stripe đã chuyên nghiệp hóa hơn nhiều, nhưng vẫn áp dụng cách làm chặt chẽ như thế trong công tác tuyển dụng. Chẳng hạn, bất cứ ai phỏng vấn một ứng viên đều có quyền phủ quyết ứng viên đó. Và khi những nhà sáng lập xác định được một lựa chọn hàng đầu, họ sẽ làm mọi cách để có được người đó. Patrick cho biết anh đã dành gần 50 tiếng đồng hồ để lôi kéo Claire Hughes Johnson, một người đầy kinh nghiệm từng đảm nhiệm nhiều vai trò lãnh đạo tại Google, nơi gần đây nhất bà điều hành dự án xe hơi tự hành nổi tiếng, trước khi đồng ý gia nhập Stripe và giờ là giám đốc hoạt động (COO).

Sự tập trung từ sớm vào xây dựng công ty đã được đền đáp. Stripe tránh được những sản phẩm thất bại và sự đảo lộn về nhân sự vào lúc công ty tăng gấp đôi quy mô mỗi năm. Tài năng khắp nơi đổ về Stripe vì tốc độ tăng trưởng của họ song một phần quan trọng vì người ta muốn làm việc với anh em nhà Collison. “Họ đang đứng trên đỉnh danh sách lựa chọn trong thung lũng (Silicon),” Aaron Levie, CEO của Box cho biết – ông từng chỉ dạy cho cả Patrick lẫn John. Đội nhóm bán hàng tăng từ vài người lên thành 20 người trong hai năm qua. Nhằm tránh để mất thị trường nước ngoài vào tay Adyen và những công ty khác, Stripe đã mang về 70 người để làm việc với những ngân hàng, giới chức và khách hàng nước ngoài, so với một nhóm chỉ năm người hai năm trước.

Stripe đã phát triển cùng một số khách hàng thành công nhất của họ nhờ duy trì được sự linh hoạt. Đầu năm 2015, khi Lyft quyết định rằng họ muốn tìm cách trả tiền cho tài xế của họ nhanh hơn, công ty đã tìm đến Stripe. Tháng 12, Lyft ra mắt ExpressPay, một lựa chọn giúp họ trả tiền tài xế gần như ngay lập tức cho mỗi cuốc xe thay vì bắt họ chờ vài ngày. Tính năng này đòi hỏi Stripe phải bỏ qua mạng lưới thanh toán điện tử truyền thống (được gọi là ACH), và thay vào đó xây dựng một dịch vụ kết nối với tài khoản ngân hàng của các tài xế qua thẻ ghi nợ của họ. “Điều này có ý nghĩa vô cùng lớn với tài xế của chúng tôi,” Tali Rapaport, phó giám đốc mảng sản phẩm tại Lyft, nói. “Đó là một lợi thế phi thường.”

Tương tự, Twitter tìm đến Stripe khi họ muốn đặt chân lần đầu vào ngành thương mại điện tử. Twitter muốn giúp những nhà bán lẻ, cả lớn lẫn nhỏ, có thể bán hàng dễ dàng qua một nút bấm trên ứng dụng của họ. Thách thức này vô cùng phức tạp, một phần do những người bán sử dụng hàng chục nền tảng công nghệ khác nhau để vận hành cửa hàng trực tuyến của họ. “Một trong những giá trị cốt lõi của Twitter, mà chúng tôi chia sẻ với Stripe, là ‘đơn giản hóa,’” Nathan Hubbard, phó giám đốc thương mại của Twitter, nói. “Họ đơn giản hóa được mạng nhện phức tạp của việc thanh toán để giới lập trình ứng dụng và nhà phát hành không còn phải lo nghĩ về nó.”

“Một trong những giá trị cốt lõi của Twitter, mà chúng tôi chia sẻ với Stripe, là ‘đơn giản hóa,’” Nathan Hubbard, phó giám đốc thương mại của Twitter.

Dự án với Twitter cũng hình thành nền tảng cho Relay, một sản phẩm của Stripe cho phép những thương nhân khác bán hàng qua các các ứng dụng của bên thứ ba dễ dàng. Khả năng đơn giản hóa vấn đề phức tạp của Stripe cũng là điều đã thuyết phục được Stewart Butterfield, CEO của đại gia nhắn tin dành cho khách hàng doanh nghiệp Slack. Năm nay, Slack đã chia tay Braintree để chuyển sang Stripe vì khả năng của công ty này trong việc xử lý những loại tiền tệ và hình thức thanh toán khác nhau, cũng như tích hợp với phần mềm kế toán của Slack. “Việc chuyển tiền qua lại khó khăn đến mức điên rồ,” Butterfield nói. “Stripe giúp mọi chuyện dễ dàng hơn rất nhiều.”

Nhân viên Stripe đôi khi xem sứ mệnh tổng quát của họ là giúp thúc đẩy tăng trưởng “GDP của Internet.” Đương nhiên, yếu tố này sẽ gia tăng dù có Stripe hay không. Đối với anh em Collison, nếu muốn đóng vai trò trung tâm, họ sẽ phải thúc đẩy Stripe vượt lên từ đám đông những công ty khởi nghiệp để tiến vào dòng chảy chính thống của thương mại toàn cầu. Và họ sẽ phải tiếp tục phát triển những sản phẩm như Relay, vốn giúp đơn giản hóa những hình thức thương mại mới, dù ở dạng nào. Beepi là một khách hàng Stripe tăng trưởng nhanh chuyên bán xe hơi cũ trên mạng và qua ứng dụng di động, rồi gửi xe đến tận nhà khách hàng với một chiếc nơ buộc trên nắp ca pô. (Beepi, những chiếc xe hơi của họ là các sản phẩm thuộc loại đắt tiền nhất được bán qua Stripe, sẽ sớm xử lý hàng trăm triệu đô la Mỹ thông qua hệ thống này, theo lời CEO Ale Resnik). “Hai hoặc ba năm trước, nếu bạn động não về việc thương mại sẽ tiến hóa ra sao, thì những chiếc xe buộc nơ hẳn không phải điều bạn nghĩ đến,” Patrick nói. “Nhưng một khi nó đã xảy ra, thì mọi chuyện sẽ là hiển nhiên.”

Dù mô hình thương mại hiển nhiên nào sẽ xuất hiện sắp tới đi nữa, anh em Collison nhiều khả năng sẽ là người tạo điều kiện cho nó. Hiện chưa ai nói gì về IPO. Stripe vẫn đang tập trung vào những điều cơ bản. “Ở thung lũng Silicon đang thật sự có một vấn đề với những công ty đang bước quá nhanh trong phương diện tự nhận thức về thành công của chính họ,” Patrick nói. Dấu hiệu rõ nhất cho thấy anh em Collison có thể đảm đương được công việc này là sự thừa nhận của chính họ về con đường chông gai trước mắt.

Miguel Helft

"Giỏi hơn người khác không có gì vĩ đại; điều vĩ đại thực sự là vượt qua chính mình.". ---- Ernest Hemingway

Tạp chí Forbes Việt Nam

Số 52 tháng 09.2017

 Số 52 tháng 09.2017

TƯƠNG LAI CỦA GIÁO DỤC

CÁC DOANH NGHIỆP ĐANG ĐẦU TƯ VÀO THỊ TRƯỜNG GIÁO DỤC VIỆT NAM SẼ ĐEM LẠI NHỮNG THAY ĐỔI GÌ ?

DANH SÁCH ĐẠI HỌC TỐT NHẤT MỸ • GIÀU NHẤT SINGAPORE

Các số báo khác