Dominic Scriven, chủ tịch quỹ đầu tư Dragon Capital vừa là nhà quản lý quỹ chuyên nghiệp, vừa là nhà bảo tồn động vật hoang dã.
Dominic Scriven: Nhà bảo tồn động vật - ảnh 1

Dominic Scriven, chủ tịch quỹ đầu tư Dragon Capital ­—ảnh: Phan Quang

Đỗ Quang Trường, 13 tuổi, cúi sát xuống mặt đất, nhìn chằm chằm vào khoảng đất dưới chân. Với chiếc kính lúp cỡ lớn cầm tay, thế giới dưới chân được phóng to nhiều lần trong mắt cậu học sinh lớp 7. Lần đầu được bước chân vào rừng, thành viên của câu lạc bộ (CLB) Xanh, cậu học sinh trường Trung học cơ sở Gành Dầu, Phú Quốc, Kiên Giang nằm trong nhóm 40 học sinh tham gia chương trình “Một ngày khám phá rừng” hôm ấy.

Không chỉ trải nghiệm thiên nhiên, nhóm còn tham gia nhiều hoạt động dã ngoại: được giới thiệu về các loài động thực vật quý hiếm, sử dụng kính lúp tìm kiếm dấu vết động vật, thực hành làm mô hình thể hiện chức năng của rừng bằng các vật liệu tự nhiên như sỏi, đất, lá và cành cây khô… “Đây là lần đầu tiên em tham gia tham quan rừng Phú Quốc. Em cảm thấy yêu thiên nhiên hơn,” Trường phát biểu cảm tưởng.

Ý tưởng thành lập CLB Xanh do tổ chức WildLife At Risk (WAR) khởi xướng. Thành viên của CLB là học sinh năm trường trung học cơ sở vùng đệm vườn Quốc gia Phú Quốc Kiên Giang. Tổ chức phi lợi nhuận này cũng hỗ trợ giáo viên, cán bộ vườn quốc gia trong việc tổ chức các sự kiện nhằm nâng cao nhận thức của cộng đồng trong việc bảo vệ động vật tự nhiên.

“Những người chưa có con như tôi thường có hai kiểu suy nghĩ. Một vì chính mình hoặc hướng về cộng đồng. Nghĩ về chính mình thì có vẻ hơi ích kỷ nếu không muốn nói là dễ chán. Cần có một tầm nhìn rộng hơn về cộng đồng, môi trường…” ông Dominic Scriven, chủ tịch WAR nói. Ở Việt Nam, ông được biết đến rộng rãi với vai trò cầm trịch quỹ đầu tư Dragon Capital và ít được biết đến hơn một chút ở vai trò chủ tịch WAR, tổ chức bảo vệ động vật hoang dã. Nhưng ở cương vị nào, nhà quản lý quỹ và nhà bảo vệ động vật hoang dã, “ông Tây tóc đuôi ngựa” đều có nhiều nhiệt huyết dù hành trình mười năm qua gặp không ít thách thức, gập ghềnh.

“Tôi bắt tay vào việc này vì sở thích cá nhân. Cá nhân thực hiện có thể dễ hơn tổ chức. Tổ chức thì hơi nhạy cảm đặc biệt trong những hoạt động không hướng tới lợi nhuận,” ông Dominic chia sẻ. WAR được thành lập năm 2003. Trước đó, tại công ty quản lý quỹ Dragon Capital, khi ấy có mặt ở Việt Nam gần một thập kỷ, dần hình thành khái niệm đầu tư có trách nhiệm, đầu tư bền vững, nhưng nhà quản lý quỹ không thể lái tổ chức theo sở thích cá nhân. Vị chủ tịch hảo tâm người Anh phụ trách 90% tài chính của WAR. Phần còn lại do nhân viên của Dragon Capital, bạn bè, đối tác quỹ ủng hộ.

Báo cáo môi trường quốc gia của bộ Tài nguyên và Môi trường cho biết sự đa dạng về địa hình và khí hậu đưa Việt Nam trở thành môi trường sống cho khoảng 10% tổng số loài chim và thú hoang dã trên thế giới. Thuộc nhóm 16 nước đứng đầu thế giới về đa dạng sinh học nhưng Việt Nam hiện được các tổ chức quốc tế xếp vào nhóm 15 quốc gia hàng đầu thế giới về suy giảm số loài thú, nhóm 20 nước hàng đầu về suy giảm số loài chim, nhóm 30 nước hàng đầu về suy giảm số loài thực vật và lưỡng cư. Lý do: môi trường tự nhiên thay đổi, nạn tàn phá rừng, thói quen ăn thịt và vấn nạn buôn bán động vật hoang dã…

Sách đỏ của tổ chức Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) cho biết vào năm 1996 Việt Nam có 25 loài động vật ở mức nguy cấp. Đến năm 2010, IUCN liệt kê số loài nguy cấp lên con số 47, trong đó, có cả những loài được đánh giá bị đe dọa không cao trên quy mô toàn cầu nhưng lại bị đe dọa ở mức rất cao tại Việt Nam. Sách đỏ Việt Nam các năm 1992 – 1996 đánh giá mức độ bị đe dọa của các loài chỉ mới dừng lại ở hạng nguy cấp thì năm 2007 thông báo chín loài được xem là đã tuyệt chủng. Năm 2010 các chuyên gia môi trường xôn xao trước thông tin tê giác Java Việt Nam (Rhinoceros sondaicus annamiticus), một trong hai quần thể tê giác còn sót lại trên trái đất bị chết ngay trong vườn Quốc gia Nam Cát Tiên, khu vực bảo tồn, cấm săn bắn. Cá thể được xem là duy nhất Việt Nam được phát hiện ở tình trạng phân huỷ với chiếc sừng đã bị đánh cắp. “Cả thế giới khủng hoảng sinh tồn, tìm và phá hủy sự đa dạng sinh học. Tại nước Anh khủng khiếp, trên toàn cầu khủng khiếp, tại Việt Nam phải nói là cũng khủng khiếp,” chủ tịch WAR thốt lên. Ông gắn bó với Việt Nam từ đầu những năm 1990, trong thời gian này “con tê giác bị tiêu diệt, con hổ cũng đi luôn, con voi không còn sống bền vững ở thiên nhiên, chỉ còn vài chục.”

Hình thức sử dụng phổ biến nhất đối với động vật hoang dã hiện nay là ăn thịt, kế tiếp ngâm rượu, làm thuốc, làm cảnh và sử dụng cho mục đích trang trí, thời trang, theo kết quả khảo sát của WAR phối hợp với hai trường đại học tiến hành năm 2011. Hơn một nửa trong số 4.000 người được khảo sát cho biết đã từng sử dụng sản phẩm từ động vật hoang dã. Khảo sát này cho thấy nhóm người ở độ tuổi 36 - 45 tuổi, nhóm người có chức vụ cao có xu hướng sử dụng sản phẩm động vật hoang dã nhiều hơn các nhóm còn lại. Đáng quan ngại việc sử dụng sản phẩm động vật hoang dã của người dân TP. HCM có xu hướng gia tăng trong tương lai. “Một số người coi đây là cái giá phải trả cho sự phát triển của xã hội. Có ý kiến đây là xu thế tất yếu vì trong lịch sử phát triển của loài người từ ‘giết’ đã ăn sâu trong ADN con người, không nên buồn, phải chấp nhận. Tôi thuộc ý kiến thứ ba, cho rằng sự giàu có của thế giới này nằm ở sự đa dạng,” Dominic nói.

Thời điểm WAR ra đời tại Việt Nam đã có khoảng 600 tổ chức phi chính phủ (NGO), phần lớn hoạt động hướng vào giải quyết các vấn đề xã hội và con người, chỉ có khoảng 30 đơn vị hướng về bảo vệ thiên nhiên và sự đa dạng sinh học, khu vực phía Nam WAR là duy nhất, theo Dominic. Nhà quản lý quỹ 53 tuổi lý giải theo kiểu “địa phương” WAR xuất hiện có “thiên thời, địa lợi.” Vạn sự khởi đầu nan, sau khi “vừa làm, vừa học hỏi” ba mảng hoạt động lớn của WAR gồm cứu hộ động vật, tổ chức sự kiện nâng cao nhận thức cộng đồng về động vật hoang dã và bảo tồn động vật quý hiếm.

Theo thống kê của WAR, ba năm gần đây trung bình mỗi năm tổ chức cứu hộ 550 - 700 cá thể động vật quý hiếm: tê tê, mèo rừng, rái cá, rùa nước ngọt... Kết hợp với các chi cục kiểm lâm các địa phương, WAR bắt tay vào thành lập ba trung tâm cứu hộ: Củ Chi - TP.HCM (năm 2006), Hòn Rơm - Kiên Giang (năm 2008) và Nam Cát Tiên - Đồng Nai (năm 2009). “WAR lập trạm cứu hộ quy mô đầu tiên ở miền Nam có khả năng chăm sóc cho nhiều loài động vật hoang dã. Cũng có trạm cứu hộ khác nhưng quy mô nhỏ, tập trung vào một số loài,” ông Nguyễn Vũ Khôi, tổng giám đốc WAR cho biết. Đây là địa chỉ WAR thu nhận, chăm sóc, phục hồi sức khỏe cho những cá thể động vật hoang dã, ưu tiên cho những loài quý hiếm, có nguy cơ đe dọa cao. “Đầu vào” của trạm là động vật hoang dã buôn bán trái phép bị cơ quan chức năng phát hiện, tịch thu, có trường hợp người dân đánh bắt, nuôi nhốt, sau thời gian tự nguyện trao lại cho trung tâm. Có cả những cá nhân giàu lòng trắc ẩn gặp động vật hoang dã bị bày bán, mua lại rồi liên hệ gửi vào trung tâm. “Về lý thuyết, trạm không khuyến khích hành động này vì tạo ra thị trường tiêu thụ, gián tiếp tạo thành vòng xoáy, thúc đẩy các hoạt động săn bắt càng phát triển hơn,” ông Khôi nói. Ở các trạm cứu hộ, sau thời gian phục hồi sức khỏe, đa phần các loài động vật quý hiếm sau đó được thả về với môi trường tự nhiên.

Bận bịu trên cương vị quản lý quỹ, ngoài chống lưng về mặt tài chính cho WAR, Dominic không tham gia điều hành trực tiếp nhưng vạch ra chiến lược cũng như các chương trình hành động lớn cho tổ chức này. “Hơn 10 năm là một quá trình. Học cũng nhiều, thách thức cũng nhiều, thất bại cũng nhiều. Cái khó nhất là ý thức. Người trên 35 tuổi rất khó thay đổi cho nên mình phải tập trung vào đối tượng trẻ tạo nên nhận thức của một thế hệ và tác động tới 10 - 20 năm tới,” ông nói.

WAR nâng cao ý thức trong cộng đồng bằng cách khuyến khích các cá nhân và tổ chức tham quan trung tâm cứu hộ. Các tấm lòng hảo tâm cũng có thể chung tay đóng góp một phần nghĩa cử bảo vệ động vật hoang dã: mua các sản phẩm lưu niệm, tài trợ thức ăn, tài trợ đặt tên cho thú. Sau thời gian hoạt động WAR nhận ra một “sự bất thường:” khối các trường dân lập và quốc tế hào hứng cho học sinh tham quan nhưng các trường công lập, nơi học sinh đông đảo, hiếm khi xuất hiện. Lý do vì kinh phí và thời gian để đưa học sinh tới trạm cứu hộ gần nhất đặt tại Củ Chi, cách trung tâm TP.HCM 70 km. Ý tưởng lều triển lãm SOS của WAR vì thế ra đời. Với diện tích 60m2, lều SOS bao gồm nhiều vật trưng bày, trò chơi, thông tin, hình ảnh thực tế về thực trạng tiêu thụ động vật hoang dã Việt Nam. Phối hợp với sở Giáo dục và Đào tạo, chi cục Kiểm lâm TP.HCM, lều SOS đã đi tới hơn 100 trường trung học cơ sở thu hút gần 100 ngàn học sinh thành phố tham quan. WAR nhận về phản hồi tích cực khi một số trường mới đây đã bổ sung thêm vào chương trình sinh học bài giảng về bảo vệ động vật hoang dã.

Không dừng lại ở công tác tuyên truyền, WAR chủ động phối hợp với cơ quan chức năng ngăn chặn hành vi buôn bán động vật hoang dã. Từ nguồn tin quần chúng, WAR từng cử nhân viên bí mật đi điều tra hiện trạng buôn bán, tiêu thụ bò biển (dugong) ở Phú Quốc. Thu thập đủ bằng chứng, WAR gửi công văn đến các cơ quan chức năng mở rộng điều tra. Sau này, phối hợp với trung tâm bảo tồn biển Phú Quốc, WAR tổ chức “Ngày hội bảo vệ dugong” tuyên truyền và nâng cao ý thức tại địa phương. Nhiều hoạt động khác có thể kể đến như thành lập CLB Xanh; phát hành tem, sách về động vật, môi trường; khảo sát khoa học và công bố sự đa dạng sinh học…

Dominic Scriven, tên gọi thân mật là DoM, có vóc người cao lớn với mái tóc vàng luôn búi ngược “kiểu đuôi ngựa.” Sinh năm 1963, ông tới Việt Nam đầu những năm 1990, dự định ban đầu “tạm trú” để học tiếng Việt. Tình cờ biết đến đề án thành lập thị trường vốn, nhận ra cơ hội, Dominic quyết định ở lại và gắn bó luôn tới nay. Dragon Capital được thành lập năm 1994, hiện là công ty quản lý quỹ nước ngoài có thâm niên nhất tại Việt Nam. Từ số vốn huy động ban đầu 16,4 triệu đô la Mỹ hiện tại công ty quản lý quỹ này quản lý tổng tài sản tương đương hơn 1,3 tỉ đô la Mỹ. Dragon Capital cùng với VinaCapital, là hai định chế tài chính nước ngoài lớn nhất hiện nay xét về tài sản. Trong các hội thảo lớn ngành chứng khoán, Dominic Scriven thường xuất hiện với vai trò diễn giả. Tiếng nói của nhà quản lý quỹ 53 tuổi này có trọng lượng đối với cơ quan quản lý, cộng đồng nhà đầu tư nội địa và giới đầu tư quốc tế quan tâm đến cơ hội ở Việt Nam.

Áp lực lớn nhất với Dragon Capital đến vào năm 2009 - 2010 khi quỹ Vietnam Enterprise Investments Ltd (VEIL) gặp sức ép đóng quỹ trước thời hạn. Cổ vũ nhiều cho hoạt động CSR và tinh thần quản trị minh bạch nhưng năm 2013 uy tín của công ty quản lý quỹ này thêm một lần nữa bị sứt mẻ khi tập đoàn Hoàng Anh Gia Lai (HAGL) mà Dragon Capital là một trong các cổ đông nước ngoài lớn nhất, bị một số tổ chức quốc tế cáo buộc tàn phá môi trường. “Câu chuyện HAGL trắng đen chưa rõ nhưng Dragon Capital coi đây là bài học lớn,” ông nói. Dragon Capital bán sạch cổ phần ở doanh nghiệp này và mất hai năm để xác lập quy trình đầu tư mới trong đó trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp trở thành một tiêu chí đánh giá khi đầu tư cho dù “anh em trong bộ phận đầu tư kêu nhiều lắm, mất thời gian, thêm công việc, đầu tư khó hơn, giảm cơ hội, không ngờ mình ký cái này vào tháng 3 thì tháng 4 xảy ra Formosa.”

Trung tuần tháng 7, Dragon Capital đưa VEIL, quỹ đầu tư cổ phiếu có tổng tài sản hơn 927 triệu đô la Mỹ niêm yết tại sở Giao dịch chứng khoán London. “Có Brexit hay không có Brexit, thị trường chứng khoán London vẫn là quốc tế nhất,” Dominic khẳng định. Theo ông, sân chơi này 50% công ty niêm yết là công ty quốc tế, so với sàn Hồng Kông chủ yếu là công ty Trung Quốc và sàn giao dịch chứng khoán New York hầu hết là các công ty Mỹ, điều này có thể giúp VEIL nâng cao hình ảnh, thu hút sự chú ý lớn hơn với cộng đồng đầu tư quốc tế. “Đã 10 năm rồi Dragon Capital chưa huy động vốn,” ông đề cập đến khả năng kêu gọi đầu tư.

Chủ tịch Dragon Capital trả lời phỏng vấn Forbes Việt Nam tại văn phòng trụ sở công ty, lầu 15, cao ốc MeLinh Point (TP.HCM). Ngay cửa thang máy công ty dán nhiều bảng kêu gọi mọi người không sử dụng sản phẩm có nguồn gốc động vật hoang dã. Bên trong, trên tường nhiều tranh cổ động và chân dung tự họa của các họa sĩ Việt Nam - thú vui sưu tập nghệ thuật, một niềm đam mê khác của nhà quản lý quỹ. Theo ước tính cá nhân, gần 20 năm ông đã rót vốn vào lĩnh vực sưu tập gần 200 tỉ đồng. Hết giờ làm việc ông sống trong một biệt thự lớn tại quận 2, ven sông Sài Gòn, nơi có khu vườn rộng lớn và bầy thú cưng.

Không chỉ quan tâm đến động vật hoang dã địa phương, ông Dominic cho biết Việt Nam đang nhận được “sự quan tâm đặc biệt” của cộng đồng quốc tế với nghi vấn trở thành nơi trung chuyển buôn bán sản phẩm từ động vật hoang dã như sừng tê giác và ngà voi. Một thông tin ít được chú ý trên các phương tiện truyền thông, tháng 5 vừa qua Việt Nam - Hoa Kỳ công bố thoả thuận, cam kết về đấu tranh chống buôn bán trái phép các loài động vật, thực vật hoang dã nhân chuyến thăm và làm việc của Tổng thống  Barack Obama.

“Nhiều khi trong giới nay mình dễ thành người bi quan lắm,” ông thú nhận. Một tin không vui đối với các tổ chức môi trường và bảo vệ động vật hoang dã khi lần lượt trong 9 tháng qua WAR bàn giao lại trạm cứu hộ động vật tại Củ Chi và Hòn Me cho đối tác, chấm dứt vai trò hoạt động tại các địa điểm này. Trước đó, cách đây ba năm, WAR đã chấm dứt vai trò của mình tại trung tâm cứu hộ Nam Cát Tiên. Lý do thì có nhiều: sự hợp tác với các bên, quyền hạn hành động, tính hiệu quả của dự án… Vậy sắp tới Dominic sẽ sống yên ổn với công ty quản lý quỹ cho cuộc đời thanh thản? Câu trả lời là không! Từ kinh nghiệm nuôi và sinh sản cá thể tê tê thành công, WAR vẫn tiếp tục hoạt động nhưng rẽ theo hướng bảo tồn. “Các hoạt động cứu hộ khó tiếp tục, các hoạt động nâng cao nhận thức có thể tiếp tục nhưng xem lại mô hình, hoạt động bảo tồn sẽ tiếp tục,” ông khẳng định.

"Giỏi hơn người khác không có gì vĩ đại; điều vĩ đại thực sự là vượt qua chính mình.". ---- Ernest Hemingway

Tạp chí Forbes Việt Nam

Số 52 tháng 09.2017

 Số 52 tháng 09.2017

TƯƠNG LAI CỦA GIÁO DỤC

CÁC DOANH NGHIỆP ĐANG ĐẦU TƯ VÀO THỊ TRƯỜNG GIÁO DỤC VIỆT NAM SẼ ĐEM LẠI NHỮNG THAY ĐỔI GÌ ?

DANH SÁCH ĐẠI HỌC TỐT NHẤT MỸ • GIÀU NHẤT SINGAPORE

Các số báo khác