Sau bốn năm chờ thời, khi tổng công ty Kinh doanh vốn nhà nước đánh tiếng muốn thoái vốn, The Nawaplastic Industries (Saraburi) Co., Ltd đứng trước cơ hội vàng giành quyền kiểm soát Nhựa Bình Minh.
Nhựa Bình Minh: Lãi to từ ống nhỏ - ảnh 1

Ông Nguyễn Hoàng Ngân, CEO công ty cổ phần Nhựa Bình Minh

Cửa kính khung nhôm, văn phòng làm việc của ông Nguyễn Hoàng Ngân, CEO công ty cổ phần Nhựa Bình Minh (BMP) đơn giản đến mức khó nghĩ đó là “đầu não” của một công ty ăn nên làm ra vừa chia cổ tức 60%, có giá cổ phiếu cao nhất, nhì thị trường chứng khoán. Giữa phòng, ngay trong tầm nhìn là bức ký hoạ chân dung vị CEO 54 tuổi bằng bút dạ xanh trên tấm bảng mica trắng.

Lãnh đạo BMP kể, buổi họp hội đồng quản trị cuối năm ngoái không khí trong phòng đang căng thẳng, ông Suchai Asathavornvanit đại diện phần vốn của Nawaplastic Industries (Saraburi) Pte Ltd đề nghị những người có mặt thư giãn vài phút. Cầm chiếc bút, như hoạ sĩ chuyên nghiệp trong nháy mắt ông hoàn thành bức ký hoạ giống y người thật. Những người có mặt ồ lên tán thưởng, không khí ngột ngạt tan biến. “Tác phẩm nghệ thuật” ngẫu hứng sau đó được giữ lại làm kỷ niệm.

Hiện tại, Nawaplastic Industries (Saraburi) Pte Ltd là cổ đông lớn thứ hai ở BMP, sau tổng công ty Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC). Năm 2012 công ty nhựa Thái Lan gây xôn xao khi bất ngờ thông báo sở hữu 20,4% cổ phần Nhựa Bình Minh và 23,84% cổ phần Nhựa Tiền Phong (NTP) dù trước đó chưa nắm cổ phần nào. Saraburi là thành viên của SCG, tập đoàn đứng thứ 641 trong danh sách Global 2000 (2015) của Forbes.

Doanh thu của tập đoàn nổi tiếng về hoá dầu, sản phẩm từ nhựa, vật liệu xây dựng… đạt khoảng 12,3 tỉ đô la Mỹ trong năm qua, gấp 42 lần tổng doanh thu của BMP và NTP. Sự kiện một trong các tập đoàn lớn nhất khu vực Đông Nam Á đặt chân đồng thời vào hai công ty ống nhựa lớn nhất Việt Nam khiến thị trường “đánh hơi” ngay thấy mục đích: Thâu tóm! “Nó vận hành theo quy luật. Đã là cuộc chơi trong nền kinh tế thị trường có đau thương vẫn phải chấp nhận,” CEO BMP nói. BMP vừa thông qua chủ trương nới tỉ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài lên 100% giữa lúc dòng vốn Thái Lan sôi sục rót vào Việt Nam tìm cơ hội mua doanh nghiệp. Bốn năm đã trôi qua, người Thái đã tiến thêm được bước nào trong tham vọng kiểm soát thương hiệu ống nhựa BMPLASCO?

Năm 2016, lần thứ tư liên tiếp BMP lọt vào “Danh sách 50 công ty niêm yết tốt nhất” của Forbes Việt Nam. Hiện tại, công ty 39 năm tuổi này thống lĩnh thị trường ống nhựa xây dựng khu vực phía Nam với thị phần 50%. Cứ 10 mét ống nhựa xây dựng bán ra tại Việt Nam ước tính có 2,5 mét - 3 mét mang thương hiệu BMPLASCO, theo BMP. Công ty sản xuất ống nhựa xây dựng với đường kính từ 20 mm đến 1.200 mm, tiêu thụ 120 triệu mét đường ống các loại năm ngoái. Số đường ống này nếu quy đổi về loại ống nước đường kính 20 mm, sau đó, nối lại thì độ dài tương đương tổng độ dài của mạng lưới quốc lộ, tỉnh lộ, huyện lộ và đường giao thông liên xã Việt Nam!

“Chúng tôi đánh giá cao lợi thế cạnh tranh của BMP dựa trên hệ thống đại lý hơn 1.400 cửa hàng trên cả nước, và đặc biệt là uy tín và thương hiệu đã có trong ngành,” báo cáo phân tích của công ty chứng khoán Bảo Việt bình luận. Năm 2015, BMP đạt kết quả kinh doanh khả quan nhất trong nhiều năm trở lại đây với lợi nhuận sau thuế đạt 518 tỉ đồng, tăng gần 40%, gấp đôi mức tăng trưởng doanh thu. Thu nhập trên mỗi cổ phiếu BMP đạt 11 ngàn đồng, gấp đôi của Nhựa Tiền Phong (NTP). Nhiều năm qua nếu BMP “xưng vương” ở phía Nam thì NTP đứng đầu thị trường ống nhựa xây dựng phía Bắc. Doanh số thấp hơn NTP nhưng các chỉ số đánh giá khả năng sinh lời của BMP luôn ở mức nhỉnh hơn.

Sau cổ phần hoá vào năm 2004, BMP giữ nhịp điệu tăng trưởng 12% - 15%/năm. Thương hiệu ống nhựa này xuất hiện ở nhiều công trình xây dựng lớn của Bitexco, Đại Quang Minh, Nam Long, Thuận Việt và nhiều dự án có vốn đầu tư công về cấp thoát nước ở TP.HCM, Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu, Thừa Thiên - Huế, Hà Nội. Thị trường bất động sản ấm lên, vài năm gần đây, BMP chuyển từ đi nước kiệu sang phi nước đại. Năm 2014 tỉ lệ tăng trưởng doanh thu đạt 17,3%, năm 2015 nhích lên 18,8% và bốn tháng đầu năm 2016 vươn lên 24%. Điều đáng nể là tốc độ tăng sản lượng của BMP tương đồng với tốc độ tăng trưởng doanh thu. Từ năm 2011 đến nay công ty không tăng giá bán.

Món ngon thường lắm người thèm. BMP lên sàn năm 2006, ngay lập tức tỉ lệ sở hữu nước ngoài ở cổ phiếu này luôn chạm ngưỡng tối đa 49%. Cổ đông BMP gồm nhiều định chế tài chính nước ngoài có máu mặt: Citigroup, Templeton Frontier Markets Fund, VinaCapital, Dragon Capital… Một số cổ đông ngoại như Templeton nắm giữ cổ phiếu BMP trên dưới 10 năm. Dù ít dù nhiều, cổ phiếu BMP không thể thiếu trong danh mục của các quỹ đầu tư giá trị khác.

Nhưng BMP lọt vào mắt xanh của một nhà đầu tư có tầm nhìn xa hơn. TPC Vina, thành viên của tập đoàn SCG hoạt động tại Việt Nam, hiện tại là nhà cung cấp hạt nhựa, nguyên liệu đầu vào cho BMP. Cùng ngành, trở thành đối tác lớn nhất của nhau từ năm 1998, TPC Vina còn hiểu công ty ống nhựa Việt Nam hơn các nhà đầu tư tài chính. “Sau khi BMP lên sàn, thông tin lồ lộ, ai muốn xem cũng được. Mình kinh doanh ra sao thì TPC Vina biết,” ông Ngân nói. Giai đoạn 2011 - 2012 thị trường chứng khoán tụt dốc, dù BMP vẫn kinh doanh hiệu quả nhưng có lúc giá cổ phiếu rơi xuống dưới hai chấm (đã điều chỉnh kỹ thuật). Đàm phán bí mật với nhiều cổ đông, thông qua giao dịch thoả thuận, SCG đặt chân vào BMP khi công ty con Saraburi gom được hơn 20% cổ phần. Ban lãnh đạo gặp áp lực: “Tại sao để Thái Lan mua cổ phần?” “Mọi người chỉ cho tôi cách ngăn cản để họ không mua. Kể từ khi BMP lên sàn, nhà đầu tư nước ngoài nắm 49% cổ phần chỉ nhiều người không để ý. Bảo tôi cản họ, ngăn cản bằng cách nào?” ông Ngân nói.

Sở hữu cổ phần ở tỉ lệ chưa giành được quyền phủ quyết nhưng từ năm 2012 website của SCG “kết nạp” BMP và NTP vào nhóm công ty thành viên đang hoạt động tại Việt Nam. “Tôi đã hỏi thẳng, họ nói về mặt định hướng họ muốn sở hữu chi phối. Về mặt thời điểm thì chưa đề cập. Mình cảm nhận chuyển động đang ở đâu đó nhưng có lẽ chưa phải thời điểm để họ công bố,” ông chia sẻ. Mục tiêu M&A đã rõ nhưng người Thái chọn chung sống hoà bình hay ngay lập tức trở thành “ông chủ” khó tính gây áp lực lên công ty Việt Nam?

CEO BMP kể, SCG cử Suchai, CEO Thai Plastic and Chemicals PCL, làm người đại diện vốn. PCL là công ty con của SCG ở Thái Lan, doanh thu năm ngoái đạt gần một tỉ đô la Mỹ. “Tham gia HĐQT nên sau này họ hiểu BMP nhiều hơn. Biết nhiều hơn, họ chất vấn nhiều hơn,” ông Ngân kể. Lý giải, ông cho biết có thể vì kết quả kinh doanh của BMP đang rất tốt. Tỉ suất ROE của BMP những năm qua thấp nhất cũng trên 20%, cao gấp đôi PCL khi công ty này hoạt động tốt nhất. “Đòi hỏi này đòi hỏi nọ, mình chất vấn ngược lại thì cũng kỳ,” ông nói.

Nhưng SCG đứng trước cơ hội vàng giành quyền kiểm soát BMP sau một loạt chuyển động mới đây: SCIC, cổ đông lớn nắm giữ 29,5% cổ phần BMP, tuyên bố sớm thoái vốn khỏi những ngành nghề không quan trọng. BMP vừa thông qua chủ trương nâng tỉ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài lên mức tối đa 100%. Con đường vào BMP đã mở toang cho người Thái? Gắn bó với công ty 28 năm, vị CEO xuất thân từ dân kỹ thuật có thói quen tư duy logic, nhìn nhận vấn đề nhiều chiều nên không cho là vậy. Về quan điểm mở “room”, ông nói: “Có cần thiết giữ mấy ‘ông’ sản xuất ống nhựa chẳng dính dáng đến quốc phòng, an ninh? BMP quan niệm không nhất thiết nhà nước giữ vốn tại công ty. Ngân sách cần tiền, ai mua giá cao thì bán” và “không phải cứ mở ‘room’ là tạo điều kiện cho Thái Lan vì khi mở ‘room’ cuộc chơi bình đẳng cho tất cả. Người Thái trả giá 200 ngàn/cổ phiếu, lên đến 210 ngàn người Trung Quốc mua thì thành công ty Trung Quốc, lên đến 300 ngàn người Mỹ nhảy vào mua thì BMP thành công ty Mỹ.” Về việc SCIC thoái vốn, ông cho biết: “Tôi đã hỏi, chủ tịch SCIC trả lời, tuỳ theo tình hình SCIC sẽ thoái vốn vào lúc nào, thoái làm sao, thoái cho ai.” Về sự chuẩn bị cá nhân cho các bước ngoặt: “Cá nhân tôi cũng là người đi làm thuê nên Việt Nam hay nước ngoài không khác nhiều nếu công ty vẫn làm ăn tốt, đóng thuế đầy đủ. Nói hơi thiếu tính chính trị nhưng đó là xu hướng có cản cũng không được. Vấn đề còn lại, sau đó, định hướng cho công ty hoạt động như thế nào?”

Lãnh đạo BMP kể mới đây, đi họp, chạm mặt một đại gia bất động sản, ông này nói: “Này, cậu đừng để Thái Lan thâu tóm Nhựa Bình Minh nhé!” Ông nhún vai: “Anh mua đi để giữ BMP lại. Người ta trả giá 300 ngàn, nhân viên đổ ra bán, em cũng đâu cấm được.”

Nhựa Bình Minh: Lãi to từ ống nhỏ - ảnh 2

Nhựa Bình Minh thành lập năm 1977, giai đoạn ban đầu công ty sản xuất đủ loại từ sản phẩm nhựa gia dụng đến phụ tùng nhựa cho ngành dệt, bình xịt phục vụ nông nghiệp, nón bảo hộ lao động cho công nhân hầm mỏ. Bước ngoặt lớn nhất với công ty diễn ra vào năm 1986. Năm đó, công ty ký hợp đồng gia công ống nhựa cho Unicef phục vụ chương trình nước sạch nông thôn. Lần đầu tiên ống nhựa được sản xuất tại Việt Nam thay thế ống nhập khẩu. Bước chân sang địa hạt kinh doanh mới, lợi thế của người đi đầu giúp BMP đầu tư máy móc, xây dựng thương hiệu, mở rộng mạng lưới phân phối và vượt dần lên.

Nhựa Việt Nam là ngành sản xuất non trẻ với bốn nhóm sản phẩm chính: Nhóm hàng sản xuất hàng gia dụng, nhóm sản xuất bao bì nhựa, nhóm sản xuất vật liệu xây dựng và nhóm điện kỹ thuật - gần như thị trường nội địa chưa phát triển do yêu cầu kỹ thuật cao về đặc tính lý, hoá học. Phụ thuộc phần lớn vào nguyên liệu nhập khẩu nhưng tuỳ theo áp lực cạnh tranh doanh nghiệp nội địa mỗi nhóm có các bước tiến khác nhau.

Ở nhóm hàng gia dụng, những thương hiệu như Đại Đồng Tiến, Long Thành, Duy Tân… hiện chiếm lĩnh thị trường nội địa. Lý do, sản phẩm nhựa gia dụng giá trị thấp, tỉ suất lợi nhuận không cao, vận chuyển tốn nhiều chi phí nên thị trường nội địa ít gặp áp lực cạnh tranh từ bên ngoài, tạo cơ hội cho các công ty trong ngành lớn mạnh. Trái lại, nhóm sản xuất bao bì, thị trường rộng lớn, nhu cầu và mục đích sử dụng đa dạng, doanh nghiệp vốn FDI cạnh tranh dữ dội, san sẻ miếng bánh của doanh nghiệp nội địa, chỉ vài thương hiệu Việt Nam kinh doanh hiệu quả, so găng được bên ngoài như Tân Tiến (vừa bán cho Hàn Quốc), Liksin…

“Nhóm vật liệu xây dựng gần như không có cạnh tranh từ sản phẩm nhập khẩu vì chi phí vận chuyển đội giá thành. Nhóm phụ tùng thay thế trước đây còn bị đánh thuế,” ông Ngân kể. Lý do khác, ngành ống nhựa xây dựng thế giới tồn tại tới ba tiêu chuẩn kích thước: Bắc Mỹ (hệ inch), châu Âu (hệ mét) - tiêu chuẩn Thái Lan và Việt Nam đang theo - và Nhật nên sản phẩm khó mở rộng xuất khẩu giữa các thị trường. Nhưng mọi việc có tính hai mặt: “Mừng vì ít ‘người’ xông vào thì khả năng mình đi ra cũng hạn chế. Ngành ống nhựa xuất khẩu được 5 - 7% đã là cao.” Vì vậy, các nhà sản xuất thấy quy mô thị trường đủ lớn sẽ đầu tư xây dựng nhà máy ở thị trường tiêu thụ. Trong ngắn hạn, nhà đầu tư có tiềm lực tài chính rót tiền M&A doanh nghiệp địa phương. “Xu hướng này có thể nhìn thấy rõ ở ‘đồng chí’ Thái Lan,” lãnh đạo BMP mỉm cười tế nhị. Hiện tại chính công ty ống nhựa lớn nhất phía Nam cũng đang tiến hành thủ tục sáp nhập Nhựa Đà Nẵng vào công ty, thay vì đầu tư xây mới một nhà máy tại miền Trung.

Chấp nhận cuộc chơi và quy luật đào thải khắc nghiệt của thị trường, vị giám đốc cuối tuần vẫn xỏ giầy ra sân đá bóng cùng bạn bè vẫn có nhiều trăn trở về bước ngoặt lớn sắp tới của BMP: “Tương lai của doanh nghiệp không chỉ phụ thuộc vào thị trường mà chiến lược của cổ đông chi phối. Doanh nghiệp cảm thấy bất định nếu chưa rõ chiến lược ‘ông chủ’ của mình như thế nào.”

Giang Thanh —ảnh: Quý Hòa

"Giỏi hơn người khác không có gì vĩ đại; điều vĩ đại thực sự là vượt qua chính mình.". ---- Ernest Hemingway

Tạp chí Forbes Việt Nam

Số 52 tháng 09.2017

 Số 52 tháng 09.2017

TƯƠNG LAI CỦA GIÁO DỤC

CÁC DOANH NGHIỆP ĐANG ĐẦU TƯ VÀO THỊ TRƯỜNG GIÁO DỤC VIỆT NAM SẼ ĐEM LẠI NHỮNG THAY ĐỔI GÌ ?

DANH SÁCH ĐẠI HỌC TỐT NHẤT MỸ • GIÀU NHẤT SINGAPORE

Các số báo khác