Khẳng định tên tuổi trong lĩnh vực môi giới, giờ đây công ty cổ phần Chứng khoán TP.HCM đang đối diện với thách thức lớn: phát triển cân bằng giữa các mảng hoạt động.

Đại bản doanh của công ty cổ phần Chứng khoán TP. HCM (HSC) đặt tại AB Tower, cao ốc văn phòng hạng A nằm ở vị trí “vàng” gần chợ Bến Thành. Năm 2010 khi trào lưu thành lập các công ty chứng khoán bước sang giai đoạn thoái trào, một số làm thủ tục giải thể thì HSC rót hơn 100 tỉ đồng sở hữu hai tầng lầu của một trong các tòa nhà văn phòng hiện đại bậc nhất TP. HCM. Sự “chịu chơi” của ngôi sao môi giới chứng khoán đang lên khi ấy xuất phát từ tầm nhìn. Thay vì đi thuê mặt bằng với giá 30 - 40 đô la Mỹ/m2, trả một lần công ty giảm chi phí xuống 24 đô la Mỹ/ m2/tháng cho thời hạn 49 năm sử dụng nếu tính toán cả chi phí cơ hội. Văn hóa “chắt chiu,” cân nhắc hiệu quả trong mọi khoản đầu tư là nét riêng của công ty chứng khoán có tuổi đời 13 năm này. Quan trọng hơn, có trụ sở chính, HSC mới đầu tư trung tâm dữ liệu - “trái tim” của hoạt động môi giới và quản trị rủi ro.

Bước kế tiếp của HSC - ảnh 1

Ông Johan Nyvene, tổng giám đốc của HSC được nhìn nhận mạnh về quản lý con người.

“Công nghệ là yếu tố quan trọng thứ hai tại HSC sau con người,” ông Johan Nyvene, tổng giám đốc HSC khẳng định trong buổi trả lời phỏng vấn Forbes Việt Nam tại trụ sở. Ở phòng họp, trên giá gỗ công ty trưng bày kỷ niệm chương mà nhà môi giới này nhận từ Thomson Reuters, Finance Asia, Asia Money, The Asset… HSC hay HCM cách gọi khác theo mã chứng khoán là một trong hai công ty chứng khoán có mặt trong danh sách “50 doanh nghiệp niêm yết tốt nhất của Forbes Việt Nam năm 2015” và là công ty chứng khoán duy nhất xuất hiện bốn lần liên tiếp. Những năm qua nếu mảng môi giới trở thành trụ cột của công ty, đóng góp phần lớn doanh thu và lợi nhuận thì hoạt động đầu tư và tư vấn chưa thực sự khởi sắc. Nhà môi giới lớn thứ hai thị trường phát triển mất cân đối hay âm thầm chuẩn bị cho bước đột phá kế tiếp?

“HSC cùng với SSI là hai công ty chứng khoán hàng đầu Việt Nam đã xác lập được nền tảng kinh doanh rất tốt. Trong hành trình phát triển HSC đã liên tục củng cố vị thế đầu ngành của mình,” VPBank Securities (VPBS) đánh giá như vậy trong báo cáo phân tích đối thủ cùng ngành. HSC là một trong các công ty chứng khoán ở tốp đầu xét trên nhiều phương diện. Với vốn chủ sở hữu hơn 2.300 tỉ đồng, HSC chỉ đứng sau SSI, công ty chứng khoán tư nhân đang dẫn đầu thị trường về thị phần môi giới, doanh thu và lợi nhuận. Quý 2.2016, HSC nắm giữ thị phần môi giới gần 12%, xếp thứ hai tại sở giao dịch chứng khoán TP.HCM nhưng vượt lên dẫn đầu khối môi giới tổ chức nước ngoài với hơn 30% thị phần. HSC là thành viên sáng lập quỹ ETF VN30. Công ty thường xuyên nằm trong tốp ba công ty chứng khoán có thị phần môi giới trái phiếu lớn nhất. Lên sàn từ năm 2009, dù thị trường đi lên đi xuống nhưng HSC là công ty chứng khoán niêm yết duy nhất duy trì được lợi nhuận liên tục, xét theo quý.

Chứng khoán Việt Nam là ngành kinh doanh non trẻ nhưng có mức độ cạnh tranh và sự đào thải khắc nghiệt. Trước khi thị trường vốn bùng nổ giai đoạn “hậu” WTO, Việt Nam có 14 công ty hoạt động nhưng giai đoạn 2007 - 2008 gần 90 công ty được cấp phép thành lập mới, đưa số lượng các nhà cung cấp dịch vụ tăng gấp bảy lần. Sau làn sóng giải thể, sáp nhập số công ty chứng khoán Việt Nam vẫn nhiều gấp bốn lần so với Malaysia, thị trường có giá trị vốn hóa cao hơn Việt Nam 12 lần. Quy mô giá trị vốn hóa của thị trường đạt khoảng 65 tỉ đô la Mỹ, tương đương khoảng 37% GDP vào trung tuần tháng 9.2016, có vị thế khiêm tốn trong khu vực.

Với giá trị giao dịch trung bình hằng ngày khoảng 3.000 tỉ đồng/ phiên, miếng bánh cho các nhà môi giới nội địa khoảng gần 2,5 tỉ đồng/ngày (phí giao dịch trung bình 0,02%). Ba công ty chứng khoán SSI, HSC và Bản Việt hiện chiếm hơn 30% thị phần và tốp 10 nắm khoảng 60%. Khi mảng môi giới tập trung vào các tên tuổi lớn thì hoạt động đầu tư của các công ty tỏ ra không mấy sáng sủa, điển hình như Kim Long, công ty chứng khoán từng có vốn chủ sở hữu 2.500 tỉ đồng song đang làm thủ tục giải thể do không tìm được phương án phát triển.

HSC là công ty tài chính được xây dựng dựa trên nền tảng công nghệ. “Công nghệ phục vụ cho kinh doanh, mình phải hiểu công việc kinh doanh của mình là gì. Máy móc là hàng hóa, có tiền thì sẽ mua được, vấn đề là biết cách sắp xếp,” ông Trịnh Hoài Giang, phó tổng giám đốc HSC nói. Ở trụ sở chính của HSC có một căn phòng các nhân viên có thể nhìn qua của kính thấy những cỗ máy đen sì, đèn LED nhấp nháy 24/7 nhưng chỉ nhân sự thật sự liên quan mới được đặt chân tới. Mọi cú click chuột của nhà đầu tư kiểm tra số dư tiền mặt, đặt lệnh mua, bán tới tra cứu lịch sử giao dịch đến các hoạt động kiểm soát, kiểm toán nội bộ, kiểm soát rủi ro của HSC đều “chạy” qua trung tâm này. Khi các đối thủ cùng ngành chưa có ý thức về xây dựng hệ thống giao dịch và quản trị rủi ro hoặc hiểu đơn giản hệ thống chỉ là “mua máy xịn, cắm và xài” thì lãnh đạo công ty này hình dung về câu chuyện chứng khoán rộng hơn. HSC có hai hệ thống song song, một chính, một dự phòng và chuẩn bị xây dựng trung tâm dự phòng thảm họa.

Ông Giang diễn giải khái quát về cấu trúc hệ thống đan xen công nghệ - sản phẩm - dịch vụ: “Trong cùng là công nghệ, ra ngoài công cụ, bên ngoài nữa là dịch vụ và ngoài cùng mới là khách hàng, cả mấy lớp. Công nghệ mình dùng loại phù hợp với Việt Nam.” Một dẫn chứng nhỏ về công nghệ ảnh hưởng đến nhà môi giới này: Năm ngoái sau khi sắp xếp lại công cụ quản lý tài khoản, giá trị đòn bẩy nhà đầu tư đã tăng vọt thêm 20%.

“Chứng khoán là ngành kinh doanh rủi ro,” ông Tô Hải, tổng giám đốc công ty chứng khoán Bản Việt nêu quan điểm về ngành kinh doanh mang tính đặc thù này. “Rủi ro lớn nhất là quy trình không chặt chẽ, chính sách và quy trình không khớp với nhau, quy trình không đủ thao tác để xử lý và phân chia quyền lực,” ông Johan nói về rủi ro lớn nhất trong hàng loạt rủi ro thị trường, thanh khoản, hệ thống, bảo mật, con người… Với sự hỗ trợ của công nghệ, HSC tổ chức bộ phận quản lý rủi ro, kiểm toán nội bộ, kiểm soát giám sát, kiểm tra chéo lẫn nhau, phần phía sau khách hàng không bao giờ thấy nhưng giúp tiền của khách hàng an toàn trong tài khoản giao dịch.

Trọng tâm hoạt động của HSC là môi giới nên cơ cấu doanh thu rất tập trung. Trong 361 tỉ đồng doanh thu nửa đầu năm nay, thu nhập trực tiếp và gián tiếp của hoạt động môi giới chứng khoán chiếm hơn 90% tổng doanh thu của công ty. Trong khi SSI và Bản Việt có cơ cấu thu nhập đa dạng hơn với con số tương ứng là 40% và 47%. Thu nhập của HSC đến từ việc cung cấp đòn bẩy tài chính cho giới đầu tư mua chứng khoán, lớn thứ hai sau nguồn thu phí môi giới. Tùy theo thị trường, giá trị giao dịch ký quỹ tại HSC biến thiên trong khoảng từ 700 tỉ đồng tới 3.200 tỉ đồng. Sử dụng hết nguồn vốn tự có, HSC tìm đến sự hỗ trợ của các nhà băng với hạn mức lên tới 2.000 tỉ đồng. Mức phí giao dịch ký quỹ của HSC hiện tại khoảng 13,5% /năm, tương đương so với các công ty chứng khoán ở tốp đầu và chênh xấp xỉ 500 điểm cơ bản với chi phí vốn huy động từ ngân hàng.

“Ổn định”, “chắc chắn” nhưng “kém sexy” là những cụm từ gắn với HSC khi các đối thủ cùng ngành nhắc đến nhà môi giới này. Nếu phong vũ biểu dự báo thời tiết thì giá trị giao dịch trên thị trường dự báo sớm lợi nhuận của HSC. Với 243 tỉ đồng, năm ngoái lợi nhuận sau thuế của công ty giảm 43%, ở mức đáy trong bốn năm khi thanh khoản toàn thị trường sụt giảm. Nhưng nửa đầu năm nay, công ty phục hồi, lợi nhuận tăng 49%, đạt 147 tỉ đồng khi chỉ số VN Index vươn lên đỉnh cao trong tám năm khiến giới đầu tư không thể thờ ơ.

“Cuộc đua trên thị trường trước mắt vẫn chỉ là SSI, HSC và Bản Việt, chưa thấy công ty tốp dưới chen chân vào,” ông Johan nói. “Đo lường, đánh giá các công ty chứng khoán qua thị phần cũng không hoàn toàn chính xác. Cái HSC quan tâm là phí giao dịch,” ông nói tiếp. Nhưng HSC chưa phải là công ty hiệu quả nhất xét ở tiêu chí này. Năm 2015, nắm thị phần 8,39% tại sở giao dịch TP.HCM nhưng Bản Việt tạo ra doanh thu môi giới tới 336 tỉ đồng. Kế tiếp, SSI nắm thị phần 13,07% có doanh thu 292 tỉ đồng rồi mới đến HSC thị phần 11,97% và 262 tỉ đồng doanh thu. Một báo cáo nội bộ của Dragon Capital cho biết tỉ suất ROE của SSI, HSC và Bản Việt lần lượt là 11,2%, 12,8% và 24,3%.

Nhiều năm qua đối thủ cạnh tranh lớn nhất của HSC là SSI, công ty chứng khoán tư nhân đầu tiên của Việt Nam có nguồn vốn chủ sở hữu 7.000 tỉ đồng. Từng sở hữu một danh mục dài cổ phiếu nhưng hiện tại SSI chuyển sang hình thức đầu tư vào công ty liên kết, bàn giao việc quản lý cho công ty quản lý quỹ trực thuộc. Trong khi đó, với hoạt động đầu tư HSC có truyền thống tiếp cận khá bảo thủ. Nguồn vốn tự doanh của công ty giới hạn dưới 100 tỉ đồng, chưa tới 5% vốn chủ sở hữu theo những cách khá an toàn như thu gom cổ phiếu lô nhỏ cho các nhà đầu tư tổ chức hay thực hiện giao dịch hoán đổi danh mục ETF (arbitrage). HSC quá nhát tay? Ban lãnh đạo không nghĩ vậy. “HSC cung cấp dịch vụ chứng khoán cho khách hàng của mình nên ngăn chặn tất cả các hoạt động xung đột lợi ích,” ông Giang nói.

Thử nghiệm nhiều miếng ghép nhân sự nhưng mảng ngân hàng đầu tư của HSC cũng phát triển chưa tương xứng hoặc đột phá. Thương vụ tư vấn tầm cỡ nhất công ty này thực hiện thành công cách đây đã sáu năm khi tập đoàn Hàn Quốc CJ mua lại cụm rạp Megastar. Trong thời gian này thị trường chứng kiến sự nổi lên của Bản Việt với nhiều thương vụ tầm cỡ: Masan Group thâu tóm Vinacafé Biên Hòa, Central Group mua 49% cổ phần Nguyễn Kim, Central Group mua lại hệ thống Big C Việt Nam… “Việt Nam ít ‘cá’. Có thương vụ nọ thương vụ kia nhưng thương vụ mình có thể làm được ít,” ông Giang thừa nhận. Còn ông Johan cho rằng, ngoài sự lấn lướt của Bản Việt, HSC cùng với SSI, Thiên Việt là số ít tên tuổi đặt chân vào được lĩnh vực này nhưng số thương vụ tầm cỡ cũng chỉ đếm trên đầu ngón tay. “Thị trường quá nhỏ. Doanh nghiệp Việt Nam chưa quen với việc trả tiền cho đơn vị tư vấn,” Johan nói.

HSC thành lập năm 2003 với vốn góp từ các nhà đầu tư tổ chức và cá nhân hoạt động trong lĩnh vực tài chính, xây dựng, bất động sản. Cổ đông sáng lập HSC, công ty Đầu tư Tài chính Nhà nước TP.HCM hiện vẫn nắm giữ 29,49% cổ phần, sau quỹ Dragon Capital tỉ lệ 30,89%. Định chế đầu tư Anh quốc rót vốn vào HSC từ năm 2007 và đưa về một dàn nhân sự chứng khoán hàng cứng cựa thời điểm đó.

Hai cá nhân được xem có dấu ấn trong việc đưa HSC từ một công ty chứng khoán thường thường hạng trung thành một nhà môi giới chứng khoán tên tuổi là ông Johan Nyvene, Việt kiều Mỹ năm nay 51 tuổi và ông Trịnh Hoài Giang, 47 tuổi. Trước khi đầu quân Dragon Capital rồi tiếp quản HSC, Johan Nyvene trải qua nhiều cương vị quản lý tại ngân hàng HSBC và CoreStates First Union. Nếu tổng giám đốc của HSC được nhìn nhận mạnh về quản lý con người thì vị phó tướng am tường các vấn đề nghiệp vụ và công nghệ. Ông Giang tốt nghiệp đại học Bách khoa TP.HCM. Trước khi đầu quân cho Dragon Capital, ông công tác tại phòng Quản lý nguồn vốn của ngân hàng Vietcombank, tiếp xúc với các sản phẩm phái sinh từ khá sớm nên ông cổ vũ cho cải cách và phát triển các sản phẩm tài chính bậc cao.

Bước kế tiếp của HSC - ảnh 2

Phó tổng giám đốc Trịnh Hoài Giang là người cổ vũ phát triển sản phẩm
tài chính bậc cao.

Ba năm đầu, Dragon Capital chấp nhận hỗ trợ một phần chi phí hoạt động. Những cá nhân từng học tập ở nước ngoài này, vừa có hiểu biết về thị trường vốn Việt Nam vừa có kinh nghiệm tại nhiều thị trường khu vực đã vạch cho công ty chiến lược mới. Nhằm phòng ngừa rủi ro HSC thực hiện chính sách quản trị và quản lý tài chính một cách chặt chẽ. Mảng đầu tư được giảm thiểu, trích lập dự phòng giảm giá triệt để cho các khoản đầu tư trước đó, chọn thời điểm thoái vốn các đầu tư không phù hợp. Môi giới được cơ cấu, phân nhánh giữa khối khách hàng cá nhân và tổ chức. Với sự xuất hiện của trưởng bộ phận phân tích Fiachra Mac Cana, các báo cáo phân tích của công ty trở nên có chiều sâu đưa thương hiệu HSC được biết đến rộng rãi hơn.

Năm 2008, HSC là nhà môi giới chứng khoán tiên phong triển khai thử nghiệm hệ thống cho vay mua chứng khoán, sớm hơn ba năm khi hoạt động này được cho phép chính thức dưới tên gọi giao dịch ký quỹ. Hai đối thủ khá nổi lúc ấy, công ty chứng khoán Sacombank và công ty chứng khoán MB cùng tiến hành nhưng sau vài năm một xem như xóa sổ, một rớt đài, sự khác biệt đến từ “quản trị rủi ro”, khái niệm khá xa lạ với công ty chứng khoán thời điểm đó.

Bước đột phá của HSC diễn ra vào năm 2009 khi VN Index phục hồi mạnh mẽ từ đáy lịch sử 235 điểm. HSC vươn lên dẫn đầu thị phần môi giới giai đoạn 2012 - 2013 trước khi bị SSI đẩy xuống vị trí số hai bằng cách thu hút khối khách hàng cá nhân - vũ khí chinh phục ngôi vương của chính HSC trước đó. Nhiều lần cơ quan quản lý rút “thẻ vàng” thậm chí “thẻ đỏ” cảnh cáo HSC khi công ty cung cấp nhiều sản phẩm mới chưa có quy định trên thị trường.

“Hiện tại HSC chú trọng các sản phẩm dính đến tính toán, lập trình, công nghệ như Index futures, covered warrants hay những loại hình giao dịch mới như quantive trading,… Những sản phẩm sẽ đóng góp khoảng 30% doanh thu trong vòng 10 năm tới,” ông Giang nói và dự báo khi sản phẩm phái sinh được áp dụng giai đoạn đầu có thể trầm lắng nhưng sẽ có thời điểm bùng nổ để cơ hội dành cho các công ty chuẩn bị sẵn sàng. Trong khi đó, ông Johan cho biết HSC không thể tăng trưởng dựa vào sự lớn mạnh hữu cơ mà tính đến phương án đột phá bằng M&A theo cả hai chiều: HSC mua bán sáp nhập với các công ty nội địa cùng ngành và phát hành tăng vốn đón thêm cổ đông chiến lược nước ngoài. “Không loại trừ khả năng nào cả, tất cả mọi thứ đều có thể xảy ra. Việc thuận mua vừa bán, chấp nhận giá trị của nhau. Khi đã nhìn thấy giá trị của nhau thì sẽ có nhiều lý do để có thể xảy ra,” ông Johan Nyvene nói.

"Giỏi hơn người khác không có gì vĩ đại; điều vĩ đại thực sự là vượt qua chính mình.". ---- Ernest Hemingway

Tạp chí Forbes Việt Nam

Số 52 tháng 09.2017

 Số 52 tháng 09.2017

TƯƠNG LAI CỦA GIÁO DỤC

CÁC DOANH NGHIỆP ĐANG ĐẦU TƯ VÀO THỊ TRƯỜNG GIÁO DỤC VIỆT NAM SẼ ĐEM LẠI NHỮNG THAY ĐỔI GÌ ?

DANH SÁCH ĐẠI HỌC TỐT NHẤT MỸ • GIÀU NHẤT SINGAPORE

Các số báo khác