Honestbee, công ty khởi nghiệp chuyên về giao hàng tạp phẩm có tham vọng vươn ra khu vực, là hũ mật tiềm năng của Joel Sng.
Bản năng thụ phấn  - ảnh 1

CEO kiêm sáng lập của honestbee, Joel Sng, người Singapore, 33 tuổi.

Khi Henry Ho, nhân viên giao nhận của honestbee, cầm chiếc giỏ chuẩn bị mua hàng tại một siêu thị ở ngoại ô Singapore, đồng hồ bắt đầu điểm. Trong năm phút tiếp theo, vị cựu huấn luyện viên thể thao doanh nghiệp 47 tuổi này nhặt hai bịch tã trẻ em, một lọ dầu gội và phấn rôm. Ông tính tiền, rồi cho đồ vào thùng giấy để giao đến nhà khách hàng gần đó.

1.200 nhân viên như ông Ho của honestbee, công ty 8 tháng tuổi, len lỏi ở các siêu thị và giao hàng trên khắp đảo quốc Singapore, gần đây là Đài Bắc (Đài Loan), Hong Kong và cả thị trấn đầy tuyết Niseko ở Hokkaido – một thị trường thử nghiệm của honestbee trước khi bành trướng tới Tokyo (Nhật Bản). Họ được gọi là “bees” (những chú ong), bay lượn để giúp công ty hoàn thành những đơn giao hàng trong vòng một giờ đồng hồ. Ứng dụng di động của honestbee, nơi đã có đầu tư từ thung lũng Silicon, kết nối với những siêu thị như FairPrice và Cold Storage ở Singapore, cũng như city’super và Marks & Spencer ở Hong Kong. Thông thường, những đơn hàng nhỏ sẽ có phí, song honestbee chủ yếu thu lời từ lợi nhuận của những đối tác bán hàng của họ.

Trước kỷ niệm sinh nhật lần đầu tiên honestbee, nơi hoạt động theo mô hình “kỳ lân” Instacart Mỹ, công ty sẽ mở rộng sang Kuala Lumpur, Manila, Jakarta, Bangkok và Tokyo. “Chúng tôi sẽ trở thành chuỗi cửa hàng tạp hóa trực tuyến lớn nhất châu Á trong 18 tháng tới. Đó là mục tiêu, kế hoạch. Và tôi sẽ đạt được,” CEO kiêm sáng lập của honestbee, Joel Sng, người Singapore, 33 tuổi, nói tại trụ sở ở Singapore.

Bản năng thụ phấn  - ảnh 2

“Bầy ong” có mặt tại thị trấn trượt tuyết Niseko - thị trường thử nghiệm trước khi ra mắt tại Tokyo.

Ý tưởng của anh không mới, và tham vọng của anh tỏ ra quá viển vông ngay cả khi công ty có doanh thu dự kiến trong năm tài khóa đầu tiên hơn 50 triệu đô la Mỹ. Điều khiến cho giới công nghệ quan tâm (hơn cả 15 triệu đô la Mỹ vốn họ gọi được từ bên ngoài) là các quan hệ của Sng. Chàng trai tốt nghiệp Harvard gọi được đầu tư sớm và dường như có quan hệ mật thiết với túi tiền của giới nhà giàu công nghệ. Anh thành lập honestbee cùng Isaac Tay và Jonathan Low vào tháng 7. Bộ ba từng làm việc cùng nhau một thời gian ngắn trong dự án phi lợi nhuận của Sng, cung cấp dịch vụ “LinkedIn cho người làm việc trình độ sơ cấp hoặc bán thời gian.”

Họ đã chọn lĩnh vực có cạnh tranh cao để kiếm tiền. Tại Singapore, đối thủ bốn năm tuổi Redmart, nơi có đầu tư 60 triệu đô la Mỹ từ những người như đồng sáng lập Facebook Eduardo Saverin, đồng sáng lập Skype Toivo Annus và hãng trò chơi Garena. Khác biệt then chốt là Redmart hầu như sở hữu kho hàng của riêng họ. Ở cấp vùng, đối thủ theo sát honestbee là HappyFresh, công ty khởi nghiệp Indonesia vừa gọi được 12 triệu đô la Mỹ vào tháng 9.2015 từ những nhà đầu tư như Temasek Holdings và 500 Startups. HappyFresh ra mắt trước honestbee bốn tháng và còn hoạt động tại nhiều nơi khác ở Đông Nam Á. Nhưng công ty của Sng lại đang mở rộng nhanh nhất, đến những nơi mà anh cho biết người tiêu dùng “đủ khó tính” và “thiếu thời gian.”

Cris Tran, tư vấn viên về kỹ thuật số tại Frost & Sullivan ở Johor Bahru (Malaysia), nhận định “hiện tại không có doanh nghiệp nào đang dẫn đầu thị trường, song nếu honestbee đẩy nhanh tốc độ, làm đúng, và có đủ tài chính, họ có thể đạt được mục tiêu của mình.” Giới phân tích dự báo thị trường tạp hóa trực tuyến ở Đông Nam Á sẽ tăng trưởng, cho dù văn hóa nơi đây khó chấp nhận chuyện nhờ người khác đi mua hàng tươi sống, và Tran cho biết thị trường có thể đạt 20 tỉ đô la Mỹ doanh thu vào năm 2020.

Vòng gọi vốn tháng 10.2015 của honestbee có đồng sáng lập YouTube Steve Chen, Pejman Mar Ventures và cựu CFO Facebook Gideon Yu và do Formation Group dẫn đầu. Formation Group là công ty của Brian Koo, cháu trai nhà sáng lập hãng khổng lồ công nghệ LG của Hàn Quốc, sau khi anh chia tay các nhà đồng sáng lập tại quỹ chuyên đầu tư cho công nghệ Formation 8, nơi được biết đến nhiều nhất vì đầu tư cho Oculus VR. Oculus sau này được Facebook mua lại với giá 2 tỉ đô la Mỹ. Sng là tư vấn tại Formation Group.

Chen, nhà đầu tư người Mỹ gốc Đài Loan, thường trú tại thung lũng Silicon, cho biết anh không thường đầu tư ra ngoài nước Mỹ. Song anh rất ấn tượng khi nghe về ý tưởng khởi nghiệp giống Instacart ở châu Á tại một bữa tối của Formation. Anh dùng Instacart ba lần mỗi tuần. Chen nói: “Vợ tôi dùng ứng dụng này, và tôi nghĩ đó luôn là phép đo tốt… Nghĩa là dịch vụ mở rộng vượt ra ngoài khuôn khổ mà giới kỹ sư lập trình hình dung.”

Bên cạnh đó, anh cũng đặt cược vào Sng, người cũng là chủ tịch Sun Group Capital, công ty mẹ thuộc sở hữu gia đình có bất động sản và tài sản liên quan đến công nghệ tại Trung Quốc, Mỹ và Đông Nam Á. “Tôi cá với các bạn là bất cứ ai tạo ra một dịch vụ như thế đều sẽ thành công, nhưng họ cần phải có mối quan hệ thực tế, và đó là ấn tượng Joel để lại nơi tôi khi anh ấy miêu tả những gì muốn làm,” Chen nói.

Khoa học dữ liệu cũng sẽ là chìa khóa cho honestbee. Trong chuyến tham quan văn phòng công ty, nơi có phòng chơi game Razer (Sng là nhà đầu tư sớm vào công ty “kỳ lân” của Singapore này), và nhiều trò chơi công nghệ khác, Sng chỉ vào tấm bản đồ cắm mốc của Singapore. “Chúng tôi đánh giá mật độ dân số, sự thuận tiện đi lại, và chúng tôi hoạt động ở những trung tâm khác nhau,” anh nói. Công ty của anh cũng có thể nhận diện được những khu dân cư “nóng” dựa vào số liệu nhân khẩu học và các dự báo xu hướng. “Dữ liệu chỉ để “đắp chiếu” thì vô ích, nhưng những xu hướng mà dữ liệu dự báo mới là điều quan trọng.”

Phần lớn trong số 150 nhân viên của honestbee đều ở Singapore, và họ ngồi thành nhóm tùy vào chức năng trong không gian mở, với sự hỗ trợ của một trong năm nhà khoa học dữ liệu của công ty. Sng nói anh ngồi bất cứ đâu anh được cần đến nhất. “Joel biết cuối cùng người thắng cuộc sẽ là người có công nghệ tốt nhất và hậu cần thông minh nhất, nên chúng tôi luôn cố gắng giúp họ thuê nhà khoa học dữ liệu, kỹ sư… từ thung lũng Silicon,” Koo của Formation Group cho biết. Koo biết Sng năm năm trước qua một người bạn chung. Khi còn nhỏ, Koo sống ở Singapore, nơi cha anh, sau này là giám đốc của LS Group,thường trú.

Là mô hình ít sở hữu, honestbee có khả năng quy mô hóa khi họ bắt đầu mở rộng hoạt động ra nhiều khu vực. Nhưng nhân viên công ty phải di chuyển nhanh. Trong những tuần ra mắt, chiến dịch tiếp thị tốt đã đem lại cho họ 400 đơn hàng trong vòng một giờ. “Chúng tôi không nhận ra thị trường lớn đến mức nào, và chúng tôi tá hỏa,  cơ bản là do đơn hàng quá nhiều và toàn bộ công ty phải tập trung vào dịch vụ khách hàng để đáp ứng nhu cầu đột biến đó,” Sng nhớ lại.

Công ty cũng cần nhiều nhân lực ở mảng bán hàng. “Chào hàng một số đối tác rất khó khăn,” Sng thừa nhận. “Rất nhiều công ty truyền thống ngần ngại trước công nghệ. Họ sợ những ý tưởng mới vì lo sợ mình sẽ bị thay thế.” Điều này có thể xảy ra, nếu lấy Uber làm ví dụ.

“Chúng tôi cứ kiên trì gặp họ,” Sng nói. “Giờ đây, các đối tác yêu thích chúng tôi vì chúng tôi có thể giúp họ tăng doanh thu,” cũng như chia sẻ dữ liệu.

Sng cho biết thành lập honestbee thu hút anh vì nó giúp cho những ai đang tìm kiếm việc hợp tác cùng nhau. Khi tình hình tài chính của gia đình xấu đi sau khi cha anh, người từng làm chủ doanh nghiệp sản xuất mực in, bị đột quỵ vào năm 2006, anh phải nghỉ học ở Harvard “vì chúng tôi không còn tiền đóng học phí.”

Tại Singapore, Sng “gọi điện không hẹn trước và gửi e-mail đến hàng trăm công ty” để tìm cơ hội thực tập hoặc công việc bán thời gian. Cuối cùng anh cũng tìm được cơ hội với hãng đầu tư Rothschild của Anh. “Phép màu xảy ra vào cuối năm đó, khi trưởng phòng trao cho tôi khoản tiền thưởng rất hậu hĩnh, thoải mái cho tôi đóng học phí còn lại của năm,” anh nhớ lại.

Sau khi tốt nghiệp, Sng kiếm được việc ngân hàng tại Hong Kong, nơi anh học được “tất cả về mánh lới kinh doanh.” Trong thời gian này, anh giải quyết được vấn đề tài chính của gia đình và đầu tư lại vào bất động sản. Năm 2011, anh trở về Singapore và bắt đầu tìm hiểu các dự án đầu tư công nghệ. Anh mua được “những cổ phần tí hon” trong những công ty như Airbnb, Uber, Palantir và Xiaomi khi “bạn của bạn anh” đang cùng thực hiện các thương vụ đó. Anh cũng đầu tư được vào Facebook trước khi công ty này lên sàn lần đầu tiên.

Sng chia sẻ “không phải ai cũng nhảy kịp lên đoàn tàu đang chạy nhanh,” nhưng theo cách của mình, honestbee vận hành “để giúp thế giới cân bằng hơn.” Một “chú ong” bận rộn có thể kiếm được gần 850 đô la Mỹ/tuần. “Chúng tôi sắp xếp các ca làm việc hai giờ, bốn giờ, tùy bạn chọn khung giờ phù hợp vì những bà mẹ ở nhà có thể không thể cam kết làm đến tám tiếng, vì bà ngoại hay bà nội có thể muốn dành thời gian cho bạn bè,” anh nói. “Sứ mệnh của chúng tôi là đưa công ty hoạt động bền vững và có lãi để làm lợi cho tất cả những bên liên quan.”

Jessica Tan ­—ảnh: Munshi Ahmed