Mức lương lao động phổ thông ở Mỹ đã rơi xuống gần ngang Trung Quốc - ảnh 1

Nhân viên đóng gói và chuyển các món đồ được khách hàng đặt trong kho hàng của Amazon ở Romeoville, Illinois (Mỹ). Một kho hàng rộng hơn nhiều được mở ở Massachusetts mùa hè này với mức lương trả cho nhân viên rất thấp. (Ảnh: Scott Olson / Forbes Magazine)

Kho hàng mới của Amazon rộng hơn 11 ha nằm ở thành phố Fall River, bang Massachusetts của Mỹ. Thành phố này từng là một thành phố công xưởng, nơi hầu hết người di cư từ Bồ Đào Nha, Pháp, Lebanon may những bộ quần áo và màn cửa để bán tại cửa hàng Macy's và Woolworth's, hai ông lớn trong ngành bán lẻ mà chủ sở hữu là những người giàu nhất thời đó.

Trong vòng 50 năm sau đó, Fall River đã bùng nổ trở thành trung tâm cung cấp lao động giá rẻ cho New York, rồi dần chìm vào lãng quên. Thu nhập trung bình của người dân thành phố này chỉ vào khoảng 35.000 USD một năm, dưới mức trung bình của nước Mỹ và thấp hơn nhiều so với thu nhập bình quân của bang Massachusetts.

Hàng ngàn việc làm mới tại kho hàng của Amazon được đếm trong báo cáo việc làm tháng 7 của Mỹ - cho thấy tiền lương tại Mỹ đã tăng 2,5% trong năm nay và tỷ lệ thất nghiệp ở mức rất thấp 4,3%. Cựu tổng thống Mỹ Barack Obama thực sự đã cho tổng thống đương nhiệm Donald Trump một khởi đầu thuận lợi.

Quay lại với Fall River, nơi có 19% dân số là người sinh ra ở nước ngoài, cao hơn tỷ lệ trung bình 13% của nước Mỹ, và ít nhất một phần ba trong số họ nằm trong Chương trình hỗ trợ bổ sung dinh dưỡng (SNAP), thường được biết đến với những tờ tem phiếu thực phẩm. Việc tuyển dụng rầm rộ của Amazon ở đây sẽ không làm giảm các tỷ lệ này.

Dù kho hàng của Amazon sẽ giúp thành phố có thêm nguồn thu thuế, nhưng hãng sẽ không khiến cư dân địa phương giàu thêm.

Không phải tất cả công việc của Amazon đều là việc làm thêm. Theo truyền thông địa phương, có khoảng 1.000 nhân viên đang làm việc toàn thời gian, với đầy đủ phúc lợi, chế độ thai sản và đào tạo chuyên môn để giúp thăng tiến lên những chức vụ cao hơn ở Amazon.

Mức lương lao động phổ thông ở Mỹ đã rơi xuống gần ngang Trung Quốc - ảnh 2

Một nhân viên của JD.com đang kéo một xe đựng hàng tại nhà kho ở tỉnh Hà Bắc, Trung Quốc. (Ảnh: Wang Zhao/AFP/Getty Images)

Mức lương thấp nhất cho công việc tại kho hàng của Amazon là 12,75 USD/giờ mà không cần bằng cấp. Với nhân viên kiểm kê cấp dưới có kinh nghiệm về kho bãi, mức lương được trả là 14,70 USD/giờ và yêu cầu phải có bằng cử nhân. Các nhân viên quản lý là những người hưởng lương toàn thời gian và lương có thể hơn 6 con số, một mức khá lớn ở miền Nam Massachusetts.

Một số công việc chỉ là tuyển dụng tạm thời. Mô tả công việc ở mức lương 12,75 USD/giờ cho thấy người làm phải có khả năng đứng 10 đến 12 giờ đồng hồ liên tục tại trung tâm hậu cần hoàn thiện, nơi nhiệt độ có khi cao hơn 90°F, hay 32,22°C.

Điều này cũng gần giống những năm 1920: một nhà bán lẻ có tầm ảnh hưởng, trong trường hợp này là Jess Bezos - ông chủ Amazon, đã tìm thấy một nguồn lao động có tay nghề thấp đang cần tiền. Nếu bạn có thể dạy họ cách khâu viền mép chiếc quần, bạn cũng có thể dạy họ cách vận hành xe nâng hàng và nhập số liệu vào máy tính.

Nhưng nhìn một cách khác, đó không phải là cách ngành công nghiệp mở rộng ngày nay. Vì các công việc mà Amazon tuyển dụng chỉ là một phần việc làm hiện tai, không phải là dấu hiệu cho thấy thời kỳ bùng nổ ở thành phố này, nơi các hãng thời trang như Anderson Little trước đây từng làm ra những chiếc vest 3 mảnh (three-piece suits) cho các cư dân đô thị Manhattan. Những người làm việc ở Amazon không đạt được mức thu nhập trung bình ở một trong những thành phố nghèo nhất Massachusetts. Công việc này cũng không khác nhiều so với công việc bán lẻ điển hình, trong khi các trung tâm mua sắm phổ biến ở Mỹ giờ lại đang dần bị thay thế bởi thương mại điện tử.

Một công việc 30 giờ mỗi tuần với mức lương 15 USD/giờ đem về thu nhập 450 USD/tuần, hay 1.800 USD/tháng. Con số này tính ra chưa tới 22.000 USD/năm. Nếu làm 40 giờ, các nhân viên kho hàng toàn thời gian của Amazon, không phải là nhân viên cấp quản lý, có thể hưởng thu nhập trước thuế là 28.800 USD/năm.

Fall River nằm cạnh bang Rhode Island, nơi mà mỗi gia đình ba người mà cha mẹ thu nhập 13 USD/giờ sẽ được nhận tem phiếu thực phẩm.

Giống như bất kỳ hoạt động bán lẻ nào khác, nhân viên Amazon có thể đến từ các hộ gia đình có thu nhập kép, hay họ là những người trẻ và độc thân, hoặc chỉ mới bắt đầu hoặc khá bận bịu với cuộc sống lứa đôi. Mức lương mà Amazon trả cho việc làm ở kho hàng cao hơn 30% so với mức lương khởi điểm tại các trung tâm mua sắm địa phương.

Với những công nhân có mức lương thấp nhất tại kho hàng, giả định họ làm việc 30 giờ mỗi tuần thì sẽ được trả khoảng 18.000 USD/năm. Mức thu nhập này cao hơn khoảng 7.200 USD so với mức lương trung bình của công nhân Trung Quốc - nơi người dân có thể sống được với 2.000 USD/năm.

So với mức lương trung bình ở Bắc Kinh - thành phố thuộc hạng giàu có của Trung Quốc, mức lương 14,75 USD/giờ làm việc 30 giờ mỗi tuần ở Amazon có thể kiếm được 442,5 USD/tuần, cao hơn mức lương trung bình 329,53 USD/tuần ở thủ đô của Trung Quốc. Người điều khiển xe nâng hàng ở mức lương 12,75 USD/giờ sẽ kiếm được 382 USD/tuần, không quá cao so với mức lương trung bình ở Bắc Kinh.

Đáng chú ý, giá thuê căn hộ một phòng ngủ ở Fall River ở mức 1.000 USD/tháng, trong khi ở Bắc Kinh vào khoảng 930 USD. Lực lượng lao động ở mỗi thành phố đều đang ở vào thời điểm khó khăn như nhau về giá thuê nhà.

Nhiều người cho rằng một người điều khiển xe nâng hàng làm việc tại các kho hàng của Alibaba kiếm được ít hơn, điều này có thể đúng. Dĩ nhiên là mức thu nhập trung bình của Fall River cao hơn nhiều so với Thượng Hải, thành phố có thu nhập cao nhất Trung Quốc. Các nhân viên dịch vụ chuyên nghiệp như bác sĩ, thậm chí ở các thành phố có thu nhập thấp như Fall River, kiếm được nhiều hơn so với các đồng nghiệp ở Trung Quốc.

Thu nhập trung bình hàng tuần ở Mỹ đã tăng lên mức 15 USD kể từ năm 2008 trong điều kiện giá trị đô la cố định (constant dollar), theo cục thống kê lao động Mỹ (BLS). Constant dollar đo lường lạm phát và chi phí sinh hoạt tăng lên để đánh giá tốt hơn mức độ thay đổi của đồng đô la Mỹ ngày nay so với quá khứ.

Mức lương lao động phổ thông ở Mỹ đã rơi xuống gần ngang Trung Quốc - ảnh 3

Jack Ma, chủ tịch tập đoàn Alibaba - đối thủ của Amazon, là doanh nhân công nghệ giàu nhất Trung Quốc. (Ảnh: Nelson Ching/Bloomberg)

Trong điều kiện giá trị đô la hiện hành (current dollar), tiền lương của Mỹ cuối quý IV.2008 ở mức 727 USD/tuần và tăng lên 863 USD/tuần trong quý II năm nay, theo dữ liệu của BLS.

Giả sử một sinh viên mới tốt nghiệp đại học Massachusetts ở thị trấn Dartmouth lân cận được Amazon thuê ở mức lương tốt nhất, 14,75 USD/giờ và làm việc 30 giờ mỗi tuần, sinh viên này có thu nhập 21.600 USD trước thuế mỗi năm (thấp hơn cả mức lương cho nhân viên mới của hãng thời trang H&M).

Vào năm 2015, mức lương nói trên thuộc diện nghèo đói, trừ khi bạn là người độc thân. Các hộ gia đình có thu nhập thấp nhất ở Mỹ có mức thu nhập 22.800 USD/năm hoặc ít hơn, theo cơ quan điều tra dân số Mỹ.

So sánh những thay đổi về thu nhập hộ gia đình cho thấy, sự bất bình đẳng về thu nhập đã gia tăng từ năm 1999 đến 2015.

Một phần của vấn đề này là do Mỹ đã bị ảnh hưởng bởi cuộc suy thoái kinh tế vào năm 2001 sau khi bong bóng công nghệ thông tin đổ vỡ, và một lần nữa vào năm 2008 sau khi bong bóng bất động sản xì hơi.

Nhưng có một điều đáng lưu ý khác, việc Trung Quốc gia nhập vào Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) đã làm cuộc chơi thay đổi.

Tăng trưởng thu nhập trung bình của Mỹ vẫn tăng nhẹ trong 15 năm qua khi Trung Quốc bước vào WTO, mặc dù tỷ lệ thất nghiệp đã giảm xuống gần một nửa kể từ cuộc đại suy thoái. Thị trường chứng khoán tăng vọt, nhưng người Mỹ lại không mua nhà nghỉ hè và đồng hồ sang trọng IWC.

Thị trường tăng và tỷ lệ thất nghiệp giảm không chuyển hóa vào một mức lương tốt hơn. Hiện tượng tương tự đang xảy ra ở tất cả các nền kinh tế lớn.

"Tác động của toàn cầu hóa và đặc biệt là sự gia nhập của Trung Quốc vào WTO năm 2002 đã làm tăng nguồn cung lao động toàn cầu, nhà kinh tế học Neil MacKinnon tại VTB Capital nói.

"Việc cung cấp quá nhiều lao động của Trung Quốc và dòng hàng hóa Trung Quốc giá rẻ vào nền kinh tế thế giới là điều có lợi cho người tiêu dùng toàn cầu và góp phần chống lại áp lực giảm lạm phát. Mặc dù một số ngân hàng trung tâm cho rằng đây là kết quả của chính sách nhắm vào mục tiêu lạm phát thành công của họ", ông nói.

Hậu quả từ nguồn cung quá lớn của Trung Quốc vẫn còn tiếp tục. Trung Quốc giờ đây đặt ra mức giá lao động toàn cầu trong ngành sản xuất và có thể sớm làm điều tương tự trong lĩnh vực logistics và vận chuyển. Alibaba, đối thủ của Amazon, là nền tảng bán hàng online lớn nhất thế giới. Công ty này đang xây dựng các kho hàng nhiều không thua kém Amazon. Đó là cuộc cạnh tranh trên quy mô toàn cầu của Amazon.

Tác động phụ về mặt chính trị và xã hội của điều này là năng suất thấp hơn, công nhân không có tay nghề và ở một mức độ nào đó, là viễn cảnh suy giảm thu nhập trung bình của lao động, một số nhà phân tích đầu tư nhận định. Trung Quốc phá vỡ thị trường lao động của Mỹ không khác cách Amazon phá vỡ ngành bán lẻ truyền thống. Quá trình này đang diễn ra. Nhưng những gì chúng ta đang nhìn thấy chỉ là mọi thứ đang cân bằng, khi Trung Quốc hưởng lợi nhanh chóng nhờ lao động có tay nghề trung bình trong ngành sản xuất, và giờ đến lượt ngành logistics.

Mức thu nhập chỉ ngang Trung Quốc đối với lao động phổ thông có thể không dẫn tới những động thái phản ứng đối với Trung Quốc. Thay vào đó, sẽ là các phản ứng chính trị chống lại toàn cầu hóa và các tập đoàn sẽ chứng kiến sự gia tăng bất bình đẳng.