Người con may mắn - ảnh 1

ào một buổi tối hanh mát cuối năm ngoái, 50 ngàn nhân viên và đối tác của Reliance Industries, công ty có giá trị nhất của Ấn Độ, tập trung tại sân vận động cách trung tâm Mumbai 40km để kỷ niệm “Ngày hội gia đình” hằng năm lần thứ 40. Cùng lúc đó 200 ngàn người gọi điện qua video để xem chương trình đang được các ngôi sao dẫn như siêu sao Bollywood Shah Rukh Khan (33,6 triệu người theo dõi trên Twitter), ca sĩ Sonu Nigam (18,8 triệu lượt thích trên Facebook) và diễn viên gạo cội kiêm dẫn người chương trình Ambitabh Bachchan. Sự kiện kéo dài năm giờ đồng hồ khép lại bằng màn pháo hoa rực rỡ và tiệc đồ ăn chay như bánh bao đậu gà, pho mát cay và đậu lăng.

Nhưng ngôi sao thực sự của sự kiện là Mukesh Ambani, chủ tịch 60 tuổi của Reliance, giám đốc điều hành, cổ đông lớn nhất và là người giàu thứ 19 trên thế giới, với tài sản ròng trị giá 40,1 tỉ đô la Mỹ. “Liệu Reliance có thể nằm trong số 20 công ty hàng đầu trên thế giới không?” ông hỏi đám đông, những người đồng loạt giơ đèn lên, biến sân vận động thành biển sóng ánh sáng chuyển động. “Có, chúng  ta có thể! Chúng ta sẽ làm được!”

Tham vọng của Ambani là dễ hiểu trước những gì ông đã đạt được. Reliance là công ty lớn thứ 106 trên thế giới, kiếm được 4,6 tỉ đô la Mỹ lợi nhuận trong năm ngoái với doanh thu 50,9 tỉ đô la Mỹ. Công ty có vị thế lớn trong ngành dầu khí và điều hành một trong những nhà máy lọc dầu lớn nhất trên thế giới. Nó là nhà bán lẻ lớn nhất ở Ấn Độ và có các dự án quan trọng trong lĩnh vực khoa học đời sống, dệt may và viễn thông. Chi nhánh truyền thông Network18 của công ty hợp tác với các thương hiệu phương Tây nổi tiếng như CNBC, CNN, MTV và Nickelodeon (truyền hình), Paramount Pictures (phim ảnh) và Forbes (tạp chí).

Nhưng điều khiến Ambani thực sự phấn khích - và đẩy giá cổ phiếu của Reliance lên cao là khoản đầu tư trị giá 33 tỉ đô la Mỹ của ông vào Jio, dịch vụ băng thông rộng 4G đã thu hút được 160 triệu khách hàng từ khi ra mắt cách đây 18 tháng. Hơn một nửa số người dùng đăng ký trong sáu tháng đầu, khi Reliance khởi đầu dự án bằng việc cung cấp dịch vụ miễn phí. Khách hàng ở lại vì Jio hứa không bao giờ tính phí các cuộc gọi trong nước và giá cước dữ liệu thì siêu rẻ. Tăng trưởng vượt bậc đẩy cổ phiếu của Reliance lên hơn 70% trong năm qua và thêm 16,9 tỉ đô la Mỹ vào tài sản của Ambani. Các nhà phân tích gọi đó là “hiệu ứng Jio.”

Nhưng đối với Ambani, Jio không chỉ mang lại 11 con số vào tài sản ròng của mình. Ông tin rằng ngành công nghiệp đang khởi đầu cuộc cách mạng số liệu ở tiểu lục địa để giúp giải quyết một số vấn đề khó giải quyết của Ấn Độ trong các lĩnh vực như nông nghiệp, giáo dục và chăm sóc sức khỏe.

“Jio có phải là công ty đầu tiên chuyển hóa cả một quốc gia trong từng lĩnh vực?” Ambani tiếp tục nói, kích thích đám đông. “Có, chúng ta có thể! Và, chúng ta sẽ làm được!”

Hoặc đôi khi ông nói ngắn hơn, “Dữ liệu là dầu mỏ mới.”

MUKESH AMBANI có lẽ được biết đến nhiều nhất ở bên ngoài Ấn Độ là người xây dựng tư dinh đắt nhất thế giới, cung điện trên cao 27 tầng lẩn khuất ở Nam Mumbai và tốn khoảng một tỉ đô la Mỹ. Ông sống ở đó với vợ, bà Nita, thành viên của ủy ban Olympic Quốc tế và chủ tịch của một trong những giải bóng đá hàng đầu Ấn Độ. Ông thường tiếp đón những người nổi tiếng trong thể thao, thời trang và giải trí. “Tôi chỉ có một căn nhà,” ông nói vẻ phòng thủ, “không phải 30-40 căn khắp thế giới như những người khác.”

Nhưng ở Ấn Độ, Ambani cũng nổi tiếng vì hận thù cả thập kỷ với người em trai, Anil, 58 tuổi, người không được mời tham dự Ngày hội gia đình của Reliance hồi tháng 12.

Cha của họ, Dhirubhai Ambani, là con một giáo viên nghèo và lớn lên trong ngôi làng xa xôi gần Porbandar, quê hương của Mahatma Gandhi. Dhirubhai bỏ học trung học để giúp đỡ gia đình. Ông làm việc trong bảy năm tại trạm xăng ở Yemen - nơi Mukesh ra đời năm 1957 - trước khi trở về Ấn Độ để lập doanh nghiệp kinh doanh gia vị với các anh em của ông từ văn phòng rộng khoảng 150 m2 ở Mumbai. Sau đó vào năm 1960, anh em họ mở rộng sang kinh doanh sợi và bắt đầu nhập khẩu loại vải mới lạ, polyester.

Người con may mắn - ảnh 2

Năm 1966, “Hoàng tử Polyester” xây dựng nhà máy dệt tổng hợp đầu tiên ở bang Gujarat của Ấn Độ. Doanh nhân này vẫn kiên cường trước nạn quan liêu và tham nhũng hoành hành trong nước cho đến năm 1977, khi các ngân hàng quốc doanh của Ấn Độ từ chối tiếp tục hỗ trợ, ông đưa Reliance ra đại chúng. Thương vụ IPO nhắm tới tầng lớp trung lưu Ấn Độ và bị quá tải. 58 ngàn người Ấn Độ chủ yếu là dân vùng ven quyết định đánh cược đã không phải hối tiếc. Trong những năm sau đó, cổ phiếu tăng mạnh, đưa Dhirubhai đến với khối tài sản lên tới 6,6 tỉ đô la Mỹ khi ông mở rộng sang sản xuất hóa dầu, lọc dầu và thăm dò dầu khí.

“Cha tôi biết trước rằng Ấn Độ có sức cạnh tranh toàn cầu và ông luôn nghĩ về quy mô. Điều đó đã trở thành ADN của Reliance,” Ambani nói từ văn phòng cũ đã tồn tại 36 năm của công ty ở khu trung tâm, xung quanh là những bức ảnh của người cha quá cố, trong đó có một bức in 3-D siêu thực.

Năm 1986, khi Dhirubhai bị đột quỵ, Mukesh và Anil nhận nhiều trách nhiệm hơn. Hai anh em rất gần gũi. Họ làm việc cùng nhau trong ngày, và gia đình họ sống chung trên những tầng khác nhau của một tòa nhà 14 tầng của gia đình. Đến thời điểm Dhirubhai qua đời năm 2002 ở tuổi 69 sau cú đột quỵ thứ hai, Reliance là doanh nghiệp gia đình lớn nhất của Ấn Độ và rõ ràng là có tầm ảnh hưởng nhất.

Trước khi qua đời, Dhirubhai rất quan tâm đến việc đưa ra dịch vụ điện thoại di động cho số đông, trong đó cung cấp các cuộc gọi thoại với giá thấp hơn bưu thiếp. Vào thời điểm đó điện thoại di động là đồ chơi của người giàu với mức phí hằng tháng đắt đỏ. Lấy cảm hứng từ giấc mơ của cha mình, anh em họ bước vào lĩnh vực di động.

“Có những người liều hơn người khác,” Mukesh nói. “Nếu không chấp nhận rủi ro, cuộc sống còn gì vui.”

Reliance bắt đầu dịch vụ viễn thông giảm giá năm 2002, làm thị trường rung chuyển và giảm cước di động từ 32 xu/phút xuống còn 2 xu. Nhưng đằng sau thành công đó, một cuộc chiến tồi tệ xảy ra khi hai anh em bắt đầu tranh giành kiểm soát công ty.

Dhirubhai qua đời đột ngột không để lại di chúc, nhưng theo sự ngầm hiểu trong gia đình - ít nhất là như Mukesh thấy - ai là chủ tịch của Reliance (chính là ông) sẽ có toàn quyền quản lý. Anil, phó chủ tịch, không đồng ý và đòi quyền lợi. Mukesh cảm thấy ông đã làm tất cả những công việc hậu trường đằng sau việc xây dựng các nhà máy lớn và cơ sở lọc dầu. Ông cũng được cho là gần gũi hơn với cha mình, người ban đầu rất giận dữ khi Anil quyết định kết hôn với một ngôi sao Bollywood ông cho là không phù hợp. (Vợ của Mukesh là do cha ông chọn.) Anil, người có tài ăn nói và hướng ngoại hơn anh trai, chịu trách nhiệm quản lý tài chính và là bộ mặt của Reliance đối với các chủ ngân hàng, nhà đầu tư và nhà báo. Ông gần gũi với mẹ hơn.

Sau những tranh cãi kéo dài, cộng thêm việc vợ của họ cũng không ưa nhau, mẹ của họ, Kokilaben, đưa ra giải pháp hòa bình, và đế chế gia đình phân chia vào năm 2005. Mukesh được giữ phần lớn nhất, Reliance Industries, công ty dầu khí tiêu biểu; Anil sở hữu các doanh nghiệp mới hơn như viễn thông, dịch vụ tài chính và phát điện.

Sự phân tách tạo ra cú hích lớn tạm thời cho tài sản đại chúng của hai anh em. Đến năm 2008, tổng tài sản của hai anh em là 85 tỉ đô la Mỹ. Mukesh là người giàu nhất thế giới với tài sản là 43 tỉ đô la Mỹ. Anil đứng vị trí thứ sáu với 42 tỉ đô la Mỹ; tài sản lớn nhất của ông là 65% cổ phần trong công ty viễn thông, khi đó trị giá 20 tỉ đô la Mỹ.

Cuộc khủng hoảng tài chính gây tác hại nặng nề. Người ta sớm biết rõ chuyện hai anh em làm lành chỉ là trên giấy. Khi Anil tìm cách hợp nhất công ty viễn thông của ông với MTN của Nam Phi trong năm 2008, Mukesh cố tình trì hoãn thỏa thuận này, với lý do là thỏa thuận gia đình cho ông quyền quyết định từ chối đầu tiên trong bất kỳ vụ bán cổ phần nào của công ty viễn thông. Năm 2009, cổ phiếu của các công ty của Anil lao dốc, cuốn đi gần 32 tỉ đô la Mỹ trong  tài sản của ông. Một năm sau, sau một cuộc đối đầu pháp lý, hai anh em chấm dứt thỏa thuận không cạnh tranh.

Bỗng nhiên con đường trở nên rõ ràng với Mukesh là trở lại với viễn thông.

Người con may mắn - ảnh 3

MUKESH KHỞI ĐẦU KHIÊM TỐN - và âm thầm - bằng việc mua lại một công ty nhỏ năm 2010 có giấy phép cung cấp duy nhất Internet băng thông rộng. Nhưng Ambani biết “đàm thoại” thực sự chỉ là một loại dữ liệu khác và các quy tắc cuối cùng sẽ phải thay đổi. Khi chúng thay đổi vào năm 2013, Mukesh đã sẵn sàng.

Ông bắt đầu ráo riết xây dựng, khai thác chuyên môn xây dựng, quản lý và thi hành để nhanh chóng tạo ra mạng lưới toàn quốc sẽ đạt con số 260 ngàn trạm thu phát (một số đi thuê) và khoảng 300km cáp quang. Ông làm việc với các hãng khổng lồ về thiết bị điện tử Qualcomm và Spreadtrum để thiết kế các thiết bị cầm tay 4G giá rẻ, một bước tiến lớn của thị trường khi đó phần lớn là 2G, bán chúng với khoản đặt cọc có hoàn trả là 22 đô la Mỹ. Tổng cộng, Reliance chi 33 tỉ đô la Mỹ vào dự án này tính đến nay, đầu tư vào đó bằng vay nợ (bảy tỉ đô la Mỹ), vốn cổ phần (17 tỉ đô la Mỹ), cộng với các khoản trả chậm và tín dụng nhà cung cấp (chín tỉ đô la Mỹ).

Jio rẻ và nhanh không tưởng, và có lẽ là ấn tượng nhất xét trên quy mô Ấn Độ, gần như ở đâu cũng có, sử dụng được trên 95% đất nước. Các đối thủ khác hiện phải vật lộn để duy trì hoạt động kinh doanh. Telenor và Tata Group đều đã bán hoạt động không dây của họ cho công ty Bharti Airtel của ông trùm viễn thông Sunil Mittal, dự án liên doanh với Singtel của Singapore. Các đối thủ một thời là Vodafone India và Idea Cellular, thuộc sở hữu của tỉ phú Kumar Birla, đã đồng ý hợp nhất để chống chọi. Và Mukesh, trước sự mất mặt của người em trai, đã mua phần còn lại của công ty viễn thông đang nợ nần của Anil với giá trị ước tính khoảng ba tỉ đô la Mỹ. Nó từng có giá trị 43 tỉ đô la Mỹ.

“Đó đơn thuần là quyết định kinh doanh,” Mukesh nói. “Nó có lợi cho chúng tôi, và chúng tôi sẽ tận dụng nó.”

Nhờ Jio, lưu lượng dữ liệu di động hằng năm của Ấn Độ tăng lên hơn 15 tỉ GB từ hơn 1 tỉ GB cách đó một năm. Trong tiêu dùng dữ liệu, Ấn Độ hiện xếp hạng trên Trung Quốc và Mỹ. Jio cung cấp nhiều dữ liệu di động hơn Sprint, Verizon và AT&T cộng lại.

Ambani có tầm nhìn xa về việc thông tin đó có thể thay đổi đất nước và đưa nó thoát khỏi đói nghèo ra sao. Ông trích dẫn ví dụ về nền nông nghiệp Ấn Độ, đình trệ do năng suất và chất lượng thấp. “Tôi coi những yếu kém đó là cơ hội,” Ambani nói. Jio đã phát triển nền tảng cho 120 triệu nông dân Ấn Độ, phần lớn họ có đất nông nghiệp nhỏ, cung cấp thông tin kỹ thuật về gieo hạt và thu hoạch cùng giá thị trường theo thời gian thực và cách tiếp cận các chuyên gia nông nghiệp hàng đầu.

Ambani cũng nhìn thấy vai trò của Jio trong việc thay đổi nền giáo dục Ấn Độ. Trong vòng một năm, ông hi vọng, Jio sẽ kết nối 35 triệu sinh viên theo học tại các trường đại học của Ấn Độ. Đồng thời, ông muốn Jio tới được những nơi xa xôi nhất của đất nước, vào tận những ngôi làng nhỏ nhất.

Tất nhiên, đây chỉ là mộng hão nếu Jio không tìm ra cách kiếm tiền. Nhờ hoạt động kế toán siết chặt, trong quý I.2017, công ty thu được lợi nhuận nhỏ (78 triệu đô la Mỹ trên doanh thu 1,1 tỉ đô la Mỹ). Tuy nhiên, thế mạnh cốt lõi của Jio - giá rẻ - không đem lại hiệu quả tài chính.

Để thành công, Jio cần có thêm nhiều thuê bao đăng ký và sau đó khiến họ tiêu thụ thật nhiều dữ liệu thông qua các ứng dụng như Jio Cinema (6.000 bộ phim) và Jio Music (16 triệu bài hát). Một khi họ đã thành quen, Jio sẽ phải tăng giá dữ liệu mà không mất đi quá nhiều khách hàng. Cước phí hiện tại không bền vững.

Ambani có vẻ bình thản trước các con số và sẵn sàng đầu tư dài hạn. Ông đang truyền dạy ba người con đứng ra gánh vác công ty và ngày càng thư thái với tầm nhìn Reliance từ gần 12 ngàn mét. “Gần đây tôi theo quan điểm điều hành nhưng không can thiệp,” ông nói, ý là vẫn tham gia HĐQT nhưng không tham gia điều hành. Thương vụ IPO vẫn còn ở trước mắt, nhưng hiện tại ông đang gặt hái thành công trong việc cung cấp cho hàng triệu người dân Ấn Độ quyền truy cập Internet tốc độ cao cùng tất cả các cơ hội đi kèm.

“Đây là một cuộc đua,” ông nói, “trong đó Ấn Độ đang chạy thi với phần còn lại của thế giới.”

Người con may mắn - ảnh 4