CEO Nate Morris của Rubicon Global đang xây dựng một Uber của ngành thu gom rác thải, thay đổi toàn bộ lĩnh vực trị giá 60 tỉ đô la Mỹ vốn do những hãng khổng lồ thống trị.

Như mọi doanh nhân lãnh đạo những startup công nghệ “ăn khách” khác, những ngày này, Nate Morris thấy các cuộc hẹn của mình nhiều chuyện ăn chơi và hào nhoáng: những lời mời từ Leonardo DiCaprio đến dự buổi ra mắt phim The Revenant (anh từ chối) và tỉ phú Marc Benioff để dự tiệc tối cùng Arianna Huffington và Billie Jean King (anh nhận lời). Song hầu hết công việc của anh tại Rubicon Global khác hẳn so với Hollywood và thung lũng Silicon, ở những nơi như Jeffersonville thị trấn 45 ngàn dân ở bang Indiana. Vào một ngày tháng 11 ấm trái mùa, anh đến đó để họp với ông trùm rác thải địa phương Bob Lee, người thỉnh cầu Morris: “Chúng tôi cần anh giúp.”

Lee đã hoạt động trong ngành rác thải từ khi ông làm thu gom rác cho văn phòng hỗ trợ thất nghiệp ở địa phương, khi còn là cựu quân nhân trẻ vào năm 1971, và công ty của ông – Eco Tech Waste Logistics (trụ sở tại Louisville, Kentucky) là doanh nghiệp gia đình đã mang đến sức mạnh cho sự phát triển của Rubicon. Với 96 nhân viên và 69 xe tải gom rác, Eco Tech là một trong những hãng dẫn đầu thị trường. Nhưng như hầu hết hãng thu gom rác nhỏ của Mỹ, họ đối mặt với thách thức mỗi ngày từ những đối thủ tầm quốc gia với nguồn lực khổng lồ, và công nghệ của Rubicon giúp họ khả năng đối đầu.

Rubicon chính là Uber của ngành rác. Phần mềm của họ kết nối những người thu gom rác (lái xe tải) với những người có rác (một văn phòng hoặc doanh nghiệp hoặc cả những hộ gia đình), rồi đảm bảo quá trình gom rác diễn ra suôn sẻ. Với các xe tải, ứng dụng của Rubicon giúp nhận biết khi nào thu gom rác diễn ra mà không cần dữ liệu đầu vào từ phía tài xế. Điều phối viên biết những chiếc xe của họ ở đâu và ai có nhiều chặng dừng thu rác nhất. Người tiêu dùng có được cái nhìn toàn cảnh cho thấy họ đang gửi bao nhiêu rác đến bãi rác so với lượng rác được tái chế và mức độ thường xuyên họ cần đến dịch vụ, giúp giảm chi phí.

Rubicon thu phí từ cả hai phía là lái xe gom rác và khách hàng của họ khi cung cấp quyền tiếp cận với công nghệ.

Tám năm sau khi Morris thành lập công ty với người bạn thuở nhỏ Marc Spiegel ở Louisville, nơi họ cùng lớn lên, Rubicon hợp tác với 5.000 doanh nghiệp xe thu gom rác nhỏ và cả với những tên tuổi lớn như 7-11 và Wemans. Họ giành được hợp đồng cấp thành phố đầu tiên vào tháng 10.2016 tại Atlanta. Doanh thu đã tăng gấp ba lên thành hơn 200 triệu đô la Mỹ trong năm 2015. Rubicon đã thu hút được những nhà đầu tư hàng đầu như Goldman Sachs, Wellington Management và hiện đang thu hút tài năng từ thung lũng Silicon. Và quan hệ đối tác mới với Suez Environment, tập đoàn đa quốc gia của Pháp trị giá 15 tỉ đô la Mỹ đang khao khát học hỏi công nghệ của Rubicon, Morris hướng đến ngành công nghiệp trị giá 60 tỉ đô la Mỹ đang nằm dưới sự thống trị của những hãng khổng lồ như Waste Management (doanh thu 13 tỉ đô la Mỹ) và Republic Services (doanh thu chín tỉ đô la Mỹ).

Suez đang dẫn đầu một vòng rót vốn mới trị giá 50 triệu đô la Mỹ vào Rubicon, giúp nâng mức định giá công ty lên thành 800 triệu đô la Mỹ. Là chủ của nhiều tài sản cũ của Waste Management ở nước ngoài, Suez có kế hoạch tái thâm nhập thị trường Mỹ bằng cách cộng tác với Rubicon, hãng sẽ chia sẻ những bí quyết công nghệ tốt nhất của họ cũng như thứ được Morris cho là tài sản quý giá nhất: dữ liệu của Rubicon. “Mô hình ở Mỹ đã lỗi thời rồi,” Jean-Marc Boursier, CEO Recycling & Waste Recovery tại châu Âu của Suez, người luôn giữ kín những kế hoạch của công ty ông cùng với Rubicon, cho biết. “Chúng tôi hi vọng nó gây ngạc nhiên – rồi họ sẽ cần phải tiến hóa và tiến hóa rất nhanh.” Đối với Rubicon, hợp đồng với Suez mở ra lộ trình rõ ràng để dần tiến vào những thị trường ở nước ngoài. Hiện tại, đến lượt Morris tung át chủ bài để giành thêm thị phần từ những tên tuổi có sẵn. “Đó là khi mọi thứ trở nên thú vị,” anh nói.

Morris, 36 tuổi, được bầu làm chủ tịch hội học sinh khi học lớp năm, và khi lên trung học anh được gặp Bill Clinton và chủ trì chương trình phát thanh tin tức buổi sáng. Là  sinh viên theo diện học bổng tại ĐH George Washington, anh thức dậy sớm vào mỗi cuối tuần để tham gia các khóa thực tập và bắt đầu làm ngoài giờ buổi tối cho đảng Cộng hòa Mỹ khi thượng nghị sĩ Mitch McConnell tái tranh cử.

Công nghệ cho rác - ảnh 1

 CEO Nate Morris - Rubicon Global 

Morris đến Trung Quốc để dạy quản lý kinh doanh và làm việc cho nội các bang Kentucky ở mảng phát triển kinh tế trước khi đến Princeton để theo học sau đại học về các vấn đề quốc tế và công cộng. Việc tận mắt chứng kiến sự phát triển công nghiệp tại Trung Quốc đã khiến anh suy nghĩ về tính bền vững. Và cùng với Spiegel, người có gia đình từng làm việc trong ngành thu gom rác suốt nhiều năm, hai người quyết định ngành này đã chín muồi để tạo ra thay đổi toàn diện  nhờ công nghệ. “Họ kiếm được rất nhiều tiền từ bãi rác,” Morris nói. “Chúng tôi có thể là bộ não của ngành này.”

Rubicon vẫn còn rất nhỏ so với những đối thủ tầm cỡ quốc gia.

Với bạn bè và gia đình, bước đi này là một cú sốc. “Tôi hỏi: ‘Cháu có biết có những ai trong ngành này không?’ Và nó trả lời: ‘Con không ngán đấu tranh đâu,” ông của Morris, Lewis Sexton, cựu giám đốc công đoàn địa phương cho nhà máy Ford ở Louisville, nhớ lại. Công đoàn thích tầm nhìn trao quyền cho những xe gom rác độc lập của Morris, và khi anh chứng minh rằng có thể giúp họ tiết kiệm 60% rác thải, ban lãnh đạo công đoàn đã ký hợp đồng trở thành khách hàng thứ hai của Rubicon.

Việc lôi kéo nhà đầu tư khó khăn hơn. Để làm ăn tại vài bang, bao gồm New York, Rubicon đã phải xin từng nhà đầu tư lăn tay. Cuối cùng Lande Moore của QuarterMoore Capital, người từng đồng sáng lập Bagster, công ty ông bán cho Waste Management, đồng ý đầu tư và tham gia ban điều hành, nhưng chỉ khi Rubicon chuyển tới Atlanta, nơi ông làm việc.

Việc này giúp thu hút những ủng hộ viên cỡ lớn hơn, và bước đột phá lớn tiếp theo của Rubicon đến khi Morris kết bạn cùng CTO sáng lập Uber là Oscar Salazar, người sau này trở thành nhà đầu tư, thành viên ban quản trị và kênh ngoại giao dẫn tới những tài năng của thế giới công nghệ. Salazar đã giúp tuyển Phil Rodoni, giám đốc phần mềm tại Esurance, người dẫn dắt đội nhóm xây dựng nên ứng dụng Shake của Rubicon để đo lường quãng đường, tốc độ và chuyển động rung lắc của một thùng rác trống nhằm xác nhận dịch vụ. Công nghệ theo dõi rảnh-tay (hands-free) này cho phép tài xế tập trung vào việc lái xe và giúp giảm những vụ tai nạn chết người liên quan đến xe tải chở rác. Những vụ tai nạn như vậy đã dẫn đến 21 ca tử vong của nhân viên cùng nhiều ca chấn thương của người dân trong năm 2015, theo hiệp hội Chất thải rắn Bắc Mỹ (Solid Waste Association of North America). Rodoni cũng giúp phát triển phần mềm quản lý Ceasar (sau đổi thành Augustus), để theo dõi lượng và tuyến đường, cùng chương trình thương mại điện tử Rubicon Pro, mang đến cho khách hàng chợ bán hàng giảm giá và những khoản vay.

Phần lớn mô hình của Rubicon được lấy thẳng từ cẩm nang của Uber. Họ giữ rủi ro và chi phí vốn thấp vì không sở hữu đội xe tải hay trung tâm xử lý rác thải. Cựu CFO của Uber, Brent Callinicos, người cũng tham gia ban quản trị của Rubicon, nói tiềm năng phát triển của công ty nằm ở khả năng tăng cường sức mạnh cho nền tảng doanh nghiệp nhỏ của chính họ.

Với thành công hiện nay, Rubicon vẫn còn rất nhỏ so với những đối thủ tầm cỡ quốc gia. Hợp đồng của họ với thành phố Atlanta là hợp đồng đầu tiên của công ty với chính quyền một thành phố. Để so sánh, Waste Management làm việc cùng 3.500 thành phố còn Republic là 2.700. Trong khi đó, Waste Management đã đầu tư 150 triệu đô la Mỹ vào mảng IT trong năm 2015 và đã trang bị thiết bị di động cho 16.500 xe tải. “Tôi không muốn trở thành kẻ bên lề trong địa hạt công nghệ thay đổi tận gốc các lĩnh vực,” James Fish Jr., người được bổ nhiệm trong tháng 11 vừa qua làm CEO mới của Waste Management nói. “Tôi muốn trở thành người tạo ra những thay đổi đó.”

Nhưng Morris không phải người duy nhất nhìn thấy nhiều cơ hội trước mắt. Giới phân tích cho biết những tên tuổi lớn đang chịu áp lực giảm chi phí và cung cấp cổ tức đều đặn và không tìm kiếm mức siêu tăng trưởng kiểu Uber. Dẫu vậy, Waste Management và Republic cộng lại đã có giá trị gần 50 tỉ đô la Mỹ. “Có lẽ họ cần 20 năm, nhưng nếu những gã kia có thể đạt tới 50 tỉ đô la Mỹ, tôi không thấy tại sao Rubicon cũng không thể đạt được điều tương tự,” Marc Benioff của Salesforce, người đã đầu tư vào Rubicon sau khi gặp gỡ Morris vào năm 2014, nói. Cũng nên nghi ngờ đôi chút khi lời nhận xét đó đến từ Benioff, ông trùm nói quá của giới công nghệ. Nhưng ngay cả khi chỉ một phần nhỏ của lời nói này là thật, rác thải vẫn chứng tỏ là lĩnh vực kinh doanh rất tốt dành cho Rubicon.