Biến bãi sình lầy thành cộng đồng dân cư hiện đại văn minh, đưa internet đến học sinh vùng hẻo lánh, tặng bò cho nông dân nghèo, ba doanh nghiệp: Vingroup, Viettel, Phú Mỹ Hưng...là những câu chuyện về giá trị đa dạng mà doanh nghiệp đem lại khi thực hiện trách nhiệm xã hội.
Trách nhiệm xã hội: Phát triển với cộng đồng - ảnh 1

ảnh: CHOATphotographer/shutterstock.com

Hỗ trợ cộng đồng

Trước năm 2012, với thu nhập dưới mức 400 ngàn đồng/ người/ tháng, gia đình bà Phan Thị Xuân ở thôn Thạch Văn thuộc nhóm các hộ nông dân khó khăn, nghèo nhất ở xã Thạch Văn, huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh. Hiện thời gia đình này vẫn chỉ sở hữu mảnh vườn nhỏ và hai sào ruộng khoán nhưng về cơ bản họ đã thoát nghèo. “Đời sống ngày xưa vất vả lắm. Nhưng khi được tài trợ bò và được tập huấn kỹ thuật chăn nuôi, có thêm việc làm, có thêm thu nhập, kinh tế gia đình tạm ổn định,” bà Xuân kể. Bước ngoặt đưa kinh tế hộ gia đình này đi lên là con bò giống tài trợ từ một tổ chức mạnh thường quân.

Ông Dương Văn Quang, cán bộ ban thực thi “Quỹ con giống” xã Thạch Văn kể, chương trình tặng bò cho hộ nông dân nghèo khó khăn được triển khai tại xã cách đây bốn năm. Bà Xuân là một trong số những nông dân đầu tiên được nhận tài trợ trong đợt đầu. Có bò, ngoài có thêm sức kéo và nguồn phân bón, sau bốn năm con giống đã sinh sản ba lứa bê mà lần gần nhất gia đình bán đi một lứa thu được 11 triệu đồng, khoản tiền tương đương với thu nhập cả một năm trước khi nhận bò. Bớt khó khăn, hai con của bà Xuân đều không phải gián đoạn việc học hành, con nhỏ đang học phổ thông còn con lớn thậm chí đã tốt nghiệp đại học và đang tìm việc làm. “Nếu không có ‘tổ chức’ tặng bò, chưa chắc con tôi đã xong đại học. Tôi rất cám ơn ‘tổ chức’,” bà Xuân cảm động nói. “Tổ chức” là cách người nông dân này mộc mạc gọi quỹ Thiện Tâm thuộc tập đoàn Vingroup, đơn vị trao tặng bò.

Trách nhiệm xã hội: Phát triển với cộng đồng - ảnh 2

Dự án cho vay Bê và Nghé giống của tập đoàn Vingroup.

Ông Quang cho biết quỹ con giống đã góp phần đưa hàng chục hộ gia đình tại xã thoát nghèo. Từ đề xuất của địa phương, những hộ gia đình khó khăn được xem xét nhận con giống làm phương tiện sản xuất. Được tài trợ bò các hộ chỉ cam kết hoàn trả lứa bê đầu tiên khi bò đẻ con. Nếu là bò cái quỹ chuyển giao cho các hộ gia đình nghèo tiếp theo tại địa phương. Nếu là bò đực quỹ đem hóa giá, thu tiền về cấp cho các gia đình nghèo khác mua bò giống.

Vì vậy, hai đợt tặng bò giống năm 2012 và 2014, quỹ tặng 48 con nhưng đến nay số hộ nghèo khó khăn ở xã Thạch Văn được nhận bê giống tăng lên 82 hộ gia đình. “Loại trừ khoảng 4 - 5 hộ vẫn nằm trong diện nghèo còn lại hầu hết các hộ sau khi được tặng bò kinh tế có sự cải thiện,” ông Quang nói với Forbes Việt Nam qua điện thoại.

Báo cáo của ngân hàng Thế giới (World Bank) đánh giá Việt Nam là quốc gia đạt được thành công trong việc thực thi mục tiêu thiên niên kỷ về xóa đói, giảm nghèo. Theo số liệu thống kê năm 2010 tỉ lệ người nghèo ở Việt Nam ở mức 14,2% thì năm 2015 đã giảm về dưới 5%. Nhận được bò giống tài trợ từ quỹ Thiện Tâm, bà Xuân là một trong số tám triệu người Việt Nam thoát nghèo trong 5 năm qua. Khởi đầu với chương trình tặng bò giống tại Hà Tĩnh và Ninh Bình, đến nay chương trình tặng bò của quỹ Thiện Tâm đã lan tỏa ra nhiều địa phương. Năm 2015, quỹ đã hỗ trợ 4.400 con bò giống, tương đương khoảng 62 tỉ đồng cho hàng ngàn hộ nông dân nghèo có điều kiện kinh tế khó khăn tại bảy tỉnh. Năm 2016, dự kiến quỹ tiếp tục tài trợ 3.050 con bò giống cho các hộ nông dân nghèo tại 12 tỉnh thành. Kể từ khi thành lập đến nay ước tính quỹ Thiện Tâm đã trao tặng 19.400 con bò giống tại 15 tỉnh thành, mở ra cơ hội thoát nghèo bền vững cho hàng chục ngàn hộ nông dân nghèo Việt Nam.

Chương trình tặng bò cho nông dân nghèo đây chỉ là một trong rất nhiều hoạt động hướng tới cộng đồng của quỹ Thiện Tâm: Năm 2015 quỹ tài trợ 1.679 căn nhà tình thương, kinh phí 50 triệu đồng/căn cho cựu chiến binh, người có hoàn cảnh khó khăn; tài trợ xây dựng 33 lớp học cho học sinh vùng cao; tài trợ y tế qua hoạt động khám chữa bệnh, cấp thẻ y tế cho hàng ngàn người nghèo tại các địa phương khó khăn; mỗi tháng phụng dưỡng hàng trăm bà mẹ Việt Nam anh hùng; tặng hàng ngàn suất học bổng cho học sinh, sinh viên… Ra đời vào năm 2006, 95% nguồn vốn hoạt động của quỹ Thiện Tâm đến từ đóng góp của cá nhân chủ tịch tập đoàn Phạm Nhật Vượng và phần còn lại từ Vingroup. Tính đến giữa năm 2016, giá trị thực hiện của quỹ gần 3.500 tỉ đồng.

Hiện tại Vingroup là một tập đoàn tư nhân đa ngành, hoạt động trải rộng từ bất động sản tới du lịch, giáo dục, y tế, từ nông nghiệp đến thương mại, bán lẻ, thương mại điện tử. Năm qua, trong các lĩnh vực kinh doanh của tập đoàn, mảng thương mại tăng trưởng cao nhất, tỉ lệ đạt hơn 900% khi tập đoàn đưa hệ thống bán lẻ với nhiều thương hiệu VinMart, VinMart+, VinPro, VinDS… vào hoạt động khắp toàn quốc. Một trong các cú huých của “ông lớn” này với cộng đồng doanh nghiệp vừa và nhỏ nội địa là sự kiện công bố liên kết với gần 250 nhà sản xuất để phát triển hàng hóa “made in Việt Nam”. Theo đó, Vingroup sẽ tạo ưu đãi tối đa đưa hàng hóa nội địa vào chuỗi bán lẻ của tập đoàn, riêng lĩnh vực cung ứng thực phẩm, cam kết phân phối không lấy lãi, hoàn trả đối tác doanh thu theo đúng mức giá bán lẻ niêm yết. Lý giải, Vingroup cho biết muốn tạo thêm nguồn lực để doanh nghiệp tái đầu tư vào chất lượng sản phẩm. Song song, tập đoàn tư nhân này cũng khuyến khích các nhà cung cấp điều chỉnh giảm giá bán để hỗ trợ người tiêu dùng.

Đạt 34 ngàn tỉ đồng doanh thu trong năm 2015 với nguồn thu chính vẫn từ bất động sản, Vingroup là một trong các công ty bất động sản tư nhân lớn nhất Việt Nam. Dấu ấn lớn nhất trong lĩnh vực này của Vingroup là đang tạo ra các khu đô thị kiểu mẫu, thay đổi bộ mặt đô thị Việt Nam: Vinhomes Riverside, Vinhomes Royal City, Vinhomes Times City (Hà Nội) hay như Vinhomes Central Park, Vinhomes Golden River (TP.HCM). Quy mô khác nhau nhưng tất cả các dự án lớn của tập đoàn đều giống nhau: mật độ xây dựng thấp, dành nhiều không gian chung cho sinh hoạt cộng đồng, hình thành hệ sinh thái khép kín với nhiều tiện ích công viên, bệnh viện, trường học, siêu thị… điều không phải chủ đầu tư nào cũng có thể thực hiện.

Tạo môi trường sống hiện đại

Trong lĩnh vực bất động sản, một trong các khu đô thị kiểu mẫu thành công khác ở Việt Nam tính đến thời điểm hiện tại phải kể đến Phú Mỹ Hưng, thường được biết đến một tên gọi khác là khu đô thị Nam Sài Gòn. Tọa lạc trên diện tích hơn 484 héc ta khu đô thị hiện đại này nổi bật với hạ tầng giao thông thoáng đãng, cảnh quan kiến trúc hài hòa giữa các khối cao ốc, khu thương mại, biệt thự, chung cư và đặc biệt mật độ cây xanh lên tới 8,9 m2/ đầu người, điều hiếm thấy ở đô thị Việt Nam. Cung cấp gần 20 ngàn đơn vị nhà ở, thu hút gần 10 cơ sở y tế, khoảng 30 cơ sở giáo dục, đã hoàn thiện hàng trăm cửa hàng ăn uống, tiện ích mua sắm… Phú Mỹ Hưng đang là nơi cư ngụ của hơn 28 ngàn cư dân, hầu hết có thu nhập cao, trong đó có 42% là người nước ngoài.

Cách đây 30 năm Phú Mỹ Hưng là một khu sình lầy, chủ đầu tư đã làm gì để xây dựng một “đô thị văn minh, cộng đồng nhân văn”? Lãnh đạo Phú Mỹ Hưng chia sẻ về ba cái “được”: quy hoạch - xây dựng - quản lý. Là liên doanh giữa công ty CT&D (Đài Loan) và Tân Thuận IPC (Việt Nam) Phú Mỹ Hưng được cấp giấy phép thành lập vào cuối năm 1993 tuy nhiên tới tận giai đoạn 1998 - 1999 công ty mới chào bán sản phẩm đầu tiên. Sáu năm đầu tiên liên doanh này làm gì?

Nhà sáng lập quá cố Lawrence S. Ting từng nói: “Không hỏi chúng tôi đã mang đi những gì, mà hỏi chúng tôi đã để lại những gì,” và từ khi nhận giấy phép, đã chứng minh mong muốn xây dựng khu đô thị phát triển bền vững theo thời gian. Phú Mỹ Hưng tổ chức một cuộc thi quốc tế thiết kế về quy hoạch, và chi 2,5 triệu đô la Mỹ để làm quy hoạch chi tiết 2.600 héc ta phía Nam Sài Gòn, cho dù tới thời điểm hiện nay mới triển khai khu A, khu đô thị trung tâm. Trong những năm đầu tiên hầu hết thời gian liên doanh dành cho quy hoạch, rót tiền đầu tư cho cơ sở hạ tầng chấp nhận không có nguồn tiền vào: Tháng 12.1996, đại lộ Nguyễn Văn Linh dài gần 18 km đi qua bốn quận, huyện được thông xe, ban đầu với hai làn, sau nhiều lần mở rộng lên được 10 - 14 làn xe vào năm 2007. Năm 1997, Phú Mỹ Hưng khánh thành trường Nam Sài Gòn được tặng lại cho TP.HCM vào năm 2002. Bản thiết kế quy hoạch và khu đô thị Phú Mỹ Hưng sau này đã nhận giải thưởng kiến trúc quốc tế vào năm 1995 và năm 1997.

“Làm được,” đi xuyên qua hai cơn sốt bất động sản nhưng Phú Mỹ Hưng vẫn cung cấp trung bình 1.000 - 1.200 đơn vị nhà ở mỗi năm. Ngay cả khi thị trường có dấu hiệu đóng băng giai đoạn 2008 - 2009, công ty vẫn rót 200 triệu đô la Mỹ đầu tư xây dựng khu phức hợp The Crescent (hồ Bán Nguyệt) - trái tim của Phú Mỹ Hưng hiện nay, bước đi mạnh dạn để một mặt hoàn thiện tám tiểu khu chức năng, mặt khác xây dựng thêm tiện ích mới bảo vệ giá trị tài sản của những người đã mua nhà khi thị trường chung lao dốc. Tại khu đô thị này trong hơn 20 năm xây dựng hàng trăm công trình lớn nhỏ nhưng Phú Mỹ Hưng vẫn bám sát với bản thiết kế, quy hoạch tổng thể 1/2 000 và quy hoạch chi tiết 1/500, nếu có chỉ điều chỉnh vài tiểu tiết rất nhỏ.

Ông Jose M. Reyes, phi công người Tây Ban Nha đang làm việc tại sân bay Tân Sơn Nhất chọn Phú Mỹ Hưng làm nơi cư ngụ. Lý giải ông nói Phú Mỹ Hưng là không gian sống có mọi tiện ích mà gia đình mình cần: “Tôi đã làm việc tại nhiều nước cho đến khi phải lựa chọn quay về Tây Ban Nha hoặc ở lại Việt Nam, tôi đã chọn Việt Nam.”

“Quản lý được”, ngay từ khi chào bán dự án nhà ở Mỹ Cảnh, Mỹ An giai đoạn 1998 - 1999 những cư dân đầu tiên ở Phú Mỹ Hưng phải ký vào bản nội quy khu phố ban đầu bị phản ứng rồi trở thành bình thường để sau này hình thành nề nếp của một khu đô thị văn minh. Hiện tại tất cả khu thương mại của Phú Mỹ Hưng không bán mà để cho thuê giúp công ty điều tiết có ý đồ, dễ bề quản lý, phù hợp với quy hoạch chung. Tạo lập một môi trường sống an lành cho cư dân, Phú Mỹ Hưng hiện tại được giữ gìn trật tự 24/24 bởi trên 1.000 nhân viên hay trung bình gần 30 cư dân có một bảo vệ.

Không chỉ xây dựng một khu đô thị hiện đại, Phú Mỹ Hưng còn tổ chức nhiều hoạt động cộng đồng tạo nên “phần hồn” của một khu đô thị văn minh: hội hoa xuân thường niên tổ chức liên tục từ năm 2004 theo từng chủ đề gắn với nông thôn Việt Nam: “Mùa gặt”, “Về làng,” “Hoa thủy sinh” thu hút nhiều du khách; chương trình đi bộ từ thiện Lawrence S.Ting tổ chức thường niên đã bước sang năm thứ 11, thu hút 130 ngàn người tham gia; chương trình hướng vào trẻ em vào dịp quốc tế thiếu nhi, Trung thu thu hút 6.000 - 10.000 thiếu nhi tham gia…

Trách nhiệm xã hội: Phát triển với cộng đồng - ảnh 3

Chương trình đi bộ từ thiện Lawrence S. Ting

Thực hiện tâm nguyện của nhà sáng lập Lawrence S.Ting, năm 2005 quỹ Hỗ trợ cộng đồng Lawrence S.Ting ra đời. Nguồn kinh phí của quỹ do Phú Mỹ Hưng trích một phần lợi nhuận và đóng góp của công ty CT & D và một số nhà hảo tâm. Với phương châm hoạt động “trao cần câu hơn là trao con cá” trọng tâm hoạt động của quỹ hướng tới hai lĩnh vực giáo dục và y tế. Tính đến thời điểm hiện tại, lũy kế quỹ đã tài trợ cho ngành giáo dục Việt Nam hơn 130 tỉ đồng với 4.724 suất học bổng trao trực tiếp, 70.622 suất học bổng gián tiếp, tài trợ 122 phòng vi tính. Sau 11 năm, nếu tính cả phần hỗ trợ y tế và hỗ trợ cộng đồng, tổng giá trị quỹ trao tặng khoảng 233 tỉ đồng. Cũng mang tên nhà sáng lập, trường Đinh Thiện Lý (Lawrence S.Ting) được Phú Mỹ Hưng rót vốn xây dựng, khánh thành vào năm 2008. Với phương châm hoạt động phi lợi nhuận toàn bộ lợi nhuận của trường được sử dụng để tái đầu tư. Có bảy khối, hơn 36 lớp thu hút 1.250 học sinh trường Đinh Thiện Lý hiện tại được xem là một địa chỉ giáo dục uy tín cho cộng đồng dân cư Phú Mỹ Hưng. Đánh giá về khu đô thị Phú Mỹ Hưng, ông Phan Chánh Dưỡng đại diện phía Việt Nam trong liên doanh những ngày đầu, giám đốc quỹ Lawrence S.Ting nhận xét: “May mắn phía Việt Nam gặp được một đối tác có tầm nhìn quan tâm đến ý nghĩa mục đích xã hội của dự án.”

Trách nhiệm xã hội: Phát triển với cộng đồng - ảnh 4

Cơ sở giáo dục tại trường Đinh Thiện Lý, Phú Mỹ Hưng.

Đầu tư cho tương lai

Mặc dù Việt Nam là một trong những quốc gia có tốc độ phát triển Internet nhanh nhất khu vực Đông Nam Á, với 52% dân số sử dụng Internet (số liệu năm 2015 từ cục Viễn thông - bộ Thông tin và Truyền thông), tuy nhiên, việc triển khai đường truyền Internet tới từng trường học của những khu vực vùng sâu, vùng xa ở Việt Nam vẫn không phải điều dễ dàng. Tháng 4.2008, nhận thấy điều kiện cơ sở vật chất để phát triển giáo dục cho người dân ở Việt Nam còn kém, đồng nghĩa với điều kiện học tập cho các em nhỏ sẽ gặp nhiều khó khăn, tập đoàn Viễn thông Quân đội (Viettel) ký biên bản ghi nhớ “Internet trường học” với bộ Giáo dục và Đào tạo nhằm triển khai đường truyền Internet miễn phí tới 100% cơ sở giáo dục trên toàn quốc, đồng thời xóa khoảng cách về đào tạo giữa người có điều kiện và người không có điều kiện, mọi người đều bình đẳng khi tiếp cận giáo dục.

Với triết lý “Đầu tư cho giáo dục – đầu tư cho tương lai”, giai đoạn từ năm 2008 - 2013, Viettel cho biết đã kết nối và nâng cấp Internet băng thông rộng cho hơn 30 ngàn cơ sở giáo dục trên cả nước, 96% số xã đã có đường cáp quang, với mức kinh phí 600 tỉ đồng. Trong giai đoạn tiếp theo, từ năm 2013 - 2020, Viettel hướng tới cung cấp đường truyền Internet cáp quang cho 100% cơ sở giáo dục, với mức kinh phí khoảng 500 tỉ đồng mỗi năm. “Chúng ta đã đặt nền móng vững chắc cho hạ tầng công nghệ thông tin, bây giờ chúng ta sẽ nâng cấp lên nữa để làm những việc lớn hơn. Chúng ta cũng đã triển khai trên nền tảng đó ứng dụng công nghệ thông tin vào việc dạy, học, công việc quản lý của ngành cả cấp độ địa phương, nhà trường, phạm vi toàn ngành. Những đóng góp đó của Viettel đã góp phần thay đổi cả về tư duy nhận thức, cách điều hành, công việc dạy học ở các nhà trường của chúng tôi,” ông Phạm Vũ Luận, nguyên bộ trưởng bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết.

Bên cạnh việc đầu tư hạ tầng viễn thông, Viettel còn triển khai hệ thống quản lý thông tin ngành giáo dục đồng bộ từ bộ Giáo dục và Đào tạo đến các cơ sở giáo dục và đào tạo trên toàn quốc, xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu giáo dục quốc gia phục vụ cho việc hoạch định chính sách cho ngành giáo dục, xây dựng hệ thống giáo dục điện tử, như hệ thống cơ sở dữ liệu nội dung giảng dạy bao gồm số hóa sách giáo khoa và bài giảng cho mọi cấp học và mọi ngành nghề. “Sau khi đã kết nối các trường học, chúng tôi đặt ra mục tiêu lớn hơn nhiều, nó thay đổi một cách căn bản việc kết nối Internet cho các trường học. Ngoài ra, sự hợp tác lần này không chỉ cung cấp hạ tầng kết nối, Viettel còn hỗ trợ ngành giáo dục về nội dung, ứng dụng công nghệ thông tin, triển khai xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về giáo dục, triển khai hệ thống giáo dục điện tử,” ông Nguyễn Mạnh Hùng, tổng giám đốc tập đoàn Viễn thông Quân đội chia sẻ.

“Việc Viettel triển khai đường truyền Internet cáp quang đã giúp chúng tôi nâng cao chất lượng giảng dạy của trường, học sinh có thể tìm hiếm những hình ảnh của bài giảng trực quan hơn,” thầy Nguyễn Huy Bình, hiệu trưởng trường trung học Vĩnh Chánh, huyện Thoại Sơn, An Giang nhận xét. Tuy nhiên theo thầy Bình, mặc dù Viettel cung cấp đường truyền Internet và các phần mềm giảng dạy, nhưng do nhà trường vẫn chưa có phòng máy tính, chỉ có bảy bộ máy tính và hai chiếc TV do nhà trường đầu tư nên hiệu quả của việc ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy chưa cao.

Trách nhiệm xã hội: Phát triển với cộng đồng - ảnh 5

Chương trình đi bộ từ thiện Lawrence S. Ting

Là tập đoàn viễn thông lớn nhất của Việt Nam với 52% thị phần, doanh thu năm 2015 của Viettel đạt xấp xỉ 10 tỉ đô la Mỹ, trong đó theo công bố của Viettel, tập đoàn này chi gần 400 tỉ đồng cho các hoạt động xã hội. Trong đó Viettel tập trung triển khai các hoạt động vì người nghèo như trao 24 ngàn con bò giống cho 11 tỉnh biên giới phía Bắc, hoạt động y tế “Trái tim cho em” giúp 22 ngàn trẻ em được khám sàng lọc miễn phí bệnh tim bẩm sinh, hỗ trợ kinh phí phẫu thuật cho 2.700 trẻ em nghèo, và các hoạt động giáo dục. Ngoài chương trình “Internet trường học”, hoạt động lĩnh vực giáo dục của Viettel còn cam kết trao 26 ngàn suất học bổng mỗi năm trong chương trình “Vì em hiếu học”, tương đương 26 tỉ đồng cho các em học sinh nghèo hiếu học trên toàn quốc, trong đó ưu tiên hơn hai ngàn xã nghèo theo chương trình 135 và 311 xã đặc biệt khó khăn vùng bãi ngang ven biển.

Triển khai từ năm 2014, đến nay Viettel đã trao 53 tỉ đồng học bổng gồm xe đạp, sách vở, đồ dùng học tập hoặc các khoản đóng góp học phí cho học sinh hơn năm ngàn xã trên cả nước. Với thông điệp “Khi triệu ước mơ nhỏ cần một nghĩa cử lớn,” Viettel cam kết kéo dài chương trình trong 10 năm nhằm hướng tới mục tiêu cuối cùng là nâng cao chất lượng giáo dục, để mọi người đều có cơ hội bình đẳng được hưởng thụ những quyền lợi về giáo dục cơ bản. “Là những người lính làm kinh tế, do vậy ngay từ thời điểm bắt đầu thành lập doanh nghiệp, Viettel đã ý thức sâu sắc về việc thực hiện các hoạt động tri ân cộng đồng và xã hội”, bà Nguyễn Hà Thành, trưởng ban truyền thông của Viettel cho biết. Cũng theo bà Thành, mục tiêu hướng tới của Viettel là tối ưu các ứng dụng công nghệ thông tin vào mọi lĩnh vực, từ đó nâng cao chất lượng đời sống của mọi người dân và chế độ an sinh xã hội.

Giang Thanh — Cường Nghiêm