Những công ty dưới đây đã và đang bị phát hiện là thủ phạm tạo ra ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Đa số các công ty này vẫn đang hoạt động.

1. Formosa Hà Tĩnh
• Lĩnh vực: thép  • Doanh nghiệp: Đài Loan
• Địa bàn: Tỉnh Hà Tĩnh  • Tình trạng: đang hoạt động

» Formosa Hà Tĩnh đứng đầu danh sách đáng xấu hổ này vì là thủ phạm gây ra thảm họa môi trường lớn nhất tại Việt Nam trong nhiều năm qua, gây ô nhiễm môi trường biển nghiêm trọng khiến cá chết hàng loạt tại bốn tỉnh khu vực miền Trung từ Hà Tĩnh đến Thừa Thiên - Huế trong tháng 4. Theo kết quả điều tra của chính phủ, những vi phạm và sự cố trong quá trình thi công, vận hành thử nghiệm tổ hợp nhà máy công ty Formosa Hà Tĩnh là nguyên nhân gây ra tình trạng này. Công ty Formosa đã nhận trách nhiệm và cam kết bồi thường thiệt hại 11.500 tỉ đồng.

Công ty TNHH Gang thép Hưng nghiệp Formosa (FHS – Formosa Hà Tĩnh), công ty con của tập đoàn Formosa (Đài Loan, Trung Quốc) là chủ đầu tư dự án khu gang thép ở khu kinh tế Vũng Áng, với tổng vốn đầu tư giai đoạn I là trên 10,5 tỉ đô la Mỹ.

Dự án tại Hà Tĩnh tập trung vào các hạng mục như nhà máy luyện gang thép, cảng nước sâu có năng lực cập tàu 30.000 tấn, nhà máy nhiệt điện công suất 2.100 MW… Trong đó, riêng quy mô nhà máy thép giai đoạn một là trên 7 triệu tấn phôi thép một năm.

2. Nhiệt điện Vĩnh Tân 2
• Lĩnh vực: nhiệt điện • Doanh nghiệp: Việt Nam
• Địa bàn: tỉnh Bình ThuậN • Tình trạng: Đang hoạt động

» Nhà máy nhiệt điện Vĩnh Tân 2, dự án nhiệt điện than lớn đầu tiên của khu vực miền Nam đặt tại tỉnh Bình Thuận đưa vào thử nghiệm vận hành từ tháng 1.2015 đã gây phát tán bụi, ảnh hưởng đến môi trường xung quanh. Phản ứng với ô nhiễm khói bụi, tháng 4.2015, dân địa phương phong tỏa quốc lộ 1 để phản đối. Tháng 10.2015 và tháng 1.2016, tiếp tục có sự cố khiến nước từ bãi xỉ thải tràn ra ngoài khu dân cư, gió lốc khiến bụi phát tán ra môi trường xung quanh. Đoàn thanh tra của tổng cục Môi trường đã lập biên bản vi phạm hành chính đối với chủ đầu tư do gây ô nhiễm môi trường.

Nhiệt điện Vĩnh Tân 2 có tổng diện tích 397 héc ta gồm hai tổ máy, tổng công suất lắp đặt 1.244 MW, tổng mức đầu tư hơn 1,384 tỉ đô la Mỹ. Sau Vĩnh Tân 2, dự kiến nhà máy nhiệt điện Vĩnh Tân 4 sẽ được hoàn thành và đưa vào vận hành tổ máy số 1 vào năm 2017.

Một vấn đề đáng chú ý về xử lý môi trường tại các nhà máy nhiệt điện, đó là vấn đề xử lý tro xỉ của nhà máy. Việt Nam có 19 nhà máy nhiệt điện than đang vận hành năm 2015, thải ra môi trường khoảng 10 triệu tấn xỉ/năm và vẫn chưa có giải pháp xử lý.

3. Vedan Việt Nam
• Lĩnh vực: chế biến thực phẩm • Doanh nghiệp: Đài Loan
• Địa bàn: tỉnh Đồng Nai  • Tình trạng: đang hoạt động

» Sau hơn một năm bị phát hiện xả nước thải “chui” ra sông Thị Vải (tháng 9.2008), tháng 12.2009, viện Tài nguyên và Môi trường TP.HCM công bố kết quả nghiên cứu dựa trên các quan trắc kỹ thuật cho thấy công ty bột ngọt Vedan đã gây ra 80% - 90% ô nhiễm cho sông Thị Vải, huyện Long Thành, tỉnh Đồng Nai. Trước đó, năm 2006, đoàn kiểm tra của bộ Tài nguyên - Môi trường từng thanh tra đột xuất và phát hiện công ty Vedan xả trực tiếp nước thải không qua xử lý vào sông Thị Vải. Kết quả xử lý sai phạm tại Vedan đã tính đến các tình tiết tăng nặng. Tổng mức phạt hành chính với Vedan là 267,5 triệu đồng cho 12 lỗi vi phạm. Ngoài ra, Vedan phải nộp 127 tỉ đồng truy thu phí bảo vệ môi trường.

Công ty Vedan Việt Nam xây dựng nhà máy vào năm 1991 tại xã Phước Thái, huyện Long Thành, tỉnh Đồng Nai, với tổng diện tích 120 héc ta. Sau khi nộp phạt và xử lý các vi phạm môi trường, Vedan vẫn tiếp tục hoạt động.

4. Mei Sheng Textiles Việt Nam
• Lĩnh vực: dệt nhuộm • Doanh nghiệp: Đài Loan
• Địa bàn: tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu • Tình trạng: tạm ngưng

» Tháng 5.2016, sau sáu lần bị phạt do vi phạm các quy định về bảo vệ môi trường nhưng không chấp hành, cơ quan chức năng tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu đã quyết định niêm phong toàn bộ xưởng nhuộm của nhà máy công ty Mei Sheng Textiles Việt Nam. Mặc dù không được cấp phép cho sản phẩm nhuộm (nhuộm là một trong năm lĩnh vực có khả năng gây ô nhiễm cao nhất) nhưng công ty 100% vốn Đài Loan chuyên về dệt sợi này vẫn tự ý hoạt động nhuộm và xả thải trực tiếp vào hồ Đá Đen, nguồn cung nước sinh hoạt cho khoảng một triệu người dân trong tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu. Vào Việt Nam năm 2008, Mei Sheng Textiles Việt Nam mở rộng sản xuất nhiều lần, với tổng vốn đầu tư là 180 triệu đô la Mỹ.

5. Thuộc da Hào Dương
• Lĩnh vực: thuộc da • Doanh nghiệp: Việt Nam
• Địa bàn: TP.HCM • Tình trạng: Đình chỉ hoạt động

» Trong thời gian dài, từ năm 2008, công ty cổ phần Thuộc da Hào Dương bị phát hiện nhiều lần xả thải gây ô nhiễm môi trường ở kênh Đông Điền, huyện Nhà Bè, TP.HCM, với lượng chất thải vượt 10 lần quy chuẩn kỹ thuật. Năm 2014, công ty bị đình chỉ hoạt động và phải nộp phạt 6,39 tỉ đồng. Do chây ỳ thực hiện nghĩa vụ, đơn xin hoạt động trở lại của công ty này vào tháng 12.2015 đã bị cơ quan chức năng từ chối.

6. Sonadezi Long Thành
• Lĩnh vực: hạ tầng kỹ thuật khu công nghiệp  • Doanh nghiệp: Việt Nam • Địa bàn: tỉnh Đồng Nai  • Tình trạng: đang hoạt động

» Năm 2011, cục Cảnh sát môi trường (C49) bắt quả tang Sonadezi Long Thành, doanh nghiệp về xây dựng hạ tầng khu công nghiệp đã xả nước thải không đạt chuẩn ra rạch Bà Chèo. Đến năm 2012, kết luận của viện Môi trường và Tài nguyên (ĐH Quốc gia TP.HCM) cho thấy, 113,6 héc ta trong tổng số 682,8 héc ta rạch Bà Chèo (xã Tam An, huyện Long Thành, Đồng Nai) bị ô nhiễm là do nước thải từ nhà máy xử lý nước thải tập trung của KCN Long Thành, thuộc công ty cổ phần Sonadezi Long Thành. Thiệt hại về sản lượng đánh bắt thủy sản tự nhiên là 95% từ các năm 2008 đến 2010 và tám tháng đầu năm 2011. Công ty cổ phần Sonadezi Long Thành được thành lập năm 2003 để thực hiện dự án đầu tư xây dựng và kinh doanh cơ sở hạ tầng KCN Long Thành. Năm 2008, công ty niêm yết cổ phiếu trên thị trường chứng khoán.

7. Đóng tàu Hyundai Vinashin
• Lĩnh vực: đóng tàu • Doanh nghiệp: Việt Nam và Hàn Quốc
• Địa bàn: tỉnh Khánh Hoà • Tình trạng: đang hoạt động

» Từ năm 2007 đến 2011, UBND tỉnh Khánh Hòa ba lần xử phạt hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường với công ty Hyundai Vinashin vì hành vi xả chất thải có chứa chất độc nguy hại. Thay vì làm sạch vỏ tàu bằng công nghệ phun cát như dự kiến ban đầu, Hyundai Vinashin lại xin chuyển đổi công nghệ phun hạt nix (phế thải công nghiệp luyện đồng) nhập từ nước ngoài. Tính ra, có tới 800 ngàn tấn hạt nix không được xử lý, thải ra môi trường ảnh hưởng sức khỏe người dân.

Theo ông Nguyễn Văn Phước, viện trưởng viện Tài nguyên và Môi trường, hạt nix đã qua sử dụng (dùng để làm sạch thân tàu trước khi sơn) thường lẫn tạp chất kim loại và sơn. Đây là một trong những loại chất thải cực kỳ nguy hại cho môi trường cũng như cho sức khỏe của cộng đồng. Trường hợp chất thải trên thấm vào nguồn nước sinh hoạt sẽ khiến người dân mắc một số bệnh về tiêu hóa, hô hấp và các loại ung thư.

Công ty TNHH nhà máy tàu biển Hyundai Vinashin là liên doanh giữa tập đoàn Hyundai (Hàn Quốc và tập đoàn Công nghiệp tàu thủy Việt Nam (nay là tổng công ty Công nghiệp tàu thủy Việt Nam – SBIC) được bộ Kế hoạch và Đầu tư cấp giấy chứng nhận đầu tư lần đầu năm 1996.

8. Dệt nhuộm PangRim Neotex
• Lĩnh vực: dệt nhuộm  • Công ty: Hàn Quốc
• Địa điểm: tỉnh Phú Thọ  • Tình trạng: đang hoạt động

» Đây là công ty nhiều năm gây ô nhiễm môi trường ở tỉnh Phú Thọ. Năm 2003, doanh nghiệp dệt nhuộm Hàn Quốc này bị đưa vào danh sách “Các cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng.” Vào Việt Nam từ năm 1992 đến năm 2006, Pangrim Neotex mới xây dựng hệ thống xử lý nước thải với công suất xử lý theo thiết kế 3.500m3 nước/ngày đêm nhưng hệ thống nước thải dần dần xuống cấp và không thể đáp ứng nhu cầu mở rộng liên tục của công ty. Năm 2009, cơ quan chức năng ở Phú Thọ tiếp tục khuyến cáo Pangrim Neotex gây ô nhiễm ở mức cao. Năm 2010, cảnh sát môi trường bắt quả tang công ty không vận hành hệ thống xử lý nước thải theo đúng thiết kế, xả 2.000 – 2.200 m3/ngày đêm nước thải chưa xử lý trực tiếp ra sông Hồng. Kết quả phân tích mẫu nước cho thấy, nồng độ chất rắn lơ lửng (TSS) vượt 16,5 lần; ô nhiễm chất hữu cơ như COD vượt 10,5 lần, đặc biệt nồng độ crôm VI vượt gần 7 lần, độ màu vượt gần 25 lần. Công ty bị phạt 370 triệu đồng. Năm 2016, Pangrim Neotex tiếp tục lập đề án mở rộng sản xuất.

9. Miwon
• Lĩnh vực: chế biến thực phẩm • Doanh nghiệp: Hàn Quốc
• Địa bàn: tỉnh Phú Thọ • Tình trạng: Đang hoạt động

» Năm 2014, cục Cảnh sát phòng chống tội phạm về môi trường (bộ Công an) xử phạt công ty TNHH Miwon Việt Nam, có nhà máy sản xuất thực phẩm chủ yếu bột ngọt tại TP Việt Trì (Phú Thọ) 515 triệu đồng, vì hành vi xả nước thải vượt quy chuẩn kỹ thuật từ 10 lần trở lên. Tháng 4.2014, UBND tỉnh Phú Thọ ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với công ty trách nhiệm hữu hạn Miwon do hành vi xả nước thải vượt quy chuẩn kỹ thuật về chất thải. Trước đó, năm 2008, Miwon Việt Nam cũng từng bị cảnh sát môi trường Phú Thọ phát hiện xả nước thải chưa đạt tiêu chuẩn xuống sông Hồng trong gần một năm liền. Lãnh đạo nhà máy bột ngọt này thừa nhận, mỗi ngày xả bẩn 150m3. Thành lập năm 1994, nhà máy của công ty Hàn Quốc này có công suất hiện tại đạt xấp xỉ 30 ngàn tấn bột ngọt một năm.

10. Mía đường Hòa Bình
• Lĩnh vực: mía đường • Doanh nghiệp: Việt Nam
• Địa bàn: tỉnh Hòa Bình  • Tình trạng: tạm ngưng hoạt động

» Tháng 5.2016, cá chết hàng loạt trên sông Bưởi, tỉnh Hòa Bình gây ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống sinh hoạt và kinh tế của người dân hai huyện Thạch Thành, Vĩnh Lộc và vùng hạ lưu. Thủ phạm được xác định là công ty mía đường Hòa Bình, đơn vị xả thẳng nước thải chưa qua xử lý của nhà máy ra sông Bưởi, với lưu lượng 250-300 m3/ngày đêm. Sông Bưởi là nguồn cung cấp nước thô cho nhà máy nước Kim Tân, phục vụ nước sinh hoạt trên địa bàn thị trấn Kim Tân, huyện Thạch Thành. Công ty mía đường Hòa Bình sau đó bị tạm đình chỉ hoạt động sáu tháng, phạt 480 triệu đồng về hành vi xả thải gây ô nhiễm đồng thời bị buộc phải bồi thường cho các hộ nuôi cá lồng ven sông.

Trước đó, các cơ quan chức năng từng xử phạt hành vi gây ô nhiễm môi trường của các công ty như mía đường Sơn La,  công ty cổ phần mía đường Tuy Hòa (tỉnh Phú Yên); công ty cổ phần mía đường Cà Mau; công ty cổ phần mía đường Trà Vinh.

"Giỏi hơn người khác không có gì vĩ đại; điều vĩ đại thực sự là vượt qua chính mình.". ---- Ernest Hemingway

Tạp chí Forbes Việt Nam

Số 52 tháng 09.2017

 Số 52 tháng 09.2017

TƯƠNG LAI CỦA GIÁO DỤC

CÁC DOANH NGHIỆP ĐANG ĐẦU TƯ VÀO THỊ TRƯỜNG GIÁO DỤC VIỆT NAM SẼ ĐEM LẠI NHỮNG THAY ĐỔI GÌ ?

DANH SÁCH ĐẠI HỌC TỐT NHẤT MỸ • GIÀU NHẤT SINGAPORE

Các số báo khác