Tạo vườn ươm khởi nghiệp tại Hà Nội với dự án HATCH!, Phạm Quốc Đạt và các đồng sự đem lại giá trị cho cộng đồng.
Ước vọng vườn ươm khởi nghiệp - ảnh 1

Tháng 12.2012, trong buổi giao lưu đầu tiên đánh dấu sự ra mắt của chương trình HATCH!, bên cạnh những mẩu chuyện về khởi nghiệp, 10 thành viên tham dự đã rất thích thú chuyền tay nhau một chú gà con màu vàng. “Đúng như tên gọi, trứng được ấp thì phải nở ra gà con và chú gà con chính là biểu tượng cho HATCH!,” Phạm Quốc Đạt, đồng sáng lập và CEO chương trình HATCH! cho biết.

Phạm Quốc Đạt, 25 tuổi, là một trong bốn sáng lập viên ban đầu của chương trình HATCH! với ý tưởng xây dựng một incubator (vườn ươm) khởi nghiệp tại Việt Nam. Ra đời năm 2012, khi Hà Nội còn thiếu môi trường hỗ trợ cho khởi nghiệp, chỉ sau ba năm hoạt động, HATCH! phần nào tạo được tiếng vang trong cộng đồng khởi nghiệp miền Bắc. Hành trình của một trong những chương trình tiên phong về hỗ trợ khởi nghiệp của Việt Nam đã diễn ra thế nào?

“Lúc ấy, mình đang là sinh viên đại học năm thứ ba và nhận thấy xung quanh rất ít người nói về khởi nghiệp. Đó là thời gian nói đến các công ty khởi nghiệp mọi người vẫn còn nói là doanh nghiệp vừa và nhỏ,” Đạt nhớ lại. Ý tưởng về chương trình của Đạt ngay lập tức được các thành viên sáng lập khác ủng hộ.

Tuy nhiên, khi hỏi ý kiến và tham khảo kinh nghiệm của những người đi trước, Đạt và nhóm của mình nhận được không ít phản biện. Sau khi nghe thuyết trình về ý tưởng chương trình HATCH!, đứng trên lập trường của người làm tài chính, ông Tomaso Andreatta, trưởng đại diện ngân hàng Intesa Sanpaolo tại Việt Nam thẳng thẳn cho rằng chương trình này không thể thực hiện được và khởi nghiệp ở Việt Nam có vẻ không khả thi ở thời điểm đó. “Lúc đó, mình cũng nhụt chí, không biết làm được hay không. Nhưng mình còn trẻ, người ta nói vậy nhưng mình cứ làm thôi,” Đạt nói, chỉnh lại gọng kính trắng.

Ý tưởng ban đầu của HATCH! là xây dựng mô hình vườn ươm, nhưng nhận thấy môi trường xung quanh về khởi nghiệp còn quá ảm đạm, cả nhóm quyết định sẽ tổ chức các sự kiện khuấy động tinh thần khởi nghiệp trước. Vừa làm vừa thử nghiệm, ban đầu Đạt tổ chức các chương trình có khách mời nói về khởi nghiệp đều đặn hằng tuần trong suốt cả năm 2013. Thời gian đầu hoạt động, Đạt cho biết, “việc gì mình cũng dính vào một chút” từ việc lên kế hoạch các chương trình cho đến những công việc hậu cần như sắp xếp, kê bàn ghế. Thiếu kinh phí, quy mô nhỏ, có chương trình chỉ có từ 6 - 10 người tham gia, mọi người cho là không bõ công, Đạt vẫn kiên quyết làm.

Bước ngoặt đến khi họ lên kế hoạch tổ chức hội chợ khởi nghiệp (HATCH! Fair) năm 2013 và phải kêu gọi được khoảng 100 triệu đồng thì mới đủ kinh phí. Đạt và các thành viên trong nhóm nhiều đêm làm việc không ngủ, chạy vạy, gọi điện để huy động tài trợ. “Khi đó nhà ai có gì dùng được thì mình huy động mang tới hết từ ổ điện, ghế,” Đạt kế. Gom góp từng khoản tiền, vật dụng song một tuần trước khi sự kiện diễn ra vẫn thiếu kinh phí. Trong tình cảnh đó, Đạt phát huy khả năng đàm phán khi “nói khó” đơn vị tổ chức sự kiện giảm giá từ 50 triệu xuống còn 20 triệu đồng. “Mình thuyết phục đơn vị tổ chức sự kiện rằng HATCH! Fair sẽ có nhiều công ty khởi nghiệp tham gia và khi đó tên tuổi của họ sẽ được biết đến nhiều hơn. Cứ hứa trước vậy thôi nhưng chưa biết thế nào. May mắn là người ta cũng hiểu và tạo điều kiện, ” Đạt cười.

Cuối cùng, triển lãm khởi nghiệp 2013 do họ tổ chức  quy tụ được 16 công ty khởi nghiệp và gần 1.000 người tham dự. Sau chương trình đó, vị thế của HATCH! thoát khỏi cái bóng của một câu lạc bộ sinh viên như mọi người vẫn nghĩ. “HATCH! là một chương trình hỗ trợ khởi nghiệp. Dù những người điều hành là sinh viên nhưng chúng tôi thực sự nghiêm túc với những gì mình muốn làm,” Đạt khẳng định.

Tiếng vang của hội chợ khởi nghiệp tạo tiền đề cho nhóm của Đạt tổ chức các sự kiện tiếp nối với quy mô bài bản hơn. Trong ba năm qua, HATCH! tổ chức hơn 150 sự kiện gồm các buổi chia sẻ, giao lưu, các khoá học và cuộc thi khởi nghiệp. Kết thúc HATCH! Fair 2015, sự kiện quy tụ hơn 50 công ty khởi nghiệp và số người tham dự lên đến hàng nghìn, Đạt tình cờ gặp lại Tomaso Andreatta. “Thật ấn tượng,” ông Andreatta nói.

HATCH! ra đời đúng lúc môi trường khởi nghiệp của Việt Nam chuyển mình theo hướng tích cực. Một số các chương trình hỗ trợ khởi nghiệp hay quỹ đầu tư như viện khởi nghiệp Topica (TFI), 5Desire, Vietnam Silicon Valley (VSV) hay các vườn ươm tư nhân của FPT, Vatgia... lần lượt ra đời và đi vào hoạt động. Ra đời trước HATCH! một năm là Mạng lưới khởi nghiệp trẻ Việt Nam (VYE) với đội ngũ sáng lập là những du học sinh với ý tưởng tổ chức các hoạt động kết nối để trang bị kiến thức và kỹ năng cho cộng đồng khởi nghiệp tại Việt Nam. Nguyễn Thái Đông Hương, người đồng sáng lập VYE khi 19 tuổi và đang là sinh viên năm thứ nhất của đại học Stanford chia sẻ: “Khởi nghiệp là một cái gì đó rất mới mẻ ở Việt Nam nên tôi nghĩ tinh thần doanh nhân có thể thúc đẩy giới trẻ Việt Nam nỗ lực hơn và tạo ra nhiều giá trị. Tôi nhận thấy tinh thần khởi nghiệp rất mạnh mẽ ở Stanford và mong muốn mang một tinh thần như vậy đến các bạn trẻ Việt Nam.”

“VYE làm rất tốt với cộng đồng sinh viên và du học sinh và các sự kiện của VYE được thực hiện trơn tru và đầy nhiệt huyết. Còn với HATCH!, họ biết huy động rất tốt nguồn lực hỗ trợ từ các tổ chức phi chính phủ và các cố vấn nước ngoài để tổ chức nhiều hoạt động hữu ích cho cộng đồng: hội thảo khởi nghiệp, co-working space (không gian làm việc chung), kết nối đầu tư ươm mầm và hỗ trợ các dự án doanh nghiệp xã hội,” Trần Mạnh Công, giám đốc của TFI nhận xét.

Năm 2014, HATCH! bắt tay xây dựng vườn ươm đúng theo tầm nhìn ban đầu. Họ vẫn tập trung vào các dự án khởi nghiệp mang yếu tố công nghệ, lĩnh vực được đông người trẻ chọn để khởi nghiệp nhất, nhưng ưu tiên các dự án về nông nghiệp và giáo dục. “Đó là hai mảng quan trọng mà chúng tôi thấy có nhiều vấn đề nhất. HATCH! muốn làm một cái gì đấy để góp phần thay đổi nền nông nghiệp và giáo dục của Việt Nam,” Đạt nói. Trong ba dự án được chọn để ươm tạo trong năm 2014, có hai dự án khởi nghiệp thuộc lĩnh vực nông nghiệp, còn lại là lĩnh vực giáo dục. Kết quả ban đầu, theo Đạt tự nhìn nhận, vẫn còn khiêm tốn khi chỉ một trong ba dự án hoạt động khả quan và chuẩn bị gọi vốn đầu tư.

Ông Csaba Bundik, phó chủ tịch hiệp hội Doanh nghiệp Trung và Đông Âu tại Việt Nam nhận xét, bản thân HATCH! hoạt động đúng theo logic của một công ty khởi nghiệp, đó là thấy sai lầm ở đâu thì khắc phục ở đấy. Ngoài ra, tính cách và thế mạnh của các đồng sáng lập viên bổ khuyết cho nhau rất tốt. “Phạm Quốc Đạt là nhạc trưởng, nguồn sáng tạo và là tiếng nói của HATCH! trong khi Vũ Ánh Ngọc (đồng sáng lập) chịu trách nhiệm các hoạt động hỗ trợ về vận hành và kế toán. Sự tận tâm của họ đã truyền cảm hứng cho các nhân viên và tình nguyện viên của HATCH!”

Phạm Quốc Đạt có dáng người nhỏ nhắn, nhanh nhẹn, cách ăn nói khéo léo và suy nghĩ già dặn hơn so với độ tuổi 25 của mình. Trước khi sáng lập HATCH!, Đạt lập công ty Alpine Creative (sau đổi tên thành ABLINK Communication Agency), chuyên thực hiện các dự án thiết kế xây dựng thương hiệu cho các công ty nhỏ và vừa tại Việt Nam. Nhờ vậy, anh tạo được mạng lưới quan hệ khá rộng rãi, hữu ích cho chương trình HATCH! sau này.

Điểm mạnh của HATCH! mà không nhiều các chương trình hỗ trợ khởi nghiệp hiện nay có được chính là việc họ xây dựng được quan hệ đối tác với rất nhiều các tổ chức phi chính phủ và bộ ngành trung ương. Chẳng hạn như cuộc thi hackathon Code for Resilience được HATCH! phối hợp tổ chức với bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN & PTNN) năm 2013 hay chương trình Accelerator (tăng tốc) của IPP năm 2015, được tài trợ bởi chính phủ Phần Lan và bộ Khoa học và Công nghệ (KHCN). Khi được hỏi về bí quyết, Đạt trả lời: “Bọn mình tỉ mỉ, trân trọng từng mối quan hệ và cố gắng xây dựng mạng lưới rộng ra theo kiểu bắc cầu.” Như cuộc thi hackathon Code for Resilience, hợp tác tổ chức cùng ngân hàng Thế giới và bộ NN & PTNT, HATCH! kêu gọi được sáu đơn vị hỗ trợ tổ chức, 10 đối tác quốc tế, năm đơn vị hỗ trợ chương trình.

“Sự tự tin cũng như việc luôn chuẩn bị kỹ lưỡng giúp Đạt trở thành một người đàm phán và thương lượng giỏi,” ông Csaba bình luận. Bà Đỗ Thị Tú Anh, tổng thư ký hội Doanh nghiệp trẻ Hà Nội cho biết, Đạt có khả năng dẫn dắt mọi người vào câu chuyện của mình và rất hiệu quả trong việc thuyết phục người khác.

Tháng 6.2015 HATCH! khai trương Tổ 14 - không gian làm việc chung đặt tại tầng tám một cao ốc ở Hà Nội. Đạt kể, ban đầu, một đơn vị đối tác đã đồng ý cung cấp phần lớn vốn đầu tư, HATCH! chỉ phải lo phần thiết kế và chi phí quản lý năm đầu tiên. Tuy nhiên đến tháng 3.2015, đối tác vì lý do bất khả kháng nên rút. Đến lúc này, Đạt quyết định HATCH! sẽ phải tự xoay xở và họ gọi được 80% vốn đầu tư từ quỹ Sáng kiến và Minh bạch Đông Nam Á (SEATTI). Nhanh như cách những người trẻ suy nghĩ và xử lý tình huống, không gian làm việc chung của HATCH! được khai trương sau ba tháng chuẩn bị.

Với 95% các chương trình miễn phí cho người tham dự, HATCH! đang hoạt động như một tổ chức không vì mục tiêu sinh lợi nhuận, tuy vẫn thu phí trong một số sự kiện và chương trình đào tạo. Đạt ước tính HATCH! hiện giờ có thể tự túc khoảng một nửa chi phí hoạt động, trong đó có trả lương cho các thành viên, phần còn lại đến từ tiền xin tài trợ. Trong dài hạn, giám đốc điều hành 25 tuổi muốn HATCH! hoạt động tương tự như một công ty có lợi nhuận nhưng sẽ sử dụng lợi nhuận tái đầu tư vào mảng xây dựng cộng đồng. Đạt cho rằng để trở thành vườn ươm đúng nghĩa, HATCH! cần làm tốt hơn nữa mảng đầu tư kết nối dự án khởi nghiệp với các nhà đầu tư thiên thần. “Đó là mảng còn khuyết và mình sẽ tập trung làm mạnh trong thời gian tới,” Đạt nói.

Hải Bằng —ảnh: Maika Elan