Nền công nghiệp giải trí trong nước chứng kiến nhiều sự trở về của các nghệ sĩ gốc Việt ở nước ngoài trong những năm gần đây trên tất cả lĩnh vực: điện ảnh, âm nhạc, hài kịch, nghệ thuật biểu diễn.

Mang đến những màu sắc mới, có người đã thành công, có người vẫn đang tìm hiểu nguyên lý hoạt động của ngành công nghiệp giải trí non trẻ này.

Alexander Tú - Tiến sĩ trị liệu bằng vũ điệu

Khi quê hương là cơ hội mới - ảnh 1

Biên đạo múa Alexander Tú

Tại Việt Nam, để kích thích sự sáng tạo cho trẻ, phụ huynh thường đưa trẻ đến các lớp khoa học hoặc nghệ thuật như hội họa. Còn vũ công, biên đạo múa Alexander Tú sẽ đề nghị phụ huynh hãy cho trẻ đi học nhảy.

Đồng sáng lập, giám đốc trình diễn nghệ thuật của học viện Âm nhạc và Trình diễn Nghệ thuật Soul có cơ sở khoa học để thuyết phục.Nguyên trưởng nhóm nhảy Kaba Modern vừa bảo vệ thành công luận án tiến sĩ vật lý trị liệu.

Đề tài nghiên cứu “Tác động tích cực của vũ đạo đến sự phát triển của trẻ em Việt Nam” của anh đưa ra luận chứng khoa học rằng nhảy không chỉ giúp trẻ em giải phóng hình thể mà còn tinh thần, gia tăng sự sáng tạo.

Khi gặp học sinh mới, thầy giáo Alexander Tú dành nhiều thời gian trò chuyện với phụ huynh, rồi mới đến học viên. Anh muốn phụ huynh là người trước tiên  hiểu về nhảy: bộ môn này từ đâu ra, sẽ tốt như thế nào và thay đổi con của họ ra sao.

“Tôi về Việt Nam để giúp cộng đồng xây dựng bộ môn nhảy, giúp khán giả trong nước nhìn ra các lợi ích của nó,” vũ công, biên đạo 37 tuổi, học nhảy hip hop trong nhà xe của gia đình từ lúc 11 tuổi chia sẻ.

Khi ở Mỹ, ban ngày vị bác sĩ vật lý trị liệu tập trung vào công việc chuyên môn ở bệnh viện. Buổi tối, cởi chiếc áo blouse trắng, anh là trưởng nhóm nhảy Kaba Modern, từng lọt vào top 3 cuộc thi “Nhóm nhảy giỏi nhất nước Mỹ” mùa đầu tiên 2008.

Anh đồng sáng lập KM Legacy, công ty nhảy chuyên nghiệp và là giám đốc điều hành công ty này trong bốn năm, tham gia các chương trình nhảy uy tín của Mỹ như VIBE, Hip Hop International, Body Rock, World of Dance…

Một số thành viên Kaba Modern, KM Legacy gốc Việt như Tony Trần, Andrew Trần, Barry Trương cùng với Alex “Ambitious”, biệt danh của anh trong cộng đồng vũ công, thực hiện dự án quốc tế Vietnam The World Tour qua các thành phố Lyon, Paris của Pháp, Singapore.. mang nghệ thuật Việt Nam ra thế giới và giới thiệu nghệ thuật thế giới đến Việt Nam.

Một dự án khác, clip các vũ công nhảy hiện đại trên nền nhạc có hậu cảnh là các danh thắng Việt Nam như Ngũ Hành Sơn (Đà Nẵng), Mỹ Sơn (Quảng Nam), cung An Định, Đại Nội (Huế)… từng gây xôn xao cộng đồng mạng.

Lần đầu trở về quê hương năm 2009, Alexander nhận làm biên đạo cho bài hát Xin hãy thứ tha của ca sĩ Hồ Ngọc Hà. Nội dung bài hát được dịch sang tiếng Anh để anh hiểu ngữ nghĩa và lựa chọn các điệu nhảy phù hợp.

Tiết mục từng được Hồ Ngọc Hà, đại diện ca sĩ Việt Nam đầu tiên trình diễn trên sân khấu Asia Song Festival tại Hàn Quốc năm 2009. Thỉnh thoảng, Alexander Tú được mời biên đạo cho các ca sĩ như Thu Minh, Hoàng Thùy Linh, Bảo Anh, các chương trình như Duyên dáng Việt Nam, game show về nhảy…

Những cuộc trở về giúp anh nhận ra nhiều tài năng nhảy trong nước chưa được phát triển bài bản, cũng như cộng đồng chưa hiểu hết về bộ môn này.

“Nhảy ở Việt Nam đang ở giai đoạn đầu phát triển, nên nói tới nhảy, vũ công chỉ là phụ. Hơi tội cho vũ công. Họ bỏ rất nhiều thời gian học, chạy chương trình, ngồi chờ cho ca sĩ đến mới tập được.

Ở Mỹ, bên cạnh phụ ca sĩ trên sân khấu, vũ công còn có sân khấu chính của họ. Họ được trả lương tháng để tập cho một dự án chứ không chạy nhiều show như ở Việt Nam,” Alexander nhận xét bằng tiếng Việt xen lẫn tiếng Anh.

Ba năm trước, khi xem các điệu nhảy thú vị của vũ công người Việt, ca sĩ Thanh Bùi mời Alexander tham gia đồng sáng lập học viện Âm nhạc và Trình diễn Nghệ thuật Soul, trong đó Alexander chịu trách nhiệm mảng nghệ thuật trình diễn. Về nước, Alexander “tham vọng” chủ yếu làm công tác giảng dạy.

Tháng 10 năm ngoái, nhóm nhảy The Lyricist do anh thành lập tại Việt Nam trở thành một trong những đại diện xuất sắc nhất thế giới tham dự chương trình Dance Prom, ngày hội Vũ đạo lớn nhất Anh do hội đồng chuyên gia Vũ đạo quốc tế tổ chức tại nhà hát lâu đời Albert Hall (London).

Phương pháp huấn luyện của anh mang tính kết hợp cao giữa lý thuyết khoa học và thực tiễn, như cách anh từng áp dụng các kỹ thuật nhảy hip hop vào các liệu trình vật lý trị liệu giúp nâng cao khả năng và kỹ năng vận động toàn thân và các bộ phận cơ thể, điều chỉnh khả năng cân bằng của bệnh nhân.

Con đường của Alexander Tú vẫn còn rất dài tại Việt Nam. Đồng nghiệp Thanh Bùi tiết lộ, người cháu rể, thành viên mới trong gia đình cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn còn có mơ ước sẽ xây dựng phòng mạch sử dụng âm nhạc và nhảy múa như liệu pháp chữa trị cho tâm hồn và sức khỏe.

Dustin Nguyễn - Hội ngộ điện ảnh Hollywood từ Việt Nam

Khi quê hương là cơ hội mới - ảnh 2

  Diễn viên Dustin Nguyễn

Đồng hồ chuyển sang giờ ăn trưa, Dustin Nguyễn lao vào văn phòng, bật điện thoại. Đầu dây bên kia, một giọng nữ hăng say nói nửa tiếng đồng hồ.

Bên này, Dustin Nguyễn lật như muốn vò nát cuốn biên kịch bằng tiếng Anh đặt trên bàn mang tên “Nhiệm vụ cuối cùng”, bộ phim hành động kinh phí 30 triệu đô la Mỹ của Hollywood được Arthur Sarkissian, nhà sản xuất loạt phim ăn khách Giờ cao điểm giao cho Dustin Nguyễn làm đạo diễn.

Dự kiến bộ phim sẽ được khởi quay tại Thái Lan, Trung Quốc và Myanmar trong năm 2017.

Con đường vòng đưa Dustin Nguyễn, 55 tuổi trở lại Hollywood trong vai trò mới mất hơn 10 năm. Từng đóng hàng chục vai phụ ở kinh đô điện ảnh thế giới, Dustin trở về quê hương, phát triển sự nghiệp diễn viên, rồi đạo diễn Lửa Phật, bộ phim hành động giả tưởng đầu tiên của Việt Nam được trình chiếu tại hơn 20 nước gây chú ý với các nhà làm phim Hollywood.

Năm 2006, Dustin Nguyễn lần đầu về Việt Nam tham gia Dòng máu anh hùng, bộ phim hành động đẹp mắt với môn võ thuật dân tộc Vovinam của đạo diễn Charlie Nguyễn.

“Lúc trở về, tôi đã không hình dung đất nước của mình ra sao,” Dustin Nguyễn kể.

Dù doanh thu không đạt như kỳ vọng do quy mô thị trường xem phim rạp lúc bấy giờ còn nhỏ, bộ phim giành giải thưởng lớn thể loại Phim truyện của ban giám khảo liên hoan phim châu Á - Thái Bình Dương - Los Angeles, đã thổi làn gió mới vào nền điện ảnh trong nước lúc bấy giờ vốn hầu hết do các hãng phim nhà nước sản xuất.

Cú chạm ngõ với điện ảnh trong nước kéo Dustin Nguyễn đến gần hơn với khán giả Việt Nam. Trung bình mỗi năm, diễn viên người Mỹ gốc Việt tham gia một bộ phim tại Việt Nam. Năm 2010, người từng đóng chung với Cate Blanchett, nữ diễn viên đoạt giả Oscar, trở thành biên kịch, kiêm diễn viên chính bộ phim Để Mai Tính do không tìm được người.

“Ở thị trường Việt Nam, mình phải tự làm tất cả,” anh giải thích. Yếu tố hài hước nhẹ nhàng kết hợp cảm xúc lãng mạn, Để Mai Tính chiếm được cảm tình của khán giả, thu về 18 tỉ đồng bán vé, mức doanh thu kỷ lục cho một phim Việt ra rạp không phải vào mùa Tết ở thời điểm đó.

Năm 2015, Dustin Nguyễn đảm nhiệm ở vai trò đạo diễn phim Trúng số, trong khi Bebe Phạm, vợ thứ hai của anh là nhà sản xuất. Chỉ với bảy tỉ đồng kinh phí, bộ phim có cốt truyện đơn giản, nhân văn về một người bán vé số mang về doanh số hơn 30 tỉ đồng.

Sau khi chia cho rạp phim một nửa, nhà sản xuất thu về lãi gấp 1,5 lần mức đầu tư. “Tới một bước ngoặt nào đó, người làm phim sẽ có kinh nghiệm sản xuất với kinh phí thấp hơn vì biết xài đồng tiền và tài năng của con người,” Dustin Nguyễn đúc rút.

Nhà làm phim này bổ sung, kinh doanh điện ảnh khác ngành kinh doanh khác: “Có hai lý do: tiền hoặc nghệ thuật. Nếu kịch bản hay, thuyết phục một người tham gia, tiền không là vấn đề. Nếu không, thay vì 10 đồng, trả 20 đồng họ mới làm.”

Trong năm thành công với bộ phim ăn khách Trúng số, công ty Dreamscape DBS của anh dời văn phòng về Sunwah, tòa nhà có vị trí trung tâm đường Nguyễn Huệ, TP.HCM. “Tiện cho việc di chuyển” và “ tiếp xúc đối tác nước ngoài,” Dustin Nguyễn giải thích.

Nhưng không phải lúc nào anh cũng “trúng số”. Năm 2016, phim tình cảm liêu trai Bao giờ có yêu nhau, bộ phim thứ ba của đạo diễn Dustin Nguyễn có sự tham gia của Garry Waller, đạo diễn hình ảnh từng được đề cử Oscar, không mang về doanh thu như kỳ vọng.

Đạo diễn không ngại thử nghiệm nhiều thể loại phim khác nhau phân trần: “Người hiểu biết trong ngành biết rằng làm phim không dễ thắng. Ngoài phim chất lượng, còn có tính hên xui nữa. Ngành này không có một công thức thành công chung,” anh ví dụ hãng Warner Brothers sản xuất 70 phim trong năm, một nửa số phim trong năm của họ thất bại, 20 phim huề vốn, năm phim thu được 30 - 40%, chỉ hai phim thắng lớn.

Năm ngoái, Việt Nam sản xuất hơn 60 phim, gấp 1,5 lần so với năm trước đó, và hơn chục lần so với 10 năm trước. Trung bình sáu ngày, một bộ phim Việt mới ra rạp và chỉ tồn tại được một tuần lễ so với thời gian “trị vì” vài tháng trong các năm trước.

CBRE Việt Nam, công ty chuyên tư vấn bất động sản đưa ra khảo sát, đến rạp xem phim là mục tiêu thứ ba sau mua sắm và ăn uống tại các trung tâm thương mại hiện nay. Nhu cầu giải trí của người dân tăng cùng mức tăng thu nhập bình quân đầu người.

Dù số lượng phim ra mắt nhiều nhưng ước tính của công ty phát hành phim BHD, chỉ 5 phim Việt có doanh thu cao, trên 45 tỉ đồng.

Quán quân là phim Nắng có mức doanh thu khoảng 70 tỉ đồng, thua xa so với Để Mai Tính 2 năm 2014 và Em là bà nội của anh năm 2015 xấp xỉ 100 tỉ đồng. Tốc độ sản xuất và ra rạp một cách nhanh chóng được các nhà làm phim cho rằng, thời kỳ phim “mì ăn liền” có vẻ đang quay trở lại.

Diễn viên Kim Lý cho rằng, ngược lại với sự tăng trưởng về số lượng, chất lượng phim Việt đang không theo kịp từ tất cả các khâu: kịch bản, diễn viên, kỹ thuật, xuất bản…

Cùng trở về như Dustin Nguyễn, còn có các diễn viên và đạo diễn hải ngoại mang đến nhiều màu sắc cho ngành công nghiệp điện ảnh nước nhà như Kim Lý, Kathy Uyên, Tinna Tình, đạo diễn Victor Vũ (đạo diễn Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh đang nắm giữ doanh thu phòng vé cao thứ hai trong lịch sử với 80 tỉ đồng), Cường Ngô…

Sinh ra trong gia đình có truyền thống làm nghệ thuật, mẹ là diễn viên múa, ba là diễn viên hài, gia đình Dustin Nguyễn rời Việt Nam sang Mỹ định cư năm 1975. Anh bén duyên với điện ảnh Hoa Kỳ mười năm sau đó khi được mời nhận một vai trong loạt phim truyền hình Magnum P.I. Trong 20 năm qua, anh miệt mài đóng gần 40 vai lớn nhỏ nhưng chưa vươn lên vị trí sao.

Nhưng ở Việt Nam 10 năm, bất cứ ai trong ngành điện ảnh đều biết đến anh. “Ở đây, tôi có thể làm tất cả những gì liên quan đến đam mê phim từ diễn viên, biên kịch, đạo diễn, sản xuất phim”. Ngả người ra sau chiếc ghế kiểu bá chủ ngai vàng trong phim cổ trang, Dustin Nguyễn thổ lộ. Cơ hội rộng lớn ở Việt Nam là điều mà các nhà làm phim khó có thể tìm thấy ở Hollywood nơi các tài năng thế giới đổ về.

“Người khác có thể không đồng ý. Những người về làm phim ở Việt Nam vì chỉ ở Việt Nam họ mới có cơ hội làm phim. Ở Hollywood không ai cho họ cơ hội nhỏ nào dù họ không phải là không có tài,” anh thẳng thắn chia sẻ.

Vậy thị trường phim nhỏ bé trong nước có đủ để các diễn viên làm nghề sinh sống? Vấn đề làm anh ngập ngừng. Gõ bàn tay phô trương ba chiếc nhẫn “chúa tể” và năm chiếc vòng trên cổ tay nhịp xuống bàn, Dustin Nguyễn nói: “Ngoại trừ vài diễn viên hạng A có cát xê 1 - 1,5 tỉ đồng/phim, hầu hết diễn viên điện ảnh ở Việt Nam chạy show mới sống được.”

Diễn viên hài Quang Minh -Khi hài kịch lên ngôi

Khi quê hương là cơ hội mới - ảnh 3

  Diễn viên hài Quang Minh

Trong phòng kho của mình, ông Tư Mỏ Lết đang tìm cách tăng mã lực chiếc máy cắt cỏ thì bà vợ bước vào bông đùa: “Bữa nào anh chỉnh em thêm 300 mã lực nữa để em sung sức, em làm việc nhà nhé”.

Sau đó, bà vợ kéo ba đứa con đang ngồi chơi ở phòng khách ra sân chứng kiến thành tích huy hoàng của bố. Chiếc máy cắt cỏ rời đi cùng nụ cười của ông Tư Mỏ Lết chưa bao lâu, trở lại là gương mặt cháy đen và mái tóc mì tôm lỉa chỉa mịt mù khói bụi.

Trong khi sinh hoạt của gia đình nhỏ này đang diễn ra, hàng chục con mắt đổ dồn vào từng cử chỉ của họ. Sau tiếng hô “Cắt”, đoàn người ồ ạt bước ra khỏi cánh cửa lớn đề chữ “Phim trường”.

Sitcom (chương trình truyền hình quay trong phim trường) Gia đình vui nhộn, Việt hóa từ loạt phim ăn khách Home Improvement của Mỹ, dẫn dắt bởi ông bố Quang Minh và người vợ Hồng Đào là dự án truyền hình thực tế thứ tư mà người nghệ sĩ hải ngoại này thực hiện trong nửa năm về hoạt động nghệ thuật tại thị trường trong nước.

Trước đó, anh xuất hiện trong Bí mật đêm chủ nhật, Hoán đổi, Người hóa thân số 1. Sitcom dài tổng cộng hai phần, gồm 204 tập nói về các tình huống hài trong gia đình, mất sáu tháng để quay. “’Mệt thì mệt nhưng vui vì sau 27 năm, khán giả trong nước vẫn nghĩ đến mình,” diễn viên hài 58 tuổi chia sẻ một ngày sau chuyến bay show từ Mỹ trở về.

Quang Minh, tên đầy đủ là Võ Quang Minh, sang Mỹ định cư năm 1990, trở thành ngôi sao hài được ưa thích trong cộng đồng người Việt ở nước ngoài, mang đến những tiếng cười nhẹ nhàng kèm thông điệp ý nghĩa về gia đình và xã hội.

Anh thường đóng cặp cùng vợ Hồng Đào, chồng đóng vai con, còn vợ đóng vai mẹ. Anh tham gia khoảng 130 vở kịch, phần chuyển tông không thể thiếu, xen giữa các tiết mục ca nhạc trên sân khấu ca nhạc ở hải ngoại.

Tháng 6.2016, tạm yên tâm với hai cô con gái ở tuổi mới lớn, Quang Minh và vợ trở về hoạt động nghệ thuật trong nước, gặp đúng giai đoạn hoàng kim các chương trình hài chiếm sóng truyền hình và Internet.

Theo công ty nghiên cứu thị trường Nielsen Việt Nam, video hài trên Internet chiếm tỉ lệ quan tâm áp đảo của 54% khán giả Việt, vượt tỉ lệ người xem thời sự, thể thao, phóng sự.

“Lúc tôi ra trường năm 1984, truyền hình TP.HCM chỉ có hai đài là đài số 7 (HTV7) và đài số 9 (HTV9). Kịch thì có đoàn kịch Kim Cương, Bông Hồng, đoàn kịch Trẻ, Cửu Long Giang. Ngày nay, đài truyền hình và game show quá nhiều. Nói theo tiếng Mỹ là right time and right place, thiên thời và địa lợi, tạo ra nhiều cơ hội cho những người trong nghề,” anh Minh chia sẻ.

Trước khi Quang Minh và Hồng Đào quay về, khán giả trong nước đã có cơ hội xem trực tiếp các diễn viên mà trước đây họ chỉ xem qua băng đĩa DVD như Hoài Linh, Việt Hương, Thúy Nga, Lê Giang….

Dù còn nhiều tranh cãi về chất lượng game show, chương trình truyền hình thực tế, Quang Minh cho rằng, sân chơi rộng lớn này đang là yếu tố chính thu hút các nghệ sĩ về nước hoạt động nghệ thuật: “Người nghệ sĩ cần sân khấu. Nơi nào có cơ hội, được mời là họ đi phục vụ khán giả”.

Theo quan sát của anh Minh, trong lúc khán giả trong nước quan tâm tới sân khấu, nghệ thuật thì sân khấu hải ngoại có xu hướng không tăng trưởng. Bên cạnh lý do khán giả Việt di cư sang Mỹ ở thế hệ lớn tuổi ngày càng “lười biếng” tới rạp, thì “đa số các em trẻ sau này không biết tiếng Việt, không quan tâm văn nghệ hải ngoại nữa.”

Theo chia sẻ, hiện tại lịch diễn của Quang Minh tại Mỹ kín đến tháng 3. Các show diễn trong nước thường được anh sắp xếp, không bị chồng chéo với các show ở nước ngoài.

Ngoài diễn hài, làm giám khảo, anh còn lấn sân sang điện ảnh với vai nhạc phụ giỏi tề gia nội trợ trong phim Cho anh gần em thêm chút nữa và nam chính của cặp đôi đũa lệch trong Ba vợ cưới vợ ba.

Tại buổi ra mắt phim, chứng kiến khán giả đến xem hầu hết ở độ tuổi teen, người nghệ sĩ còn chưa quen lắm với các hài ngữ “cạn lời”, “soái ca” thổ lộ: “Hình như bây giờ mọi người làm văn nghệ đều phục vụ tuổi teen”, ông băn khoăn: “Những người lớn tuổi, thế hệ của tôi, trung niên hay 30 - 40 đi đâu mất rồi.” Quang Minh tiết lộ, thời điểm này, anh về Việt Nam hoạt động nghệ thuật và còn đặt mục tiêu tìm hiểu thị hiếu của các nhóm khán giả trong nước.