Tài trợ nghệ thuật - ảnh 1

úc đó là 10 giờ tối chủ nhật vào tháng 11 tại sân bay Burbank ở California, và Jack Conte, để râu quai nón rậm kiểu anh chồng trong ban nhạc vợ chồng Pomplamoose, đang ngả lưng vào ghế, mặc áo nỉ mũ trùm qua đầu, cố gắng nghỉ ngơi. Conte, 33 tuổi, đã dành phần lớn cuối tuần ở Los Angeles chơi trong ban nhạc funk của anh, Scary Pockets, và giờ là lúc trở lại San Francisco với tiết mục hoàn toàn khác: điều hành Patreon, trang web và ứng dụng di động nơi người hâm mộ trả phí thuê bao hằng tháng để hỗ trợ những người sáng tạo họ yêu thích, từ họa sĩ đến podcasters, ca sĩ, vũ công, nhà văn, nhà làm game và nhiếp ảnh gia.

Khoảnh khắc đó thể hiện đúng tình huống mà gì Conte gọi vui là “khủng hoảng bản ngã”: là CEO và sáng lập của một công ty khởi nghiệp gồm 100 nhân viên (mức định giá ước tính vào tháng chín năm nay là 400 triệu đô la Mỹ) mà không hoàn toàn từ bỏ đam mê âm nhạc, điều đã khiến anh phát minh ra Patreon. “Rất nhiều người sáng tạo phụ thuộc cách vận hành hiệu quả của đội ngũ chúng tôi,” Conte nói trong cuộc phỏng vấn tại văn phòng ở San Francisco của Patreon. “Đó là điều quan trọng nhất trên đời đối với tôi, do đó tôi có ít thời gian hơn cho âm nhạc.”

Tâm huyết của Conte bắt nguồn từ niềm tin rằng Patreon có thể giúp các nhà sáng tạo nội dung sống sót trước mối nguy từ quảng cáo kỹ thuật số - nhiệm vụ gần như bất khả với hầu hết mọi người - hoặc chỉ hiệu quả với các chiến dịch một lần trên các trang web như Kickstarter và Indiegogo. Công ty được xây dựng dựa trên sự đánh cược ngược đời là người hâm mộ sẵn lòng - thậm chí háo hức - trả phí hằng tháng cho nội dung họ có thể nhận miễn phí miễn là điều đó giúp hỗ trợ các nghệ sĩ họ yêu thích và việc này rất dễ dàng. Có lý do để tin rằng anh đúng. Hơn một triệu người dùng của Patreon đang giúp cung cấp cho khoảng 50.000 nghệ sĩ mức lương hằng tháng có thể dự báo trước. “Trên Kickstarter và Indiegogo, người sáng tạo phải bắt đầu lại sau mỗi dự án,” Danny Rimer, quản lý của Index Ventures, nhà đầu tư và thành viên hội đồng quản trị của Patreon nói. “Đó cũng là lý do các công ty phần mềm chuyển từ phần mềm được cấp phép sang thuê bao: doanh thu dự báo và dịch vụ tốt hơn cho khách hàng.”

Kể từ khi Conte sáng lập Patreon bốn năm trước với người bạn cùng phòng ở ĐH Standford, Sam Yam, 33 tuổi, giữ chức CTO, công ty đã chi ra hơn 250 triệu đô la Mỹ cho các nghệ sĩ của mình - 150 triệu đô la Mỹ riêng năm 2017. Tiếng tăm của Patreon được thúc đẩy bởi hệ thống cam kết đơn giản và đường dây mở trực tiếp giữa các nghệ sĩ và người hâm mộ, hoặc các “khách quen”, những người có quyền truy cập các tính năng đặc biệt như hỏi đáp trực tuyến hoặc trò chuyện riêng với các nghệ sĩ, và các cảnh hậu trường gần gũi hơn những gì nghệ sĩ thường chia sẻ trên Instagram hay Facebook. Sự vị tha khiến con người cảm thấy tốt đẹp. Nói cách khác, Conte không cần thay đổi bản chất con người để Patreon hoạt động được, anh chỉ cần tạo điều kiện cho việc trao đổi giữa người hâm mộ và nghệ sĩ.

Mặc dù Patreon không còn là công ty duy nhất trong lĩnh vực này (Kickstarter tung ra đối thủ tên là Drip vào tháng 11), Patreon là công ty lớn nhất và đang tăng trưởng nhanh hơn bao giờ hết. Số lượng khách quen, người sáng tạo và số tiền cam kết tăng gấp đôi hằng năm. Patreon hiện sử dụng hơn 100 triệu đô la Mỹ gây quỹ được từ các nhà đầu tư, bao gồm Thrive Capital và Freestyle Capital của Joshua Kushner, để tăng gấp đôi số lượng nhân viên trong năm tới.

Ở góc độ nào đó, thành công của Patreon thách thức với logic thông thường. Người dùng trung bình cam kết chi 12 đô la mỗi tháng, nhiều hơn phí cơ bản của Spotify hay Netflix cho phép truy cập vào danh mục khổng lồ gồm video và nhạc. (Một số người dùng cam kết trên tác phẩm.) Hàng chục nghệ sĩ kiếm được hơn 30.000 đô la Mỹ mỗi tháng, bao gồm cả nhà bình luận video Blind Wave và acapella Peter Hollens, người kiếm được khoảng 400.000 đô la Mỹ từ trang web năm ngoái.


Tài trợ nghệ thuật - ảnh 2

Ngay từ đầu, Patreon lấy 5% từ mỗi cam kết. Mức này tương tự với Kickstarter và Indiegogo, nhưng ít hơn nhiều so với các chương trình chia sẻ doanh thu trên YouTube và Apple iTunes, giữ lại lần lượt 45% và 30%. “Nhiệm vụ của chúng tôi là mang càng nhiều tiền đến cho những người sáng tạo càng tốt,” Conte nói. Các khoản hoa hồng tạo ra doanh thu ước tính khoảng tám triệu đô la Mỹ trong năm ngoái.

Những người cam kết đăng ký “các mức,” thường từ 1 đến 10 đô la - dù vậy một số trả nhiều hơn - để tiếp cận các đặc quyền từ nghệ sĩ. Nghệ sĩ ukulele, Cynthia Lin, người biểu diễn trực tiếp cho người hâm mộ, có khoảng một nửa thu nhập đến từ Patreon và tăng số lượng người hâm mộ của cô từ 400 lên 1.400 trong năm qua. Với video “vẽ phác họa” và các cuộc trò chuyện, nghệ sĩ vẽ minh họa Fran Meneses người Chile bỏ túi hơn 4.000 đô la Mỹ mỗi tháng, bổ sung vào thu nhập từ cửa hàng trên trang Etsy và quảng cáo trên Instagram.

Những người sáng tạo tham gia Patreon miễn phí và không phải cam kết độc quyền. Trang web cung cấp cho họ hướng dẫn về cách sử dụng nó hiệu quả nhất. Nó cũng cung cấp một danh sách ngày càng nhiều các công cụ văn phòng như phân tích và quản lý email để giúp những người sáng tạo chạy các chiến dịch thành viên theo mô hình của các đài thuộc NPR. Hiện tại, Patreon được thiết kế dành cho những người sáng tạo đã có lượng người theo dõi nhưng chưa nổi tiếng. Về lâu dài, Conte hi vọng sẽ giúp đỡ cho các tên tuổi lớn hơn và chứng minh rằng công nghệ có thể giúp khôi phục nền tảng tài chính cho những người sáng tạo nội dung mà Internet đã làm ảnh hưởng.

Tiêu chí đặt nghệ sĩ lên hàng đầu của Patreon có thể sinh lợi cho một số người, nhưng nó có cả rủi ro, đặc biệt là trong thế giới mà các mô hình kinh doanh số thường xuyên thay đổi. “Người sáng tạo cần đa dạng hóa thu nhập của họ càng nhiều càng tốt để không bị bỏ lại,” Laura Chernikoff, giám đốc điều hành của hiệp hội các Nhà Sáng tạo Internet, cho biết.

Đối với Conte, nhiệm vụ đó mang tính cá nhân. Anh lớn lên tại hạt Marin ở phía bắc San Francisco và thích âm nhạc từ khi lên sáu khi được cha dạy về âm giai blues. Trong khi theo học nhạc và sáng tác tại Stanford, anh bắt đầu làm video trên YouTube với bạn gái khi đó là Nataly Knutsen năm 2007. (Họ kết hôn năm 2016.) Năm 2013 anh rút hết tiền tiết kiệm, dùng hết hạn mức hai thẻ tín dụng và mất ba tháng làm một video nhạc điện tử, hoàn thiện với robot và bản sao buồng lái của tàu vũ trụ Millennium Falcon. Người hâm mộ rất thích video đó và có hơn một triệu lượt xem trên YouTube vào năm đầu tiên. Tuy nhiên, Conte chỉ bỏ túi 54 đô la Mỹ từ doanh thu quảng cáo trong tháng đầu tiên ra mắt video. Cho đến nay, nó đã tạo ra khoảng 1.000 đô la Mỹ. Không tính thời gian Conte bỏ ra, chi phí để làm video này là hơn 10.000 đô la Mỹ. “Đó là khoảnh khắc cùng cực đối với người sáng tạo,” Conte nói. Anh biết mình đã tạo ra thứ gì đó có giá trị nhưng sẽ không bao giờ được trả công. “Sự đối chọi này dẫn tới sự ra đời của Patreon,” anh bổ sung.

Conte thảo luận ý tưởng của mình với Yam, người mất nhiều tháng để lập trình trang web, và ra mắt vào tháng 5.2013. Trong vài phút, hơn 100 người hâm mộ đã cam kết hơn 700 đô la Mỹ mỗi tháng để hỗ trợ công việc của Conte. Trong vòng vài tháng, Patreon có nhà đầu tư.

Conte đang nhắm đến một số cơ hội tăng trưởng. Đầu tiên là mở rộng ra nước ngoài: Trang web bằng tiếng Anh và chỉ nhận đô la Mỹ, nhưng 40% khách hàng ở bên ngoài nước Mỹ. Theo thời gian, Conte hình dung được các tính năng hấp dẫn hơn, như các buổi biểu diễn thực tế ảo. Ngoài ra còn có những khái niệm mơ hồ về việc biến Patreon thành nhà cung cấp các dịch vụ kinh doanh nhỏ, bao gồm bán vé và sản phẩm đi kèm để giúp các nghệ sĩ biến đam mê của họ thành nghề nghiệp. “Các nghệ sĩ không còn chết đói,” Conte nói.

Tài trợ nghệ thuật - ảnh 3
Tài trợ nghệ thuật - ảnh 4