Tỉ phú sòng bạc tình cờ - ảnh 1

Tỉ phú sòng bạc tình cờ - ảnh 2

hi Chen Lip Keong có giấy phép sòng bạc đầu tiên của Campuchia năm 1994, ông gần như chưa bước chân vào sòng bạc bao giờ. Ông đã từng đến cao nguyên Genting ở Malaysia trong một buổi hẹn hò vào những năm 1970 và ghé thăm Las Vegas một lần khi đi du lịch. Bài bạc “không phải sở trường của tôi. Tôi không phải là con bạc,” ông nói. Tuy nhiên, hiện nay, kiến trúc sư casino nổi tiếng Paul Steelman gọi Chen là “một trong những người xây sòng bạc quyền lực nhất trên thế giới.”

Tỉ phú sòng bạc tự nhận “tình cờ” là giám đốc điều hành và cổ đông lớn của NagaCorp. Khu phức hợp nghỉ dưỡng và sòng bạc NagaWorld của NagaCorp ở Phnom Penh có 1.700 phòng khách, 600 bàn đánh bạc và hơn 5.000 máy chơi. Mặc dù có ác cảm với cờ bạc, ông đã đặt cược 369 triệu đô la Mỹ tiền riêng để xây dựng Naga2, tòa tháp đôi mở rộng xa xỉ, mới mở cửa tháng 11 năm ngoái với 9 tầng dành cho khách sộp với các phòng đánh bạc riêng thông nhau. Và sẽ sớm có một rạp hát 2.200 chỗ, nơi Chen muốn tiếp đón những nghệ sĩ như Lady Gaga, ca sĩ yêu thích của ông. Công trình này đưa Campuchia và NagaWorld trở thành những đối thủ hàng đầu trong thị trường sòng bạc trị giá 51 tỉ đô la Mỹ ở châu Á.
Trên con đường kinh doanh, người đàn ông gốc Malaysia đã giúp Campuchia hồi phục sau nhiều thập niên biến động. Tổng sản phẩm quốc nội tăng 7,5% mỗi năm kể từ năm 1994, đưa Campuchia vào danh sách những nước phát triển nhanh nhất thế giới. Chỉ có 118.163 khách du lịch đến đây năm 1993; con số này đã vượt mức 5,6 triệu năm ngoái, với mức dự kiến là bảy triệu tới năm 2020. Hiện du lịch chiếm 12% nền kinh tế Campuchia, và Naga chiếm 25% số đó.
Giữa làn sóng khách du lịch tăng cao, Naga đang bùng nổ. Lợi nhuận ròng năm ngoái tăng 23%, đạt 255 triệu đô la Mỹ, với doanh thu tăng 80% lên 956 triệu đô la Mỹ. Những ván chơi lớn – hoặc những ván bài thua – tăng gấp đôi, lên đến 21,1 tỉ đô la Mỹ, tăng tốc sau khi Naga2 ra đời. Thị giá bốn tỉ đô la Mỹ của NagaCorp tăng gấp 11 lần kể từ khi được niêm yết ở Hong Kong năm 2006, và nó luôn vượt trội các cổ phiếu sòng bạc khác. “Chúng tôi chống lại lực hấp dẫn,” Chen nói.
Naga hưởng lợi từ chi phí nhân công thấp ở Campuchia và sự kiểm soát chặt chẽ của Chen đối với chi tiêu vốn.  Naga cho biết đã chi 1,5 tỉ đô la Mỹ để xây dựng khu phức hợp mà hãng bất động sản thương mại Colliers International hiện định giá khoảng 5,4 tỉ đô la Mỹ. Và như ông thích thú nhấn mạnh là Naga không nợ. Tất cả những điều này đang củng cố tài sản của ông ở mức 3,3 tỉ đô la Mỹ, tăng từ 1,6 tỉ đô la Mỹ năm ngoái.
Năm nay 70 tuổi, Chen đang mở rộng quy mô. Ông đang xây dựng một sòng bạc ở phía đông nước Nga, và đang để mắt đến các dự án khách sạn và sòng bạc ở Úc, Mông Cổ và Kazakhstan. Ngoài ra, có một khu nghỉ dưỡng ở Borneo là trọng điểm của kế hoạch du lịch sinh thái tổng thể trị giá hàng tỉ đô la của chính phủ Malaysia do các công ty đại chúng ở Kuala Lumpur là Karambunai và Petaling Tin phụ trách. “Tôi đang trong mùa xuân của sự nghiệp,” ông nói.
Tỉ phú sòng bạc tình cờ - ảnh 3

Chen lớn lên trong vùng khai thác thiếc ở thung lũng Kinta, là thành viên thế hệ thứ hai của một gia đình di dân từ Trung Quốc. Ông theo học ngành y khoa tại ĐH Malaysia và làm bác sĩ đa khoa một thời gian ngắn, nhưng cảm thấy đam mê thật sự là kinh doanh. Vì vậy, ông quyết định bước vào lĩnh vực phát triển bất động sản và một thời gian cũng điều hành một công ty phụ tùng hàng không, sản xuất linh kiện đáp ứng nỗ lực sản xuất máy bay của chính phủ Malaysia.

Trong những năm 80, thủ tướng Malaysia Mahathir Mohamad đưa ra chính sách Prosper Thy Neighbor – hỗ trợ láng giềng cùng phát triển với Malaysia – để khuyến khích cộng đồng doanh nghiệp bị Trung Quốc áp đảo trong nước tạo ra tình thế đôi bên cùng có lợi ở các nước Đông Nam Á khác. Campuchia là một trong số những nước yếu kém nhất – sự thống trị của Khmer Đỏ trong những năm cuối thập niên 70 đã khiến hơn hai triệu người chết trong dân số tám triệu người.

Chen đến Campuchia vào đầu những năm 90. Ông thấy Campuchia là nơi phải tìm tòi cơ hội, “một ao cá mà không có cá,” và lên kế hoạch tìm kiếm dầu mỏ ở vịnh Thái Lan. Nhưng sau cuộc bầu cử do LHQ giám sát năm 1993, chính phủ mới đấu thầu giấy phép casino. “Đó không phải là công việc tôi đã chọn, lên kế hoạch hay dự liệu,” ông nói. Tuy nhiên ông coi ngành du lịch nghỉ dưỡng như một cách để kết hợp phát triển bất động sản và dòng tiền mặt ổn định, và công ty của ông đã thắng thầu. “Sòng bạc là phương tiện để đạt được một mục đích nhất định và mục đích đó là du lịch,” ông nói.

Naga bắt đầu vận hành sòng bạc trên một chiếc sà lan cho thuê trên sông Bassac gần Cung điện hoàng gia Phnom Penh vào năm 1995. Đến năm 2000, Naga mua đất gần bến sà lan và bắt đầu xây dựng NagaWorld, và sòng bạc chuyển lên bờ năm 2003. Nằm ở ngay đại lộ, Naga2 thông với cơ sở đầu tiên qua NagaCity Walk, trung tâm mua sắm dưới lòng đất rộng 3.800 m2. “Chúng tôi cố gắng không xây dựng những tượng đài: Chúng tôi tạo công ăn việc làm và đóng góp vào phát triển kinh tế - xã hội,” Chen cho biết. “Chúng tôi đã góp phần vào tăng trưởng du lịch, nâng cao vị thế đầu tư quốc tế, thu hút FDI và là doanh nghiệp nộp thuế nhiều nhất nước.”

Chen, hiện đang dành hai phần ba thời gian ở Phnom Penh và phần lớn thời gian còn lại ở Kuala Lumpur, chắc chắn đã tìm ra tình thế đôi bên cùng có lợi cho chính phủ Campuchia. Giấy phép sòng bạc của Naga hiệu lực trong 70 năm và bao gồm 40 năm độc quyền ở Phnom Penh và mọi nơi khác trong vòng 200 cây số. “Một chuồng không thể có hai cọp,” ông nói. Thời hạn 70 năm vượt xa 20 năm của Macau, nhưng ở nhiều khu vực, trong đó có Nevada và một vài nơi ở Úc, giấy phép không bao giờ hết hạn; chúng có giá trị miễn là người được cấp phép tuân theo quy tắc và trả phí.

Tỉ phú sòng bạc tình cờ - ảnh 4
Các điều kiện thuận lợi bao gồm thuế. Naga được miễn 20% thuế thu nhập doanh nghiệp của Campuchia, và không có thuế đánh bạc. Năm ngoái, công ty thanh toán cho chính phủ lên đến 8,12 triệu đô la Mỹ, chỉ chiếm 3,2% lợi nhuận hoạt động. Một phần khoản thanh toán dựa vào tỉ lệ đánh bạc tăng 12,5% một năm nhưng chỉ tương đương với 0,6% doanh thu từ đánh bạc năm ngoái, một phần nhỏ của thuế đánh bạc tại các nơi khác trong khu vực. Macau tính thuế đánh bạc là 35%, và lệ phí có thể thêm một vài điểm phần trăm nữa. Singapore lấy 5% doanh thu từ khách VIP và 15% doanh thu từ thị trường đại chúng, cộng với 7% thuế doanh thu đối với cả hai. Naga thanh toán thêm cho chính phủ 9,4 triệu đô la Mỹ năm 2015 và 16,6 triệu đô la Mỹ năm 2016 nhưng vẫn chưa thông báo khoản thanh toán bổ sung cho năm 2017.
Naga cũng thực hiện nhiều các chương trình trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp. Học viện Naga dạy kỹ năng thương mại và ngôn ngữ cho hàng ngàn sinh viên từ năm 2012. Công ty đảm bảo công ăn việc làm cho tất cả sinh viên tốt nghiệp, tại chính công ty hoặc nơi khác trong ngành du lịch nghỉ dưỡng. Ngoài ra, Naga còn sáng lập giải thưởng Thể thao Campuchia, tài trợ cho câu lạc bộ bóng đá cấp quốc gia và vận động viên tập luyện thi đấu quốc tế. Con trai Chen, Chen Yepern, giám sát phần lớn các công việc này, đến thăm các khu dân nghèo ở Phnom Penh hoặc các làng ở tỉnh vào cuối tuần cùng với nhân viên của Naga, phân phối thuốc, trao học bổng hoặc trồng cây.
Tại Campuchia dưới chế độ của thủ tướng Hun Sen, người nắm quyền từ năm 1985, là doanh nghiệp công dân tốt chỉ có thể làm chủ sòng bạc người Malaysia tiến xa tới đó. Nhưng Chen không lo lắng. “Đất nước này tồn tại nhờ kinh doanh,” ông nói. “Nếu tước giấy phép của Naga, FDI sẽ sụp đổ. Thỏa thuận của chúng tôi với chính phủ có thể nhìn thấy rõ, do đó tước giấy phép để cấp cho bên thứ ba [sẽ dọa] các nhà đầu tư nước ngoài. Và đất nước không muốn xua đuổi đầu tư nước ngoài. Ngân sách hằng năm phụ thuộc vào FDI.”
Chen cho biết Naga đã thúc đẩy nỗ lực của Campuchia nhằm ban hành một đạo luật về casino để chuẩn hóa và có thể làm chính phủ quản lý tốt hơn, đồng thời có khả năng tăng thuế suất. Ông kỳ vọng đạo luật sẽ được thông qua trước khi cuộc bầu cử được lên lịch ngày 29. 7. “Giấy phép casino hợp pháp của NagaCorp sẽ được pháp luật bảo vệ ngay khi luật casino được ban hành,” ông nói. “Điều này cho thấy các nhà đầu tư nước ngoài sẽ được bảo vệ.”
Luật casino là giai đoạn mới nhất trong hành trình 15 năm của Naga nhằm cải thiện môi trường đầu tư ở Campuchia. Sở Giao dịch Chứng khoán Singapore đã bác bỏ yêu cầu niêm yết của NagaCorp năm 2003 vì Campuchia thiếu các quy định về casino theo tiêu chuẩn quốc tế và luật chống rửa tiền. Chen nhận ra rằng để tiến lên, Naga sẽ phải nâng thị trường sòng bạc của Campuchia lên cùng với bản thân doanh nghiệp.
Tỉ phú sòng bạc tình cờ - ảnh 5

Ông tiếp cận Timothy McNally, cựu nhân viên FBI và công tố viên nghiêm nghị kiểu người Mỹ trung lưu, để giúp NagaCorp sẵn sàng niêm yết tại Hong Kong. McNally khi đó vừa kết thúc công việc ngắn hạn tại Hong Kong Jockey Club, xử lý 25 tỉ đô la Mỹ tiền cược mỗi năm. “Tôi đến đây và thật sự không kỳ vọng nhiều,” McNally nhớ lại. “Tư tưởng của người sáng lập chắc chắn là điều đã thu hút tôi,” đặc biệt là việc tập trung vào cải thiện quy định. “Ông ấy muốn thấy sự phát triển của đất nước song song với sự phát triển của công ty. Điều đó khiến tôi trân trọng.”

McNally, 70 tuổi, trở thành chủ tịch của NagaCorp năm 2005, và năm sau đó doanh nghiệp trở thành công ty bài bạc đầu tiên được niêm yết ở Hong Kong và, theo Naga, công ty đầu tiên kinh doanh chủ yếu tại Campuchia được niêm yết ở bất cứ đâu. Ông Chen nói thương vụ IPO 105 triệu đô la Mỹ không phải để gọi vốn quốc tế mà là để đạt tiêu chuẩn quốc tế.

Sau khi Singapore từ chối, NagaCorp thuê chuyên gia tư vấn chứng khoán toàn cầu Hill & Associates kiểm toán các nỗ lực chống rửa tiền của doanh nghiệp. Những cuộc thanh tra hai lần một năm trở thành một trong những điều kiện để Naga niêm yết ở Hong Kong. “H&A không tìm ra sai phạm hay điểm yếu đáng kể nào từ phía NagaCorp. Các cải tiến và điều chỉnh bổ sung theo tư vấn từ H&A đã được thực hiện có hiệu quả,” công ty kiểm toán nhận xét với Forbes Asia.

Chen nhất quyết tuân thủ các thông lệ quốc tế tốt nhất tại NagaCorp. Doanh nghiệp tuân thủ bộ Hướng dẫn về Quy tắc ứng xử và Chống tham nhũng gồm 50 trang, giúp tuân theo các luật địa phương và nước ngoài, chẳng hạn như Đạo luật tham nhũng nước ngoài của Hoa Kỳ. “Chúng tôi không phải những anh chàng cao bồi,” ông nói. “Chúng tôi tin tưởng vào trách nhiệm đã được giao nên chúng tôi giữ gìn sự ngay thẳng của xã hội, sự chính trực đất nước này xứng đáng.”

Để tăng cường hoạt động sòng bạc ở Campuchia, chính phủ đã thông qua các tiêu chuẩn tài chính quốc tế, ký kết các nghị định thư của Lực lượng Đặc nhiệm Tài chính quốc tế và gia nhập Nhóm châu Á - Thái Bình Dương để chống rửa tiền, cũng như thông qua các đạo luật về tội phạm tài chính quốc gia, tất cả đều do Naga thúc đẩy. Grant Govertsen, giám đốc điều hành tại Macau của ngân hàng đầu tư Union Gaming Group cho biết mặc dù việc thực thi còn thưa thớt, nhưng “công ty hoạt động như thể nó thuộc thẩm quyền quy định chặt chẽ.”

Tai tiếng của Campuchia khiến việc đầu tư cho Naga2 gặp khó khăn. McNally cho biết các ngân hàng quốc tế đã cung cấp 175 triệu đô la Mỹ, ít hơn một nửa số tiền cần có, với lãi suất 16%, gấp bốn lần lãi suất cơ bản của Mỹ khi đó. Vì vậy, Chen tự đầu tư cho quá trình xây dựng thông qua một thỏa thuận chuyển đổi trái phiếu với công ty. Việc chuyển đổi hoàn thành cuối tháng tám, mang lại cho ông 65% của NagaCorp.

Gần đây Naga đang đẩy mạnh gấp đôi tại thị trường Trung Quốc, củng cố nền tảng tại Đông Nam Á. Doanh nghiệp tự tuyên bố là đã “sẵn sàng cho Trung Quốc” với việc có nhiều nhân viên nói tiếng Trung Quốc hơn, một nhà hàng Quảng Đông sang trọng ở Naga2 và nhiều thỏa thuận với các nhà môi giới du lịch đánh bạc tập trung vào đại lục ở Macau. Naga đã tăng các giới hạn đặt cược tại bàn VIP thông qua các thỏa thuận chia sẻ doanh thu với các bên môi giới nhằm phân chia rủi ro.

Đối với thị trường đại chúng, nguồn gốc của hầu hết lợi nhuận của NagaWorld, các ván baccarat ở sàn chính bắt đầu cược ở mức 100 đô la Mỹ cho cái gọi là “ván siết chặt,” trong đó người chơi có thể tự mình quản lý bài. Để thu hút đám đông này, công ty phối hợp với Dịch vụ lữ hành quốc tế của nhà nước Trung Quốc để tiếp thị tour tại các thành phố cấp tỉnh như Hàng Châu, Tây An và Thanh Đảo, sử dụng dịch vụ bay ba chuyến một tuần của hãng hàng không Bassaka Air liên minh với Naga. Bassaca cũng bay hằng ngày đến Siem Reap, nơi có quần thể du lịch Angkor Wat thường nằm trong các lịch trình tour, và hai lần một tuần đến Macau. CITS chi nhánh China Duty-Free Group là chủ thuê chủ chốt của NagaCity Walk. “Với làn sóng chủ nghĩa tiêu thụ ở Trung Quốc – có rất nhiều năng lượng ở đó, và chúng ta đang ở ngưỡng cửa của Trung Quốc – chúng ta có thể khai thác rất nhiều từ Trung Quốc,” Chen nói.

Ông nói đã hình dung Naga – chúa tể của loài rắn theo niềm tin ở châu Á – bao trùm Trung Quốc với các khu nghỉ mát đánh bạc và không đánh bạc, tận dụng các kỹ năng về thị trường cận biên được mài dũa ở Campuchia. Doanh nghiệp đã đặt nền móng cho một khách sạn sòng bạc bên ngoài Vladivostok, và tại diễn đàn Kinh tế Ðông phương vào tháng chín năm 2017, Chen đã vận động Tổng thống Nga Vladimir Putin xây dựng tuyến đường sắt đến Vladivostok từ Harbin ở đông bắc Trung Quốc, thị trường mục tiêu của nó. Chưa rõ liệu Putin có chấp thuận hay không.

Naga đã gặp các quan chức chính phủ để trao đổi về việc phát triển các khách sạn ở Mông Cổ và Kazakhstan. Và công ty đang quan tâm tới giấy phép khu nghỉ dưỡng sòng bạc được cấp ở xa xôi phía bắc Queensland gần Cairns của nước Úc, nơi Chen hình dung sẽ có một tuyến đường sắt dài 1.700 km từ Brisbane. Nhưng gần quê nhà hơn, NagaWorld vẫn tập trung vào 650 triệu người ở Đông Nam Á, và các nhà điều hành đang bàn về Naga3. Chen có thể không bao giờ có ý định trở thành ông trùm casino, nhưng thành công của NagaCorp không phải là tình cờ.

Tỉ phú sòng bạc tình cờ - ảnh 6

Chen Lip Keong tin những khách hàng lớn nhất của sòng bạc là khách từ các khách sạn của sòng bài luôn, vì vậy các khách sạn của ông được thiết kế với các phòng nhỏ hơn một cách tinh tế để tăng lượng khách. Paul Steelman - người thiết kế NagaCity Walk, Naga2 và dự án tại Nga của Naga - gọi Naga2 là “một trong những khách sạn sòng bạc hiệu quả nhất trên thế giới,” nhờ các thông số kỹ thuật của Chen. Naga2 có thể chứa được gấp đôi lượng khách trong một tòa nhà cùng cỡ với các khu nghỉ mát của Macau, và nhờ phòng nhỏ hơn, chi phí tiết kiệm được trên mỗi căn phòng.
Ít tinh tế hơn, Chen đi tiên phong với mô hình được thiết kế thành các khu vực đánh bạc nhỏ hơn, có khu giải trí, ăn uống và thanh toán riêng, thường theo chủ đề. Ngoài sòng bạc chính, NagaWorld còn có sòng bạc Garden Casino theo phong cách Trung Quốc, Saigon Palace phục vụ người chơi Việt Nam, và một câu lạc bộ đêm tại NagaRock. “Khái niệm sòng bạc tế bào rất đơn giản: sòng bạc như sự trốn thoát,” ông nói. “Nếu chúng ta có thể dồn nó vào khu vực nhỏ hơn và cho chơi nhạc sống, phục vụ ẩm thực tinh tế, đưa vào quán bar và sòng bạc, bạn sẽ đánh giá cao giá trị giải trí hơn và ngồi trong khu vực đánh bạc nhiều hơn.” Ông nhún vai: “Không phải phát minh gì ghê gớm.” 
Tỉ phú sòng bạc tình cờ - ảnh 7